Lừa đảo không biên giới - Tội phạm có thể ở bất cứ đâu

Chỉ với một chiếc điện thoại kết nối Internet, đối tượng có thể ngồi ở quốc gia này, sử dụng máy chủ đặt tại quốc gia khác, gọi điện bằng số thuê bao trong nước, nhận tiền qua nhiều tài khoản trung gian và nhắm đến nạn nhân ở bất kỳ địa phương nào. Khoảng cách địa lý không còn là rào cản đối với tội phạm lừa đảo sử dụng công nghệ cao. Trong khi đó, người bị hại đôi khi chỉ cần một phút mất cảnh giác để đối mặt với nguy cơ mất toàn bộ số tiền tích lũy trong nhiều năm.

Không gặp mặt vẫn có thể chiếm đoạt tài sản

Trước đây, lừa đảo chiếm đoạt tài sản thường gắn với việc đối tượng trực tiếp gặp gỡ, làm quen hoặc đưa ra thông tin gian dối để nạn nhân tin tưởng giao tài sản. Ngày nay, với sự phát triển của Internet, mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, ngân hàng số và các công cụ trí tuệ nhân tạo, toàn bộ quá trình tiếp cận, thao túng tâm lý và chiếm đoạt tài sản có thể được thực hiện từ xa.

Đối tượng không cần xuất hiện trước mặt nạn nhân. Chúng có thể giả danh cán bộ cơ quan nhà nước, nhân viên ngân hàng, nhà mạng, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển, người tuyển dụng hoặc chuyên gia đầu tư. Tài khoản mạng xã hội có thể sử dụng tên tiếng Việt, ảnh đại diện của người thật; số điện thoại gọi đến có thể là số trong nước, số quốc tế hoặc số giả mạo hiển thị giống tổng đài chính thức.

Một đường dây lừa đảo xuyên quốc gia thường được tổ chức thành nhiều bộ phận, gồm: thu thập dữ liệu cá nhân; xây dựng kịch bản; tìm kiếm và tiếp cận nạn nhân; giả danh gọi điện, nhắn tin; quản lý website, ứng dụng giả; tiếp nhận, luân chuyển và che giấu dòng tiền. Các đối tượng ở từng bộ phận có thể không cùng sinh sống tại một quốc gia nhưng vẫn phối hợp chặt chẽ qua Internet.

Vì vậy, việc người đang trò chuyện nói tiếng Việt thành thạo, biết rõ địa chỉ, số căn cước, thông tin tài khoản, đơn hàng hoặc quan hệ gia đình không có nghĩa đó là người quen hay đại diện của một cơ quan, tổ chức hợp pháp.

“Không biên giới” trên cả không gian, dữ liệu và dòng tiền

Tính chất “không biên giới” của tội phạm lừa đảo trên không gian mạng thể hiện trên nhiều phương diện.

Ảnh minh họa.

Thứ nhất, địa điểm hoạt động không trùng với địa bàn của người bị hại. Đối tượng có thể ở nước ngoài nhưng sử dụng SIM điện thoại, tài khoản mạng xã hội và tài khoản ngân hàng tại Việt Nam để tạo cảm giác đây là giao dịch trong nước.

Thứ hai, hạ tầng phục vụ hành vi phạm tội được phân tán. Website giả có thể sử dụng tên miền đăng ký tại một quốc gia, máy chủ đặt tại quốc gia khác, trong khi người quản trị và người trực tiếp nhắn tin lại ở một địa điểm khác.

Thứ ba, dữ liệu cá nhân được mua bán, trao đổi trên các hội, nhóm kín. Từ những dữ liệu này, đối tượng có thể biết chính xác họ tên, số điện thoại, địa chỉ, nghề nghiệp, lịch sử mua hàng hoặc thông tin người thân của nạn nhân. Đây là nguyên nhân khiến nhiều người nhầm tưởng cuộc gọi hoặc tin nhắn nhận được là của cơ quan chức năng, ngân hàng hay doanh nghiệp thật.

Thứ tư, dòng tiền chiếm đoạt được chuyển qua nhiều tài khoản. Sau khi nạn nhân chuyển tiền, các đối tượng có thể nhanh chóng chia nhỏ số tiền, chuyển qua tài khoản ngân hàng thuê, mua; ví điện tử; tài khoản tiền ảo hoặc các dịch vụ thanh toán trung gian. Việc truy tìm và thu hồi tài sản vì thế gặp nhiều khó khăn, nhất là khi dòng tiền đã được chuyển ra nước ngoài.

Những vụ việc năm 2026 cho thấy thủ đoạn ngày càng có tổ chức

Từ đầu năm 2025 đến tháng 4/2026, lực lượng Công an toàn tỉnh đã phát hiện, điều tra 10 vụ phạm tội liên quan công nghệ thông tin, mạng xã hội và mạng viễn thông; làm rõ 9 vụ, khởi tố 42 đối tượng. Riêng quý I/2026, Phòng Cảnh sát hình sự đã tiếp nhận 3 tin báo về lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, tổng thiệt hại hơn 4 tỷ đồng. Tháng 4/2026, lực lượng chức năng đã đấu tranh một đường dây tội phạm xuyên quốc gia sử dụng công nghệ cao, khởi tố 344 đối tượng.

Một vụ việc khác được phát hiện tại tỉnh Lào Cai vào tháng 6/2026 cho thấy sự dịch chuyển phức tạp của tội phạm xuyên quốc gia. Nhóm 19 người Trung Quốc nhập cảnh từ Campuchia vào Việt Nam qua cửa khẩu Mộc Bài, tỉnh Tây Ninh, sau đó đến Lào Cai thuê khách sạn, lắp đặt máy tính, điện thoại, thiết bị phát sóng 5G và chuẩn bị hoạt động lừa đảo bằng cách giả mạo các ứng dụng cho vay tiền của Trung Quốc.

Qua khai thác dữ liệu điện tử, cơ quan Công an phát hiện nhóm này đã thu thập thông tin của khoảng 25.000 công dân Trung Quốc để phục vụ hoạt động lừa đảo. Vụ việc cho thấy đối tượng, địa điểm đặt phương tiện phạm tội và nạn nhân có thể thuộc những quốc gia, địa bàn hoàn toàn khác nhau.

Từ các vụ việc trên có thể thấy, Tây Ninh không chỉ là địa bàn có người dân có nguy cơ trở thành nạn nhân mà còn có thể bị lợi dụng làm tuyến di chuyển, trung chuyển nhân sự, thiết bị hoặc dòng tiền của những đường dây hoạt động tại nhiều quốc gia.

Việc đề cập yếu tố nước ngoài nhằm giúp người dân nhận diện tính chất xuyên quốc gia của hành vi phạm tội, không đồng nghĩa gắn hành vi vi phạm pháp luật với một quốc tịch hay cộng đồng cụ thể. Trong mọi trường hợp, người dân cần căn cứ vào dấu hiệu, phương thức hoạt động và yêu cầu giao dịch bất thường để đánh giá nguy cơ.

Vì sao nạn nhân dễ tin đối tượng ở cách xa hàng nghìn kilômét?

Tội phạm lừa đảo không chỉ lợi dụng công nghệ mà còn khai thác tâm lý con người. Một số phương thức thường được sử dụng gồm:

Tạo cảm giác đáng tin cậy: Đối tượng cung cấp đúng thông tin cá nhân, đơn hàng, tài khoản ngân hàng hoặc nơi làm việc của nạn nhân. Những thông tin này có thể được thu thập từ dữ liệu bị lộ, mạng xã hội hoặc các nguồn mua bán trái phép.

Tạo tình huống khẩn cấp: Nạn nhân được thông báo đang liên quan vụ án, sắp bị khóa tài khoản, nợ cước, có đơn hàng chưa thanh toán hoặc người thân gặp sự cố. Mục đích là khiến nạn nhân hoảng sợ, không còn đủ thời gian suy nghĩ và kiểm chứng.

Cho hưởng lợi ban đầu: Trong các kịch bản đầu tư, làm nhiệm vụ online hoặc mua bán hàng hóa, đối tượng có thể cho nạn nhân nhận một khoản lợi nhỏ để tạo niềm tin. Khi số tiền tham gia tăng lên, chúng mới khóa tài khoản hoặc đưa ra lý do phải nộp thêm phí.

Cô lập nạn nhân: Đối tượng yêu cầu giữ bí mật, không nói với người thân; buộc nạn nhân ở một mình, bật camera, chia sẻ màn hình hoặc duy trì cuộc gọi liên tục. Việc này nhằm ngăn nạn nhân tiếp cận người có thể giúp họ bình tĩnh nhận ra dấu hiệu lừa đảo.

Tạo vỏ bọc quốc tế: Tên doanh nghiệp nước ngoài, giấy tờ song ngữ, giao diện ứng dụng chuyên nghiệp hoặc hình ảnh văn phòng hiện đại thường được sử dụng để làm tăng độ tin cậy. Tuy nhiên, các yếu tố này đều có thể bị làm giả bằng công nghệ.

Những dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác

Người dân cần thận trọng khi gặp một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

- Người lạ chủ động liên hệ qua số điện thoại quốc tế, tài khoản mạng xã hội mới lập hoặc ứng dụng nhắn tin ít phổ biến.

- Tự xưng là cán bộ Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, ngân hàng, hải quan, cơ quan xuất nhập cảnh hoặc đại sứ quán nhưng yêu cầu làm việc qua điện thoại, ứng dụng nhắn tin.

- Yêu cầu cung cấp mã OTP, mật khẩu, mã PIN, thông tin thẻ ngân hàng hoặc hình ảnh giấy tờ tùy thân.

- Đề nghị cài đặt ứng dụng từ đường link gửi qua tin nhắn, tải tệp không rõ nguồn gốc, quét mã QR hoặc chia sẻ màn hình điện thoại.

- Yêu cầu chuyển tiền để chứng minh vô tội, kiểm tra tài khoản, hủy dịch vụ, nhận quà, nộp thuế, mở khóa khoản vay hoặc rút tiền đầu tư.

Ảnh minh họa.

- Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân không đứng tên cơ quan, doanh nghiệp đang được nhắc đến.

- Thường xuyên thay đổi số tài khoản nhận tiền hoặc yêu cầu chia nhỏ số tiền để chuyển nhiều lần.

- Thúc giục phải thực hiện ngay, đe dọa hậu quả nghiêm trọng nếu chậm trễ hoặc yêu cầu tuyệt đối giữ bí mật.

- Cam kết lợi nhuận cao, công việc đơn giản, không có rủi ro hoặc được bảo đảm thu hồi vốn.

- Địa chỉ website có ký tự lạ, sai một vài chữ so với tên miền chính thức hoặc không công khai đầy đủ thông tin pháp lý.

Cần lưu ý, số điện thoại trong nước không chứng minh người gọi đang ở Việt Nam; số quốc tế không mặc nhiên là lừa đảo. Điều quan trọng là phải kiểm tra nội dung yêu cầu, danh tính người liên hệ và tính hợp pháp của giao dịch bằng một kênh độc lập.

Người dân cần làm gì khi nhận được cuộc gọi hoặc tin nhắn đáng ngờ?

Trước hết, không thực hiện ngay yêu cầu của người lạ. Cần chủ động kết thúc cuộc gọi để có thời gian kiểm tra. Không tiếp tục tranh luận, không làm theo hướng dẫn và không cung cấp thêm thông tin cá nhân.

Nếu người gọi tự xưng là đại diện cơ quan, tổ chức, người dân cần tự tìm số điện thoại chính thức trên website hoặc giấy tờ đã có để liên hệ xác minh. Không gọi lại số do chính người đang bị nghi ngờ cung cấp.

Đối với người thân đang ở nước ngoài, nếu nhận được yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, cần gọi lại bằng số điện thoại đã lưu trước đó, kiểm tra qua một người thân khác hoặc sử dụng câu hỏi bí mật mà chỉ người trong gia đình biết. Không chỉ dựa vào hình ảnh hoặc giọng nói trong cuộc gọi video vì các nội dung này có thể bị giả mạo.

Người dân tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP; không chia sẻ màn hình; không cho phép người lạ điều khiển thiết bị từ xa; không cài ứng dụng ngoài kho ứng dụng chính thức; không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân theo yêu cầu của người tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước.

Khi phát hiện tài khoản mạng xã hội hoặc số điện thoại có dấu hiệu lừa đảo, cần chụp lại nội dung trao đổi, lưu đường link, số tài khoản, số điện thoại và các tài liệu liên quan. Nếu đã chuyển tiền, phải liên hệ ngay với ngân hàng để đề nghị tra soát, xem xét ngăn chặn giao dịch; đồng thời trình báo cơ quan Công an gần nhất để được tiếp nhận, xác minh và xử lý.

Gia đình nên thường xuyên trao đổi với người cao tuổi, học sinh, sinh viên, người ít sử dụng công nghệ và người có thân nhân làm việc ở nước ngoài. Đây là những nhóm dễ bị tác động bởi kịch bản giả danh cơ quan chức năng, bắt cóc trực tuyến, yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp hoặc giả mạo người thân.

Khi trình báo, người dân nên cung cấp đầy đủ điện thoại đang sử dụng, nội dung tin nhắn, lịch sử cuộc gọi, chứng từ chuyển tiền, số tài khoản nhận tiền, địa chỉ website, mã QR và ứng dụng đã cài đặt. Việc cung cấp thông tin sớm, đầy đủ giúp cơ quan chức năng có thêm điều kiện xác minh đối tượng, truy vết dòng tiền và áp dụng các biện pháp ngăn chặn kịp thời./.

Minh Long