10 nguyên tắc sử dụng mạng xã hội an toàn để phòng tránh ma túy

Mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Người dân sử dụng mạng xã hội để cập nhật thông tin, học tập, làm việc, kinh doanh, giải trí, kết nối bạn bè, người thân. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích thiết thực, môi trường mạng cũng đang bị các đối tượng phạm tội lợi dụng, trong đó có tội phạm ma túy.

Các đối tượng có thể dùng tài khoản ảo, nhóm kín, tin nhắn riêng, tiếng lóng, hình ảnh ẩn dụ, quảng cáo trá hình, dịch vụ giao hàng và thanh toán điện tử để tiếp cận, lôi kéo, mua bán, vận chuyển, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Ma túy không còn chỉ xuất hiện ở các địa điểm phức tạp ngoài xã hội, mà có thể len lỏi vào điện thoại, tài khoản mạng xã hội, nhóm chat, đơn hàng trực tuyến và những lời mời tưởng như vô hại.

Để phòng tránh nguy cơ bị lôi kéo, lợi dụng hoặc vô tình tiếp tay cho tội phạm ma túy trên không gian mạng, mỗi người dân cần hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm. Dưới đây là 10 nguyên tắc cơ bản cần ghi nhớ.

Nguyên tắc thứ nhất: Không kết bạn, tương tác tùy tiện với tài khoản lạ

Trên mạng xã hội, không phải tài khoản nào cũng phản ánh đúng nhân thân của người sử dụng. Các đối tượng phạm tội có thể dùng tên giả, ảnh giả, thông tin giả hoặc tài khoản mua bán, thuê mượn để tiếp cận người khác. Ban đầu, chúng có thể trò chuyện bình thường, tỏ ra thân thiện, cùng sở thích, cùng độ tuổi hoặc cùng mối quan tâm. Sau đó, chúng mới từng bước rủ rê tham gia nhóm kín, mời sử dụng sản phẩm lạ, giới thiệu “đồ vui”, “hàng chill”, “tiệc kín” hoặc cơ hội kiếm tiền nhanh.

Người dân, nhất là thanh thiếu niên, không nên tùy tiện chấp nhận lời mời kết bạn từ tài khoản không rõ lai lịch. Khi tài khoản lạ thường xuyên nhắn tin riêng, hỏi thông tin cá nhân, rủ tham gia nhóm kín, mời gặp mặt, mời thử sản phẩm hoặc đề nghị nhận hàng, giữ hàng, chuyển tiền hộ, cần dừng tương tác và báo cho người thân hoặc cơ quan chức năng khi có dấu hiệu nghi vấn.

Nguyên tắc thứ hai: Không tham gia hội nhóm kín có nội dung mập mờ, lệch chuẩn

Nhiều hoạt động mua bán, lôi kéo sử dụng ma túy trên mạng không diễn ra công khai mà được che giấu trong các nhóm kín, nhóm chat riêng hoặc cộng đồng nhỏ. Tên nhóm có thể mang tính giải trí, giao lưu, “chill”, “bay”, “tiệc”, “hàng”, “đồ”, “trải nghiệm” hoặc sử dụng ký hiệu khó hiểu. Trong các nhóm này, thành viên thường dùng tiếng lóng, biểu tượng, hình ảnh ẩn dụ, yêu cầu không chụp màn hình, không chia sẻ ra ngoài, không tiết lộ thông tin nhóm. 

Ảnh minh họa.

Khi được mời vào nhóm kín có nội dung không rõ ràng, người dân cần thận trọng. Nếu trong nhóm xuất hiện các nội dung mời chào sản phẩm lạ, hướng dẫn sử dụng chất lạ, rủ rê tụ tập, hỏi giá, giao nhận hàng, chuyển tiền, hoặc có biểu hiện liên quan đến ma túy, cần rời khỏi nhóm, lưu lại thông tin cần thiết và báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất. Không nên ở lại vì tò mò, không chia sẻ nội dung trong nhóm cho người khác và tuyệt đối không tham gia giao dịch.

Nguyên tắc thứ ba: Không tin các quảng cáo “đồ vui”, “hàng chill”, “không gây nghiện”

Một thủ đoạn phổ biến của tội phạm ma túy là sử dụng ngôn ngữ mập mờ để làm giảm sự cảnh giác của người dùng mạng. Các sản phẩm có thể được quảng cáo là giúp “thư giãn”, “vui hơn”, “tỉnh táo”, “giảm căng thẳng”, “không gây nghiện”, “dùng một lần cho biết”, “an toàn”, “hàng nhẹ”. Những lời quảng cáo này thường nhằm đánh vào tâm lý tò mò, thích trải nghiệm, muốn thể hiện bản thân hoặc muốn tìm cảm giác mới của người trẻ.

Người dân cần hiểu rằng bất kỳ sản phẩm nào không rõ nguồn gốc, được chào bán kín đáo, dùng tiếng lóng, yêu cầu nhắn tin riêng, giao hàng bí mật hoặc có tác dụng gây hưng phấn bất thường đều tiềm ẩn nguy cơ cao. Không có loại ma túy nào là “an toàn”, “dùng thử cho vui” hoặc “không gây hậu quả”. Một lần tò mò có thể dẫn đến lệ thuộc, tổn hại sức khỏe, ảnh hưởng học tập, công việc, gia đình và có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý.

Nguyên tắc thứ tư: Không sử dụng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu không rõ nguồn gốc

Ma túy có thể được ngụy trang dưới dạng bánh kẹo, đồ uống, trà, cà phê, thực phẩm chức năng, thảo mộc, thuốc lá điện tử, pod, vape, tinh dầu hoặc các sản phẩm tiêu dùng khác. Bao bì của những sản phẩm này có thể bắt mắt, trẻ trung, giống hàng ngoại nhập hoặc hàng giải trí thông thường. Chính hình thức bên ngoài dễ gây nhầm lẫn này khiến nhiều người, nhất là học sinh, sinh viên, mất cảnh giác.

Khi sử dụng mạng xã hội hoặc mua hàng trực tuyến, người dân cần kiểm tra kỹ nguồn gốc, nhãn mác, thông tin người bán, giấy tờ liên quan và mục đích sử dụng sản phẩm. Không dùng thử sản phẩm do người lạ, bạn quen qua mạng hoặc thành viên nhóm kín đưa cho. Không đặt mua các loại hàng hóa được quảng cáo bằng từ ngữ mập mờ, không có địa chỉ kinh doanh rõ ràng, không công khai thành phần, không có hướng dẫn sử dụng hợp pháp. Đối với thanh thiếu niên, cần ghi nhớ: không ăn, uống, hút, ngậm, thử bất kỳ sản phẩm lạ nào khi không biết rõ nguồn gốc.

Nguyên tắc thứ năm: Không nhận hàng, giữ đồ, giao đồ hộ khi không rõ bên trong là gì

Các đối tượng phạm tội thường lợi dụng sự nể nang, thiếu hiểu biết hoặc ham tiền công của người khác để thực hiện hành vi vận chuyển, cất giữ, giao nhận ma túy. Trên mạng xã hội, chúng có thể nhờ “nhận giúp một gói hàng”, “giữ hộ ít đồ”, “mang qua cho bạn”, “giao giúp đơn hàng”, “đến lấy giúp tại điểm hẹn” với lời hứa trả công nhanh, việc nhẹ, không cần hỏi nhiều.

Người dân tuyệt đối không nhận, giữ, giao, chuyển bất kỳ gói hàng, túi đồ, phong bì, hộp hàng nào cho người lạ hoặc người quen qua mạng khi không biết rõ bên trong là gì. Cần cảnh giác nếu người nhờ không cho kiểm tra hàng, yêu cầu giao ở nơi vắng, thay đổi địa điểm liên tục, trả tiền công cao bất thường, yêu cầu xóa tin nhắn hoặc dùng tiếng lóng trong quá trình trao đổi. Nếu gói hàng liên quan đến ma túy, người tham gia có thể bị xem xét trách nhiệm tùy theo vai trò, nhận thức và chứng cứ cụ thể.

Nguyên tắc thứ sáu: Không chuyển tiền hộ, cho mượn tài khoản ngân hàng, ví điện tử, sim điện thoại

Trong các giao dịch ma túy trên mạng, dòng tiền thường được che giấu qua nhiều tài khoản trung gian. Các đối tượng có thể thuê, mượn hoặc nhờ người khác nhận tiền, chuyển tiền, rút tiền, mở tài khoản ngân hàng, đăng ký ví điện tử, đăng ký sim điện thoại hoặc cho mượn giấy tờ tùy thân. Người được nhờ có thể được trả tiền công, được hứa hẹn “không sao đâu”, “chỉ nhận tiền hộ”, “không liên quan đến hàng”.

Người dân cần nhận thức rõ việc cho mượn tài khoản, ví điện tử, sim điện thoại hoặc giấy tờ tùy thân có thể bị lợi dụng vào hành vi vi phạm pháp luật. Nếu tài khoản của mình được sử dụng để nhận, chuyển tiền liên quan đến mua bán ma túy hoặc hoạt động phạm tội khác, người cho mượn có thể gặp hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Vì vậy, không cho người khác sử dụng tài khoản cá nhân để giao dịch bất minh; không nhận chuyển tiền hộ khi không rõ nguồn gốc; không đứng tên thay người khác trong các giao dịch đáng ngờ.

Nguyên tắc thứ bảy: Không chia sẻ, quảng bá, bình luận cổ vũ nội dung liên quan đến ma túy

Một số người dùng mạng vì tò mò, thiếu hiểu biết hoặc muốn câu tương tác đã chia sẻ hình ảnh, bài viết, video, bình luận, biểu tượng liên quan đến ma túy, chất kích thích, lối sống lệch chuẩn. Dù không trực tiếp mua bán, những hành vi này có thể góp phần lan truyền nội dung độc hại, làm giảm nhận thức cảnh giác của cộng đồng, nhất là thanh thiếu niên. Trong một số trường hợp, nếu nội dung chia sẻ có tính chất quảng cáo, môi giới, mời chào, hướng dẫn hoặc tạo điều kiện cho hành vi vi phạm, người thực hiện có thể bị xem xét xử lý theo quy định.

Người dân cần sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm. Không đăng tải, chia sẻ, bình luận cổ vũ, thần tượng hóa việc sử dụng ma túy hoặc các chất gây nghiện. Không tham gia các trào lưu, hình ảnh, video có nội dung khuyến khích sử dụng chất lạ, thuốc lá điện tử trá hình hoặc tụ tập sử dụng ma túy. Khi thấy nội dung độc hại, cần báo cáo với nền tảng, lưu lại thông tin nếu có dấu hiệu vi phạm và thông báo cho cơ quan chức năng khi cần thiết.

Nguyên tắc thứ tám: Không che giấu khi phát hiện bạn bè, người thân bị lôi kéo

Trong thực tế, nhiều thanh thiếu niên biết bạn bè tham gia nhóm kín, nhận hàng lạ, sử dụng sản phẩm nghi vấn hoặc bị rủ rê dùng thử chất lạ nhưng không dám nói với người lớn vì sợ bị trách, sợ mất bạn, sợ bị liên lụy. Sự im lặng này có thể khiến người bị lôi kéo tiếp tục lún sâu, thậm chí dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe, tâm lý và pháp luật.

Khi phát hiện bạn bè, người thân có dấu hiệu liên quan đến ma túy trên mạng, cần báo cho người lớn đáng tin cậy như cha mẹ, thầy cô, cán bộ đoàn, hội, chính quyền cơ sở hoặc cơ quan Công an. Báo tin đúng lúc không phải là “làm hại bạn”, mà là giúp bạn tránh khỏi nguy cơ lớn hơn. Đối với phụ huynh, khi con em chủ động chia sẻ thông tin, cần lắng nghe, động viên, bảo vệ, không vội trách mắng khiến các em sợ hãi và không dám nói thật trong những lần sau.

Nguyên tắc thứ chín: Biết lưu giữ thông tin và báo cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn

Khi phát hiện tài khoản, nhóm chat, bài đăng, tin nhắn, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, mã vận đơn, bưu phẩm hoặc cá nhân có dấu hiệu liên quan đến mua bán, vận chuyển, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, người dân cần xử lý đúng cách. Không nên tự ý liên hệ, đặt mua thử, thách thức đối tượng, chia sẻ công khai hoặc tự tổ chức theo dõi, bắt giữ. Những hành động tự phát có thể gây nguy hiểm cho bản thân, làm lộ thông tin, ảnh hưởng đến quá trình xác minh, xử lý của cơ quan chức năng.

Cách làm phù hợp là lưu giữ thông tin ban đầu như ảnh chụp màn hình, đường dẫn tài khoản, tên nhóm, nội dung tin nhắn, số điện thoại, thông tin chuyển khoản, mã vận đơn, địa chỉ giao nhận nếu có. Sau đó, báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, tiếp nhận và xử lý theo quy định. Khi báo tin, cần trình bày trung thực, khách quan, nêu rõ đâu là thông tin đã phát hiện, đâu là dấu hiệu nghi vấn, không suy diễn hoặc quy kết thay cơ quan chức năng.

Nguyên tắc thứ mười: Luôn nhớ rằng không gian mạng không phải là nơi vô danh, vô trách nhiệm

Nhiều người, nhất là thanh thiếu niên, cho rằng sử dụng tài khoản ảo, biệt danh, nhóm kín, tin nhắn tự xóa, ứng dụng nhắn tin riêng hoặc chuyển khoản trung gian thì sẽ không ai biết. Đây là nhận thức sai lầm. Trên không gian mạng, các hoạt động đều có thể để lại dấu vết điện tử như dữ liệu tài khoản, thiết bị, địa chỉ truy cập, lịch sử trao đổi, giao dịch ngân hàng, mã vận đơn, hình ảnh, camera, định vị và nhiều nguồn thông tin khác. Những dữ liệu này có thể được cơ quan chức năng thu thập, xác minh theo quy định của pháp luật.

Vì vậy, mỗi người dân cần tự nhắc mình rằng hành vi trên mạng cũng phải tuân thủ pháp luật như ngoài đời thực. Mua bán, tàng trữ, vận chuyển, tổ chức sử dụng, lôi kéo, môi giới, giúp sức, che giấu hoặc tiếp tay cho hoạt động ma túy dưới bất kỳ hình thức nào đều có thể bị xử lý nghiêm. Không nên vì tò mò, nể nang, ham lợi, muốn thể hiện bản thân hoặc thiếu hiểu biết mà tham gia vào các hoạt động nguy hiểm.

Sử dụng mạng xã hội an toàn không chỉ là bảo vệ thông tin cá nhân, tránh lừa đảo hay tránh tin giả, mà còn là bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ ma túy len lỏi vào đời sống số. Mỗi người dân cần xây dựng thói quen cảnh giác, biết nhận diện dấu hiệu bất thường, biết từ chối lời rủ rê, biết báo tin đúng cách và biết chịu trách nhiệm với hành vi của mình trên không gian mạng.

Khi từng cá nhân sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, từng gia đình quan tâm đến con em, từng nhà trường tăng cường giáo dục kỹ năng số, từng cơ sở kinh doanh nâng cao cảnh giác và từng người dân chủ động phối hợp với cơ quan chức năng, môi trường mạng sẽ an toàn, lành mạnh hơn, góp phần phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả với tội phạm ma túy trong tình hình mới./.

Minh Long