Mạng xã hội xuyên biên giới - Người lạ nói tiếng Việt chưa chắc là người Việt

Trên không gian mạng, tên tài khoản, ảnh đại diện, ngôn ngữ sử dụng và số điện thoại hiển thị không phản ánh đầy đủ danh tính, quốc tịch hoặc nơi ở của người đang liên lạc. Một đối tượng ở nước ngoài có thể sử dụng tài khoản mang tên Việt Nam, giao tiếp trôi chảy bằng tiếng Việt và nhận tiền qua tài khoản ngân hàng trong nước. Ngược lại, tài khoản của người thân, bạn bè đang sinh sống tại Việt Nam cũng có thể bị chiếm quyền và điều khiển từ bên kia biên giới.

Ngôn ngữ không còn là căn cứ xác định danh tính

Trước đây, cách phát âm, lỗi chính tả hoặc cách dùng từ khác lạ có thể giúp người dùng nhận ra người đang trò chuyện là người nước ngoài. Hiện nay, công cụ dịch tự động, trí tuệ nhân tạo và các phần mềm hỗ trợ soạn nội dung đã làm giảm đáng kể rào cản ngôn ngữ.

Đối tượng có thể sử dụng công cụ để dịch nội dung sang tiếng Việt, điều chỉnh câu chữ theo cách nói thông thường hoặc chuẩn bị sẵn hàng trăm tình huống giao tiếp. Những đường dây lớn còn tuyển người Việt Nam trực tiếp nhắn tin, gọi điện hoặc đọc kịch bản để tiếp cận nạn nhân trong nước.

Vì vậy, người đang trò chuyện có thể:

- Sử dụng tên và ảnh của một người Việt Nam nhưng hoạt động từ nước ngoài.

- Là người nước ngoài dùng công cụ dịch để giao tiếp bằng tiếng Việt.

- Là người Việt Nam làm việc cho một đường dây do người nước ngoài điều hành.

- Sử dụng tài khoản thật của người khác đã bị chiếm quyền.

- Điều khiển nhiều tài khoản với những nhân thân, nghề nghiệp và hoàn cảnh khác nhau.

- Luân phiên cho nhiều người cùng quản lý một tài khoản để duy trì liên lạc với nạn nhân.

Việc tài khoản viết tiếng Việt đúng chính tả, biết địa danh Tây Ninh hoặc hiểu phong tục Việt Nam không đủ để chứng minh danh tính của người đứng sau.

Ảnh minh họa.

Một tài khoản ảo có thể được xây dựng rất giống người thật

Để tạo lòng tin, đối tượng thường không sử dụng những tài khoản hoàn toàn trống. Chúng có thể mua tài khoản đã tồn tại nhiều năm, chiếm quyền sử dụng tài khoản của người thật hoặc xây dựng hồ sơ giả trong thời gian dài.

Một tài khoản phục vụ lừa đảo có thể có đầy đủ:

- Ảnh cá nhân, gia đình, nơi làm việc và hoạt động thường ngày.

- Lịch sử bài đăng kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.

- Danh sách bạn bè và những bình luận tương tác.

- Hình ảnh đi du lịch, làm việc hoặc sinh sống tại nước ngoài.

- Video gọi trực tiếp hoặc tin nhắn thoại.

- Thông tin nghề nghiệp, quê quán và tình trạng hôn nhân.

- Giấy tờ cá nhân, thẻ nhân viên, hộ chiếu hoặc hợp đồng được làm giả.

Nhiều thông tin được sao chép từ tài khoản của người thật. Một số tài khoản có lịch sử lâu năm là tài khoản bị đánh cắp hoặc được mua lại, sau đó đổi tên và nội dung để phục vụ hành vi phạm tội.

Do đó, số lượng người theo dõi, thời gian lập tài khoản hoặc hình ảnh sinh hoạt không phải là bằng chứng chắc chắn về danh tính.

Tội phạm mạng có thể hoạt động ở nước ngoài nhưng nhắm đến người Việt Nam

Tháng 12/2025, Công an tỉnh Lạng Sơn triệt phá một đường dây lừa đảo hoạt động tại Campuchia với gần 3.000 bị hại, tổng số tiền giao dịch qua các tài khoản liên quan hơn 7.500 tỷ đồng. Các đối tượng sử dụng TikTok, Facebook và Zalo để lập tài khoản ảo, kết bạn, làm quen và dụ dỗ người dân tham gia các ứng dụng, website giả mạo.

Những người trực tiếp nhắn tin được cung cấp tài liệu, kịch bản và lời thoại; được chia thành từng tổ, nhóm để tìm kiếm và thao túng nạn nhân. Vụ việc cho thấy người trò chuyện bằng tiếng Việt với nạn nhân có thể đang làm việc trong một tổ chức lừa đảo đặt trụ sở ở nước ngoài.

Ở chiều ngược lại, tháng 6/2026, lực lượng Công an phát hiện một nhóm người Trung Quốc nhập cảnh từ Campuchia qua cửa khẩu Mộc Bài, sau đó đến Lào Cai để thiết lập địa điểm hoạt động lừa đảo. Nhóm này sử dụng các ứng dụng mạng xã hội và giả mạo app cho vay của Trung Quốc, hướng đến công dân Trung Quốc có nhu cầu vay tiền.

Hai vụ việc cho thấy nơi đặt phương tiện, ngôn ngữ sử dụng, quốc tịch của đối tượng và quốc tịch của nạn nhân có thể hoàn toàn khác nhau.

Những vỏ bọc thường được sử dụng trên mạng xã hội

1. Người nước ngoài muốn kết bạn, hợp tác hoặc kết hôn

Đối tượng tự giới thiệu là doanh nhân, kỹ sư, quân nhân, chuyên gia tài chính hoặc người Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài. Chúng chủ động quan tâm, chia sẻ hoàn cảnh và duy trì liên lạc hằng ngày.

Sau khi tạo được tình cảm, đối tượng rủ đầu tư, mở cửa hàng, mua hàng chung, nhận quà từ nước ngoài hoặc đề nghị giúp xử lý một khoản tiền. Khi nạn nhân đã chuyển tiền, các khoản phí mới tiếp tục xuất hiện.

Trong nhiều trường hợp, người trực tiếp nhắn tin tiếng Việt không phải là người trong ảnh đại diện mà là nhân viên của một nhóm lừa đảo.

2. Chủ xưởng hoặc đầu mối hàng Trung Quốc

Đối tượng tham gia hội nhóm nhập hàng, giới thiệu mình là chủ xưởng, đại lý hoặc người Việt Nam đang làm việc tại Trung Quốc. Chúng sử dụng video kho hàng, hình ảnh đóng gói và giấy tờ song ngữ để quảng cáo giá sỉ.

Ban đầu, đối tượng có thể giao một số đơn nhỏ nhằm tạo uy tín. Khi tiểu thương đặt đơn lớn, chúng yêu cầu đặt cọc rồi cắt liên lạc hoặc thông báo hàng bị giữ và phải nộp thêm phí.

Người mua cần đặc biệt cảnh giác nếu bên bán chỉ liên hệ qua mạng xã hội, từ chối cung cấp địa chỉ, tư cách pháp lý, hợp đồng và phương thức giải quyết tranh chấp.

3. Người phiên dịch hoặc trung gian thanh toán

Tài khoản tự giới thiệu là người Việt Nam sinh sống ở Trung Quốc hoặc Campuchia, nhận phiên dịch, đổi tiền, thanh toán hộ và vận chuyển hàng hóa về Việt Nam.

Đối tượng thường đưa ra tỷ giá hấp dẫn, thủ tục đơn giản và yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản của một người khác. Khi khách hàng thắc mắc, chúng giải thích đó là tài khoản kế toán, cộng tác viên hoặc tài khoản “bù trừ”.

Việc chuyển tiền qua những tài khoản không rõ quan hệ có thể khiến người dân bị chiếm đoạt tài sản hoặc vô tình tham gia luân chuyển dòng tiền vi phạm pháp luật.

4. Nhân viên chăm sóc khách hàng của sàn thương mại điện tử

Đối tượng theo dõi các bình luận khiếu nại công khai, sau đó chủ động nhắn tin tự xưng là nhân viên hỗ trợ. Chúng cung cấp đúng tên sản phẩm, mã đơn hoặc thông tin người mua để tạo lòng tin.

Tiếp đó, nạn nhân được yêu cầu bấm vào đường link, cài ứng dụng, quét mã QR hoặc cung cấp thông tin ngân hàng để nhận hoàn tiền. Trang hỗ trợ thực tế là trang giả mạo nhằm đánh cắp thông tin đăng nhập và mã OTP.

Nhân viên hỗ trợ thật không yêu cầu khách hàng cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc chuyển tiền để được hoàn tiền.

5. Tài khoản của người thân, bạn bè bị chiếm quyền

Sau khi kiểm soát tài khoản mạng xã hội, đối tượng đọc lịch sử tin nhắn để biết cách xưng hô, quan hệ và những giao dịch trước đây. Chúng nhắn tin vay tiền, nhờ thanh toán đơn hàng hoặc thông báo đang gặp sự cố.

Nếu người nhận yêu cầu gọi điện, đối tượng có thể từ chối với lý do đang họp, mất giọng hoặc mạng yếu. Một số trường hợp sử dụng tin nhắn thoại cũ, video ghi sẵn hoặc công nghệ giả giọng để củng cố lòng tin.

Khi tài khoản quen thuộc bất ngờ hỏi vay hoặc yêu cầu chuyển vào tài khoản mới, cần gọi trực tiếp bằng số điện thoại đã lưu và xác minh với người thân khác.

6. Chuyên gia đầu tư trong nhóm kín

Đối tượng xây dựng hình ảnh chuyên gia chứng khoán, tiền ảo hoặc đầu tư quốc tế, thường xuyên đăng ảnh lợi nhuận và cuộc sống giàu có. Sau đó, chúng mời người dùng tham gia nhóm kín có “trợ lý”, “chuyên gia” và nhiều thành viên liên tục khoe kết quả đầu tư.

Phần lớn tài khoản trong nhóm có thể do cùng một đường dây quản lý. Những lời khen, ảnh lợi nhuận và xác nhận rút tiền thành công được dàn dựng để tạo hiệu ứng số đông.

Theo Bộ Công an, bốn nhóm thủ đoạn lừa đảo trực tuyến chính được nhận diện gồm mạo danh, lừa đảo tình cảm, lừa đảo đầu tư và phát tán mã độc. Các hình thức này thường bắt đầu bằng việc tiếp cận nạn nhân trên mạng xã hội.

Vì sao đối tượng biết nhiều thông tin về nạn nhân?

Một trong những nguyên nhân khiến người dân tin tài khoản lạ là đối tượng biết chính xác họ tên, nghề nghiệp, nơi ở, người thân hoặc lịch sử mua hàng.

Thông tin này có thể được thu thập từ:

- Bài đăng và hình ảnh công khai trên mạng xã hội.

- Bình luận trong các hội nhóm mua bán.

- Dữ liệu khách hàng bị lộ từ website, ứng dụng hoặc cửa hàng.

- Thông tin được mua bán trong các hội, nhóm kín.

- Tài khoản của người thân, bạn bè bị chiếm quyền.

- Những câu hỏi tưởng như xã giao trong quá trình kết bạn.

Tháng 7/2026, lực lượng Công an phát hiện hai đối tượng sử dụng tài khoản ảo, ví tiền ảo và tài khoản ngân hàng không chính chủ để mua bán trái phép hơn 50 triệu dữ liệu cá nhân. Dữ liệu bị mua bán là nguồn nguyên liệu để các đường dây xây dựng kịch bản lừa đảo có tính cá nhân hóa.

Việc đối tượng biết đúng thông tin không chứng minh chúng là người của cơ quan, doanh nghiệp hay tổ chức có liên quan.

Dấu hiệu nhận biết tài khoản có nguy cơ giả mạo

Người dùng cần cảnh giác khi tài khoản có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

- Chủ động kết bạn dù hai bên không có quan hệ thực tế.

- Hồ sơ có nhiều ảnh đẹp nhưng rất ít hình ảnh sinh hoạt tự nhiên.

- Tên tài khoản, địa chỉ đường link và tên hiển thị không thống nhất.

- Bài đăng xuất hiện dày đặc trong một thời gian ngắn.

- Bình luận phần lớn là câu khen giống nhau hoặc từ tài khoản ít hoạt động.

- Né tránh gặp trực tiếp, gọi điện hoặc trả lời câu hỏi ngoài kịch bản.

- Nhanh chóng bày tỏ tình cảm, hứa hẹn hợp tác hoặc đề cập tiền bạc.

- Đề nghị chuyển sang ứng dụng nhắn tin khác để tiếp tục trao đổi.

- Gửi đường link rút gọn, tệp cài đặt hoặc mã QR không rõ nguồn gốc.

- Yêu cầu giữ bí mật với gia đình, ngân hàng hoặc cơ quan chức năng.

- Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản không trùng với người đang liên hệ.

- Thường xuyên thay đổi số điện thoại, tài khoản nhận tiền hoặc lý do giao dịch.

Không nên dựa vào một dấu hiệu riêng lẻ để kết luận. Cần đối chiếu tổng thể thông tin và thực hiện xác minh trước khi tiếp tục giao dịch.

Năm bước kiểm tra người đang trò chuyện

Thứ nhất, kiểm tra hồ sơ tài khoản. Xem thời điểm lập, lịch sử đổi tên, nội dung cũ, bạn bè chung và mức độ tương tác thực tế. Có thể sử dụng công cụ tìm kiếm hình ảnh để kiểm tra ảnh đại diện có xuất hiện dưới tên người khác hay không.

Thứ hai, xác minh qua kênh độc lập. Nếu tài khoản tự xưng thuộc doanh nghiệp hoặc tổ chức, cần tìm số điện thoại trên website chính thức để liên hệ. Không sử dụng số điện thoại do chính tài khoản đang bị nghi ngờ cung cấp.

Thứ ba, đặt câu hỏi cụ thể. Với người quen, hỏi thông tin riêng tư chưa từng công khai. Với đối tác, yêu cầu cung cấp mã số doanh nghiệp, địa chỉ, hợp đồng và thông tin người có thẩm quyền.

Thứ tư, kiểm tra yêu cầu giao dịch. Danh tính chưa được xác minh thì không chuyển tiền, không gửi giấy tờ tùy thân và không cung cấp mã OTP. Mọi thay đổi tài khoản thụ hưởng phải được xác nhận lại.

Thứ năm, không để đối tượng tạo áp lực. Người giao dịch hợp pháp có thể giải thích, cung cấp tài liệu và chờ xác minh. Việc thúc giục, đe dọa hoặc yêu cầu giữ bí mật là biểu hiện đáng lo ngại.

Bảo vệ tài khoản để không bị lợi dụng lừa người khác

Mỗi người cần sử dụng mật khẩu riêng cho từng tài khoản, bật xác thực hai lớp và không cung cấp mã đăng nhập cho bất kỳ ai. Không nhập mật khẩu vào đường link được gửi qua tin nhắn, kể cả khi người gửi là tài khoản của bạn bè.

Cần kiểm tra các thiết bị đang đăng nhập, thu hồi quyền truy cập của ứng dụng không còn sử dụng và thay đổi mật khẩu khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Không cho người khác mượn tài khoản, không bán tài khoản có lịch sử hoạt động và không đứng tên đăng ký tài khoản mạng xã hội để nhận tiền công.

Thông tin cá nhân, số điện thoại, địa chỉ, lịch trình và quan hệ gia đình nên được giới hạn phạm vi hiển thị. Người dùng cũng cần cân nhắc trước khi công khai hình ảnh giấy tờ, vé máy bay, hợp đồng, thông tin đơn hàng hoặc giao dịch ngân hàng.

Khi phát hiện tài khoản có dấu hiệu lừa đảo

Người dân không nên tiếp tục gửi thông tin hoặc chuyển tiền. Cần chụp màn hình hồ sơ, lưu đường link tài khoản, số điện thoại, tin nhắn, tệp đã nhận, số tài khoản ngân hàng và chứng từ giao dịch.

Nếu tài khoản giả mạo người quen hoặc doanh nghiệp, cần thông báo cho người, đơn vị bị mạo danh để chủ động cảnh báo. Đồng thời sử dụng chức năng báo cáo của nền tảng nhưng không xóa nội dung trao đổi trước khi lưu chứng cứ.

Nếu đã chuyển tiền, cần liên hệ ngay ngân hàng để yêu cầu tra soát, xem xét ngăn chặn giao dịch và trình báo cơ quan Công an gần nhất. Khi cung cấp tài liệu, cần giữ nguyên dữ liệu gốc, mô tả rõ thời điểm kết bạn, quá trình trao đổi, lý do chuyển tiền và các tài khoản liên quan để phục vụ công tác xác minh./.

Minh Long