Cha mẹ cần biết gì để con không trở thành nạn nhân mua bán người?

Trong thời đại công nghệ số, trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi có nhiều cơ hội học tập, làm việc, giao lưu, kết bạn thông qua Internet. Tuy nhiên, không gian mạng cũng là môi trường để các đối tượng phạm tội tiếp cận, làm quen, lôi kéo và dụ dỗ nạn nhân. Đằng sau một lời mời việc làm hấp dẫn, một mối quan hệ tình cảm qua mạng, một chuyến đi chơi xa hoặc một lời hứa “đổi đời” có thể là nguy cơ mua bán người, cưỡng bức lao động, lừa đảo trực tuyến hoặc tổ chức xuất cảnh trái phép.

Nhiều vụ việc cho thấy, nạn nhân không bị bắt cóc ngay từ đầu mà bị lừa đi bằng những lời hứa rất quen thuộc: “việc nhẹ, lương cao”, “không cần kinh nghiệm”, “đi làm ở nước ngoài thu nhập tốt”, “anh/chị lo hết chi phí”, “qua đó rồi làm giấy tờ sau”. Khi đã rời khỏi gia đình, đến địa bàn xa lạ hoặc qua biên giới, nạn nhân có thể bị thu giữ giấy tờ, kiểm soát điện thoại, ép làm việc, đòi tiền chuộc hoặc bị bán sang nơi khác.

Trong phòng, chống mua bán người, gia đình giữ vai trò rất quan trọng. Cha mẹ không thể theo sát con mọi lúc, nhưng có thể nhận diện dấu hiệu bất thường, kịp thời trao đổi, định hướng và phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện nguy cơ.

1. Cha mẹ cần hiểu: Con có thể bị dụ dỗ ngay trên chiếc điện thoại hằng ngày

Trước đây, nhiều phụ huynh thường lo lắng con bị người xấu rủ rê ở ngoài xã hội. Hiện nay, việc rủ rê có thể diễn ra âm thầm hơn, thông qua Facebook, TikTok, Zalo, Telegram, các hội nhóm tìm việc, nhóm hẹn hò, trò chơi trực tuyến hoặc ứng dụng nhắn tin. Đối tượng xấu có thể dùng tài khoản giả, hình ảnh đẹp, lời nói quan tâm, hứa hẹn giúp đỡ để tạo lòng tin.

Với người trẻ, nhất là những em đang có tâm lý muốn kiếm tiền sớm, muốn tự lập, muốn đi xa, muốn chứng minh bản thân hoặc đang gặp khó khăn trong học tập, tình cảm, gia đình, các lời mời trên mạng rất dễ tạo sức hút. Nếu thiếu kinh nghiệm xã hội và thiếu sự trao đổi với người thân, các em có thể tin rằng đó là cơ hội thật.

Cha mẹ cần quan tâm đến hoạt động trực tuyến của con, nhưng không nên chỉ dừng ở việc kiểm tra điện thoại hay cấm đoán. Điều quan trọng hơn là tạo môi trường để con có thể chia sẻ khi nhận được lời mời việc làm, lời rủ đi xa, lời kết bạn hoặc những nội dung khiến con băn khoăn.

Ảnh minh họa.

2. Những dấu hiệu cha mẹ cần lưu ý

Cha mẹ cần quan sát, lắng nghe và chú ý khi con có những biểu hiện bất thường sau:

Con thường xuyên nhắn tin, gọi điện với người lạ nhưng né tránh khi cha mẹ hỏi. Khi được hỏi đang nói chuyện với ai, con trả lời qua loa, giấu thông tin hoặc tỏ ra khó chịu bất thường.

Con bất ngờ nói về việc đi làm xa, đi làm ở nước ngoài, làm việc online thu nhập cao, nhưng không cung cấp được tên công ty, địa chỉ, hợp đồng, giấy phép hoặc thông tin người tuyển dụng.

Con khoe có người quen mới hứa giúp việc làm, giúp đi du lịch, giúp làm giấy tờ, hỗ trợ tiền xe, tiền ăn, tiền xuất cảnh hoặc “lo trọn gói”.

Con chuẩn bị giấy tờ tùy thân, hộ chiếu, căn cước công dân, sim điện thoại, tài khoản ngân hàng hoặc vay mượn tiền nhưng không nói rõ mục đích.

Con có biểu hiện vội vàng, muốn rời khỏi nhà trong thời gian ngắn, nói rằng “đi ngay kẻo mất cơ hội”, “nói ra sợ cha mẹ cản”, “bên đó có người lo hết”.

Con nhận được yêu cầu không cho gia đình biết lịch trình, không bật định vị, không chụp ảnh nơi đến, không đăng thông tin lên mạng xã hội.

Con có mối quan hệ tình cảm qua mạng phát triển quá nhanh, được hứa hẹn kết hôn, đi du lịch, đi làm chung hoặc được giúp đổi đời, nhưng người kia không rõ nhân thân, không có địa chỉ cụ thể, né tránh gặp mặt gia đình.

Những dấu hiệu trên không có nghĩa chắc chắn con đã là nạn nhân, nhưng là tín hiệu để cha mẹ cần quan tâm, hỏi han, kiểm tra và can thiệp kịp thời.

3. Không nên mắng chửi, đe dọa hoặc cấm đoán cực đoan

Khi phát hiện con có dấu hiệu bị dụ dỗ, phản ứng đầu tiên của nhiều phụ huynh là tức giận, trách mắng, thu điện thoại hoặc cấm con liên lạc. Tuy nhiên, nếu xử lý quá gay gắt, con có thể sợ hãi, giấu kỹ hơn hoặc tiếp tục nghe theo người đang dụ dỗ mình.

Trong nhiều trường hợp, đối tượng xấu đã chuẩn bị sẵn kịch bản tâm lý như: “gia đình em không hiểu em”, “cha mẹ chỉ muốn cản tương lai của em”, “đừng nói với ai, họ sẽ phá cơ hội của em”. Nếu cha mẹ phản ứng thiếu bình tĩnh, vô tình có thể khiến con tin hơn vào lời của đối tượng.

Cách phù hợp là bình tĩnh trao đổi. Cha mẹ có thể bắt đầu bằng những câu hỏi nhẹ nhàng: “Con biết người này từ đâu?”, “Công ty đó tên gì?”, “Địa chỉ ở đâu?”, “Hợp đồng thế nào?”, “Ai sẽ đón con?”, “Con đã kiểm tra thông tin chưa?”, “Nếu có vấn đề xảy ra thì con liên hệ ai?”. Những câu hỏi cụ thể sẽ giúp con tự nhận ra điểm bất thường trong lời mời.

4. Dạy con kiểm tra trước khi tin

Thay vì chỉ nói “không được đi”, cha mẹ cần hướng dẫn con nguyên tắc kiểm tra thông tin. Mọi lời mời làm việc, đi du lịch, đi làm xa hoặc đi nước ngoài đều phải được xác minh.

Trước hết, cần kiểm tra người tuyển dụng là ai, có phải đại diện hợp pháp của doanh nghiệp hay không. Không tin vào tài khoản mạng xã hội không rõ danh tính, chỉ nhắn tin riêng, không có địa chỉ công ty, không có số điện thoại cố định, không cung cấp giấy tờ pháp lý.

Thứ hai, cần kiểm tra công việc cụ thể là gì, nơi làm việc ở đâu, thời gian làm việc bao lâu, mức lương ra sao, có hợp đồng hay không, có phát sinh chi phí gì hay không. Nếu công việc được mô tả mập mờ như “làm online”, “chăm sóc khách hàng”, “việc văn phòng”, “nhập liệu”, “chốt đơn” nhưng không nói rõ doanh nghiệp, sản phẩm, giấy phép, địa chỉ, cần hết sức cảnh giác.

Thứ ba, cần kiểm tra đường đi có hợp pháp hay không. Nếu đối tượng nói “không cần giấy tờ”, “qua đó rồi làm sau”, “đi đường tắt”, “có người dẫn”, “đừng hỏi nhiều”, tuyệt đối không được đi.

Thứ tư, không chuyển tiền đặt cọc, không nộp phí hồ sơ, phí giữ chỗ, phí xuất cảnh cho người không rõ lai lịch. Không giao hộ chiếu, căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, sim điện thoại, mã OTP hoặc thông tin cá nhân cho người lạ.

5. Cha mẹ cần quan tâm nhóm con em có nguy cơ cao

Không phải mọi trẻ em, thanh thiếu niên đều có nguy cơ như nhau. Một số nhóm cần được gia đình, nhà trường và chính quyền cơ sở quan tâm hơn, gồm: người trẻ bỏ học sớm, chưa có việc làm ổn định, thường xuyên tìm việc qua mạng, lao động tự do, người muốn đi làm xa, người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, người thiếu sự quan tâm của gia đình, người đang có mâu thuẫn trong gia đình hoặc đang bị tác động bởi quan hệ tình cảm qua mạng.

Đối với các em trong nhóm này, cha mẹ cần quan tâm bằng sự gần gũi, không kỳ thị, không tạo cảm giác bị kiểm soát. Khi con muốn đi làm, cần cùng con tìm hiểu các kênh việc làm hợp pháp, tư vấn nghề nghiệp, liên hệ chính quyền địa phương, cơ sở đào tạo nghề hoặc doanh nghiệp có thông tin rõ ràng. Khi con có nhu cầu kiếm tiền, cần giúp con nhận diện sự khác nhau giữa cơ hội hợp pháp và lời mời rủi ro.

6. Khi con nói muốn đi làm xa hoặc ra nước ngoài, cha mẹ nên làm gì?

Nếu con đề cập đến việc đi làm xa, đi làm ở nước ngoài hoặc đi theo người quen trên mạng, cha mẹ không nên bỏ qua. Cần đề nghị con cung cấp đầy đủ thông tin về người giới thiệu, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, tên công ty, địa chỉ làm việc, hợp đồng, phương tiện di chuyển, thời gian đi, người đón và nơi ở.

Gia đình cần chủ động xác minh. Có thể gọi trực tiếp đến công ty, kiểm tra địa chỉ, tra cứu thông tin doanh nghiệp, hỏi chính quyền địa phương, Công an xã, phường hoặc cơ quan chức năng có liên quan. Nếu việc làm có yếu tố nước ngoài, cần đặc biệt thận trọng với những trường hợp không có hợp đồng rõ ràng, không thông qua doanh nghiệp được cấp phép, không có giấy tờ xuất cảnh hợp pháp.

Trước khi con đi, gia đình cần lưu lại ảnh chụp giấy tờ, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội của người liên hệ, vé xe, biển số xe, lịch trình, địa điểm hẹn và thông tin những người đi cùng. Tuy nhiên, nếu thông tin không rõ ràng hoặc có dấu hiệu bất thường, cần dừng việc di chuyển và báo cơ quan chức năng để được hướng dẫn.

7. Khi con đã rời khỏi nhà hoặc mất liên lạc bất thường

Nếu con đã đi theo lời rủ rê và sau đó mất liên lạc, liên lạc không bình thường, chỉ nhắn tin ngắn, không cho gọi video, giọng nói hoảng sợ, bị yêu cầu chuyển tiền chuộc, hoặc thông báo đang bị giữ giấy tờ, gia đình cần khẩn trương báo cơ quan Công an nơi gần nhất.

Khi trình báo, cần cung cấp càng đầy đủ càng tốt các thông tin: họ tên, tuổi, đặc điểm nhận dạng của con; thời gian rời khỏi nhà; người đã liên hệ; tài khoản mạng xã hội; số điện thoại; nội dung tin nhắn; ảnh chụp, giấy tờ, vé xe, biển số xe, địa điểm hẹn; thông tin chuyển khoản; số tài khoản nhận tiền nếu có. Gia đình cần lưu giữ tất cả tin nhắn, cuộc gọi, hình ảnh, ghi âm, không xóa dữ liệu vì đây có thể là căn cứ quan trọng để cơ quan chức năng xác minh.

Trong trường hợp đối tượng yêu cầu chuyển tiền chuộc hoặc đe dọa, gia đình cần bình tĩnh, không tự ý thỏa thuận nhiều lần, không làm theo yêu cầu của đối tượng khi chưa trình báo. Việc báo tin sớm giúp cơ quan chức năng có cơ sở phối hợp xác minh, ngăn chặn nguy cơ nạn nhân bị di chuyển sang địa bàn khác hoặc bị bán cho nhóm khác.

8. Gia đình, nhà trường và chính quyền cơ sở cần phối hợp thường xuyên

Phòng, chống mua bán người không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng. Gia đình là nơi phát hiện sớm những thay đổi bất thường của con em. Nhà trường, đoàn thể, tổ dân phố, ấp, khu phố là nơi nắm bắt hoàn cảnh, tâm tư, nguy cơ của từng nhóm thanh thiếu niên. Chính quyền cơ sở và lực lượng Công an là nơi tiếp nhận, kiểm tra, xác minh và hướng dẫn biện pháp xử lý phù hợp.

Đối với những địa bàn có tuyến biên giới, khu vực có nhiều lao động tự do, nhiều người có nhu cầu đi làm xa hoặc xuất cảnh lao động, việc tuyên truyền cần được thực hiện thường xuyên, bằng ngôn ngữ dễ hiểu, ví dụ thực tế, tình huống cụ thể. Cha mẹ cần được trang bị kỹ năng nhận diện bẫy tuyển dụng, bẫy tình cảm, bẫy “bao trọn gói”, bẫy xuất cảnh trái phép để kịp thời bảo vệ con em mình.

Một cuộc trò chuyện đúng lúc trong gia đình có thể giúp con dừng lại trước một quyết định nguy hiểm. Một tin báo sớm cho cơ quan chức năng có thể giúp ngăn chặn một vụ việc mua bán người. Trong bối cảnh tội phạm ngày càng lợi dụng không gian mạng để tiếp cận nạn nhân, sự quan tâm, lắng nghe và đồng hành của cha mẹ là yếu tố rất quan trọng để bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ trước các bẫy lừa đảo dẫn đến mua bán người./.

Minh Long