Mỗi người dân là một “lá chắn số” phòng, chống ma túy

Có thể thấy tội phạm ma túy trên không gian mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp, với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng không chỉ hoạt động ở những địa điểm phức tạp ngoài xã hội, mà còn lợi dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, nhóm kín, tài khoản ảo, tiếng lóng, dịch vụ giao hàng, chuyển phát nhanh và thanh toán điện tử để mua bán, vận chuyển, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Ma túy có thể được ngụy trang dưới dạng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu, thảo mộc hoặc các sản phẩm tiêu dùng thông thường nhằm đánh lừa người dân, nhất là thanh thiếu niên.

Trong bối cảnh đó, công tác phòng, chống ma túy không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an và các cơ quan chức năng. Mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi nhà trường, mỗi cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức đoàn thể đều có vai trò quan trọng trong việc nhận diện, phòng ngừa, ngăn chặn và tố giác tội phạm ma túy. Trên không gian mạng, khi mỗi người sử dụng Internet có kiến thức, có kỹ năng, có trách nhiệm và có ý thức chấp hành pháp luật, chính họ sẽ trở thành một “lá chắn số” góp phần bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

“Lá chắn số” trước hết bắt đầu từ nhận thức đúng. Người dân cần hiểu rằng không gian mạng không phải là nơi vô danh, vô trách nhiệm. Mọi hành vi mua bán, tàng trữ, vận chuyển, tổ chức sử dụng, môi giới, lôi kéo, quảng cáo, giúp sức, che giấu hoặc tiếp tay cho hoạt động ma túy dù thực hiện trực tiếp hay qua mạng đều có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. Việc dùng tài khoản ảo, biệt danh, nhóm kín, tin nhắn tự xóa, chuyển khoản trung gian hay giao hàng không tiếp xúc không làm mất đi bản chất vi phạm và cũng không bảo đảm che giấu được hành vi phạm tội.

Mỗi người dân cần hình thành thói quen cảnh giác khi sử dụng mạng xã hội. Không tùy tiện kết bạn với tài khoản lạ, không tham gia nhóm kín có nội dung mập mờ, không tin các lời quảng cáo “đồ vui”, “hàng chill”, “không gây nghiện”, “thử một lần cho biết”. Không đặt mua, không dùng thử, không nhận hàng, không giữ đồ, không giao hàng, không chuyển tiền, không cho mượn tài khoản ngân hàng, ví điện tử, sim điện thoại hoặc giấy tờ tùy thân khi không rõ mục đích, nguồn gốc. Những nguyên tắc tưởng như đơn giản này có ý nghĩa rất lớn trong việc ngăn chặn nguy cơ bị lôi kéo, lợi dụng hoặc vô tình tiếp tay cho tội phạm.

Đối với mỗi gia đình, “lá chắn số” được xây dựng từ sự quan tâm, đồng hành và giáo dục thường xuyên. Cha mẹ cần hiểu đời sống số của con em, biết các nền tảng con đang sử dụng, quan tâm đến bạn bè, nhóm chat, nội dung con tiếp cận, các sản phẩm con đặt mua hoặc nhận từ người khác. Tuy nhiên, sự quan tâm cần được thực hiện bằng thái độ lắng nghe, chia sẻ, tôn trọng, không cực đoan, không chỉ kiểm soát bằng mệnh lệnh. Khi con em tin tưởng gia đình, các em sẽ dễ chia sẻ khi bị rủ rê, đe dọa, lôi kéo hoặc gặp tình huống khó xử trên mạng.

Ảnh minh họa.

Gia đình cũng cần trang bị cho thanh thiếu niên kỹ năng từ chối. Các em phải được hướng dẫn rõ ràng rằng không được sử dụng chất lạ, không thử bánh kẹo, đồ uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu, pod, vape, thảo mộc không rõ nguồn gốc; không nhận hàng hộ, giữ đồ hộ, chuyển tiền hộ; không tham gia nhóm kín có nội dung liên quan đến ma túy; không gặp người quen qua mạng ở nơi vắng hoặc khi chưa thông báo cho người thân. Bản lĩnh của người trẻ không nằm ở việc dám thử điều nguy hiểm, mà nằm ở khả năng biết dừng lại, biết nói không và biết tìm sự giúp đỡ đúng lúc.

Đối với nhà trường, “lá chắn số” là sự kết hợp giữa giáo dục kiến thức pháp luật, kỹ năng sống và kỹ năng sử dụng mạng an toàn. Công tác tuyên truyền phòng, chống ma túy cần được thực hiện thường xuyên, sinh động, phù hợp với từng độ tuổi, tránh hình thức, tránh chung chung. Các buổi sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động đoàn, đội, hội, tư vấn học đường cần đưa ra những tình huống gần gũi: tài khoản lạ rủ vào nhóm kín, bạn mời dùng thuốc lá điện tử, người quen qua mạng nhờ nhận hàng, lời quảng cáo “đồ chill”, lời hứa kiếm tiền nhanh. Khi được đặt vào tình huống cụ thể, học sinh, sinh viên sẽ dễ nhận diện nguy cơ và biết cách ứng xử phù hợp.

Đối với cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, dịch vụ giao hàng, chuyển phát, nhà trọ, cơ sở lưu trú, quán cà phê, quán karaoke, cơ sở giải trí, vai trò cảnh giác cũng rất quan trọng. Tội phạm ma túy có thể lợi dụng các dịch vụ hợp pháp để vận chuyển, cất giấu, giao nhận, tổ chức sử dụng hoặc che giấu hành vi vi phạm. Chủ cơ sở, người quản lý, nhân viên giao hàng, người làm dịch vụ cần chú ý các dấu hiệu bất thường như đơn hàng không rõ nguồn gốc, người gửi hoặc người nhận né tránh thông tin, giao nhận tại nơi vắng, thay đổi địa điểm liên tục, tiền công cao bất thường, khách tụ tập kín đáo, sử dụng sản phẩm lạ, có biểu hiện nghi vấn. Khi phát hiện dấu hiệu liên quan đến ma túy, cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất.

Một “lá chắn số” hiệu quả còn thể hiện ở việc người dân biết báo tin đúng cách. Khi phát hiện tài khoản, bài đăng, bình luận, nhóm chat, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, mã vận đơn, bưu phẩm, địa điểm hoặc cá nhân có dấu hiệu liên quan đến hoạt động ma túy, người dân không nên tự ý liên hệ, đặt mua thử, thách thức, đăng tải công khai hoặc tự tổ chức theo dõi, bắt giữ. Cách làm đúng là lưu giữ thông tin ban đầu như ảnh chụp màn hình, đường dẫn tài khoản, nội dung tin nhắn, tên nhóm, số điện thoại, thông tin chuyển khoản, mã vận đơn, địa chỉ giao nhận nếu có, sau đó báo cho cơ quan Công an để được tiếp nhận, hướng dẫn, xác minh, xử lý theo quy định.

Việc báo tin, tố giác tội phạm cần trung thực, khách quan, kịp thời. Nếu mới chỉ là dấu hiệu nghi vấn, cần nêu rõ là nghi vấn; không suy diễn, không thêm bớt, không quy kết thay cơ quan chức năng. Một thông tin chính xác, được cung cấp đúng lúc có thể giúp lực lượng chức năng ngăn chặn một giao dịch ma túy, phát hiện một tài khoản vi phạm, bảo vệ một học sinh khỏi bị lôi kéo hoặc góp phần triệt phá đường dây phạm tội. Ngược lại, sự thờ ơ, im lặng hoặc tâm lý “không liên quan đến mình” có thể tạo điều kiện để tội phạm tiếp tục hoạt động.

Trong công tác phòng, chống ma túy, mỗi người dân còn có trách nhiệm không lan truyền, cổ vũ, bình thường hóa các nội dung độc hại. Không chia sẻ hình ảnh, video, bài viết, bình luận có nội dung quảng bá lối sống sử dụng chất kích thích, ma túy, thuốc lá điện tử trá hình hoặc tụ tập lệch chuẩn. Không biến các vụ việc liên quan đến ma túy thành nội dung câu view, câu like, giễu cợt hoặc tò mò thiếu trách nhiệm. Mỗi hành vi chia sẻ trên mạng đều có tác động đến nhận thức cộng đồng, nhất là đối với thanh thiếu niên. Sử dụng mạng xã hội văn minh, có trách nhiệm cũng là một hình thức tham gia phòng, chống ma túy.

Đối với thanh thiếu niên, cần nhận thức rằng các em vừa là nhóm dễ bị tội phạm ma túy nhắm tới, vừa có thể trở thành lực lượng tích cực trong phòng ngừa nếu được trang bị kiến thức và kỹ năng. Mỗi học sinh, sinh viên, đoàn viên, thanh niên cần chủ động bảo vệ mình trước lời mời kết bạn lạ, nhóm kín độc hại, sản phẩm không rõ nguồn gốc, lời rủ rê sử dụng chất lạ, lời hứa kiếm tiền nhanh. Khi phát hiện bạn bè có dấu hiệu bị lôi kéo, cần báo cho người lớn đáng tin cậy như cha mẹ, thầy cô, cán bộ đoàn, hội hoặc cơ quan Công an. Báo tin đúng lúc là hành động có trách nhiệm, có thể giúp bạn bè tránh khỏi hậu quả nghiêm trọng.

Đối với phụ huynh, không nên xem việc con em sử dụng mạng xã hội là chuyện riêng của trẻ, cũng không nên chỉ quan tâm khi đã xảy ra sự việc. Phòng ngừa phải bắt đầu từ những việc hằng ngày: trò chuyện với con, hỏi con đang tham gia nhóm nào, theo dõi nội dung gì, có từng bị người lạ nhắn tin, rủ rê, nhờ nhận hàng hay không; hướng dẫn con không chia sẻ thông tin cá nhân, không dùng thử sản phẩm lạ, không giấu gia đình khi gặp lời mời bất thường. Sự quan tâm đúng cách của cha mẹ là tuyến phòng ngừa gần nhất, bền vững nhất đối với thanh thiếu niên.

Đối với cộng đồng dân cư, cần phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm trong phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Tổ dân phố, ấp, khu phố, ban điều hành khu dân cư, các đoàn thể cơ sở cần lồng ghép nội dung phòng, chống ma túy trên không gian mạng vào các buổi sinh hoạt, họp dân, tuyên truyền pháp luật, hoạt động thanh niên, phụ nữ, cựu chiến binh, nông dân. Nội dung tuyên truyền cần gần gũi, dễ hiểu, bám sát tình huống thực tế, giúp người dân biết cách nhận diện, phòng tránh và báo tin. Khi mỗi khu dân cư đều cảnh giác, tội phạm sẽ khó lợi dụng môi trường mạng để len lỏi vào đời sống cộng đồng.

Công tác phòng, chống ma túy trên không gian mạng là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, phối hợp và thích ứng liên tục. Thủ đoạn của tội phạm có thể thay đổi, tiếng lóng có thể thay đổi, nền tảng mạng xã hội có thể thay đổi, phương thức giao hàng và thanh toán có thể thay đổi. Nhưng những nguyên tắc cơ bản vẫn không thay đổi: không sử dụng ma túy, không mua bán ma túy, không tiếp tay cho ma túy, không che giấu tội phạm, cảnh giác trước cám dỗ, báo tin kịp thời cho cơ quan chức năng.

Lực lượng Công an luôn giữ vai trò nòng cốt trong đấu tranh, phòng ngừa, xử lý tội phạm ma túy. Tuy nhiên, để công tác này đạt hiệu quả bền vững, rất cần sự đồng hành của nhân dân. Mỗi tin báo có giá trị, mỗi gia đình quan tâm con em, mỗi nhà trường giáo dục kỹ năng, mỗi cơ sở kinh doanh nâng cao cảnh giác, mỗi người dùng mạng xã hội biết nói không với nội dung độc hại đều góp phần tạo nên thế trận phòng, chống ma túy rộng khắp, từ đời thực đến không gian mạng.

Mỗi người dân hãy bắt đầu từ những hành động cụ thể: sử dụng mạng xã hội thận trọng, kiểm chứng thông tin trước khi tương tác, không tham gia nhóm kín nghi vấn, không dùng thử sản phẩm lạ, không nhận hàng hộ, không chuyển tiền hộ, không cho mượn tài khoản, không chia sẻ nội dung cổ vũ ma túy, chủ động báo tin khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Khi mỗi cá nhân tự nâng cao ý thức và trách nhiệm, cộng đồng sẽ có thêm nhiều “lá chắn số” vững chắc, góp phần ngăn chặn tội phạm ma túy, bảo vệ cuộc sống bình yên, an toàn cho nhân dân./.

Minh Long