Trách nhiệm pháp lý khi tham gia giao dịch ma túy trên mạng - Không phải chỉ người bán mới vi phạm

Tội phạm ma túy lợi dụng không gian mạng để tiếp cận người sử dụng, sử dụng tài khoản ảo, nhóm kín, tiếng lóng, sản phẩm trá hình, dịch vụ giao hàng và thanh toán điện tử nhằm che giấu hành vi phạm tội. Một vấn đề cần được người dân nhận thức đầy đủ là: khi giao dịch ma túy diễn ra trên mạng, không phải chỉ người trực tiếp bán ma túy mới có thể vi phạm pháp luật. Người mua, người nhận hàng, người giữ hộ, người chuyển tiền hộ, người giao hàng thuê, người môi giới, người rủ rê, người tổ chức sử dụng, người quảng cáo, tiếp thị hoặc giúp sức cho hoạt động liên quan đến ma túy đều có thể bị xem xét xử lý tùy theo tính chất, mức độ, vai trò và hậu quả của hành vi.

Không gian mạng chỉ là phương thức, công cụ để các đối tượng thực hiện hành vi. Việc trao đổi qua tin nhắn, gọi điện qua ứng dụng, dùng tài khoản ảo, chuyển khoản ngân hàng, ví điện tử, giao hàng qua shipper hoặc gửi qua dịch vụ chuyển phát không làm thay đổi bản chất nguy hiểm của hành vi liên quan đến ma túy. Nếu thực chất của giao dịch là mua bán, tàng trữ, vận chuyển, tổ chức sử dụng, lôi kéo, môi giới, giúp sức hoặc che giấu hoạt động ma túy thì người tham gia vẫn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Trước hết, người bán ma túy qua mạng là đối tượng trực tiếp thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội. Thủ đoạn của nhóm này thường là lập tài khoản ảo, sử dụng tên giả, tham gia nhóm kín, dùng tiếng lóng, đăng hình ảnh mập mờ, nhận tiền qua tài khoản trung gian, sau đó giao hàng bằng nhiều cách khác nhau. Dù không gặp mặt trực tiếp người mua, không công khai địa chỉ, không dùng tên thật, hành vi mua bán trái phép chất ma túy vẫn có thể bị xử lý nghiêm. Các dữ liệu như nội dung tin nhắn, lịch sử giao dịch, số tài khoản, mã vận đơn, hình ảnh, dữ liệu định vị, thông tin thiết bị, tài khoản mạng xã hội đều có thể là căn cứ phục vụ xác minh, điều tra.

Tuy nhiên, người mua ma túy cũng không thể cho rằng mình “chỉ là người sử dụng” nên không liên quan đến pháp luật. Trong nhiều trường hợp, việc mua ma túy để sử dụng có thể kéo theo hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy nếu người đó đang cất giữ, quản lý, mang theo hoặc nhận ma túy. Nếu rủ rê người khác cùng sử dụng, chuẩn bị địa điểm, phương tiện, dụng cụ, phân công người mua, người canh gác, người điều hành hoặc tạo điều kiện cho nhiều người sử dụng trái phép chất ma túy, hành vi có thể bị xem xét ở mức độ nghiêm trọng hơn. Theo Bộ luật Hình sự, tội tàng trữ trái phép chất ma túy được quy định tại Điều 249; tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy được quy định tại Điều 255. Người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào thì có thể bị xử lý hình sự theo quy định.

Ảnh minh họa.

Một số người cho rằng chỉ cần không trực tiếp bán ma túy thì không phạm tội. Đây là nhận thức rất nguy hiểm. Trong các giao dịch trên mạng, các đối tượng thường phân chia vai trò thành nhiều khâu khác nhau để tránh bị phát hiện: người đăng bài, người nhắn tin tư vấn, người nhận tiền, người giữ hàng, người giao hàng, người thuê địa điểm, người giới thiệu khách, người cảnh giới, người quản lý nhóm kín. Mỗi người có thể chỉ tham gia một phần, nhưng nếu biết hoặc có căn cứ để biết hoạt động đó liên quan đến ma túy mà vẫn thực hiện, thì tùy vai trò cụ thể có thể bị xem xét là đồng phạm, giúp sức, môi giới, vận chuyển, tàng trữ, mua bán hoặc hành vi vi phạm khác có liên quan.

Đặc biệt, hành vi “giữ hộ”, “nhận hộ”, “giao hộ” ma túy là vấn đề cần cảnh báo mạnh mẽ. Trên mạng xã hội, các đối tượng có thể nhờ người quen, học sinh, sinh viên, người lao động tự do hoặc người thiếu hiểu biết nhận một gói hàng, giữ một túi đồ, chuyển đến một địa điểm, hoặc đưa cho một người khác với tiền công nhỏ. Có trường hợp người được nhờ không biết bên trong là gì; nhưng cũng có trường hợp tuy không được nói rõ, song có nhiều dấu hiệu bất thường như người gửi giấu tên, hàng đóng gói kín, không cho kiểm tra, giao nhận ở nơi vắng, tiền công cao bất thường, yêu cầu xóa tin nhắn, dùng tiếng lóng hoặc thay đổi địa điểm liên tục. Khi có căn cứ xác định người thực hiện biết hoặc buộc phải nhận thức được tính chất bất hợp pháp của hàng hóa mà vẫn tham gia, người đó có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý.

Người chuyển tiền hộ, cho mượn tài khoản ngân hàng, ví điện tử, sim điện thoại hoặc căn cước công dân để phục vụ giao dịch ma túy cũng có thể gặp hậu quả nghiêm trọng. Các đối tượng phạm tội thường dùng tài khoản trung gian để che giấu dòng tiền, tránh bị lần theo dấu vết. Vì ham tiền công hoặc nể nang quen biết, một số người cho mượn tài khoản nhận tiền, rút tiền, chuyển tiếp cho người khác mà không tìm hiểu nguồn tiền. Nếu biết hoặc có căn cứ chứng minh việc chuyển tiền liên quan đến mua bán ma túy, hành vi này có thể bị xem xét theo vai trò giúp sức hoặc liên quan đến việc che giấu, tạo điều kiện cho tội phạm.

Người môi giới, giới thiệu khách, kết nối người mua với người bán cũng không đứng ngoài trách nhiệm. Trên không gian mạng, việc “chỉ giới thiệu”, “chỉ gửi liên hệ”, “chỉ thêm vào nhóm”, “chỉ báo giá”, “chỉ nhắn giúp” có thể là mắt xích quan trọng trong hoạt động mua bán ma túy. Nếu người đó biết nội dung giao dịch liên quan đến ma túy mà vẫn kết nối, giới thiệu, hưởng lợi hoặc tạo điều kiện cho giao dịch xảy ra, thì không thể xem đó là hành vi vô hại. Trong nhiều vụ án, người môi giới, người giúp sức, người cảnh giới, người liên lạc trung gian đều có thể bị xử lý tùy theo vai trò và chứng cứ cụ thể.

Người tổ chức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy cũng là nhóm hành vi cần được cảnh báo. Trên mạng xã hội, một số đối tượng lập nhóm kín để rủ rê tụ tập, tổ chức tiệc, chuẩn bị địa điểm, mua chất ma túy, chuẩn bị dụng cụ, phân công người mời bạn, thu tiền, đặt phòng, đặt xe, cảnh giới hoặc che giấu hoạt động sử dụng ma túy. Pháp luật hình sự quy định tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy với chế tài nghiêm khắc. Vì vậy, người dân, nhất là thanh thiếu niên, không nên nghĩ rằng việc rủ bạn “đi chơi”, “góp tiền mua đồ”, “chuẩn bị chỗ”, “gọi thêm người” chỉ là việc vui chơi cá nhân. Nếu thực chất là tổ chức, tạo điều kiện cho việc sử dụng trái phép chất ma túy, hành vi có thể bị xử lý hình sự.

Một điểm mới rất đáng chú ý là từ ngày 01/7/2025, Bộ luật Hình sự được bổ sung Điều 256a về tội sử dụng trái phép chất ma túy. Tuy nhiên, cần tuyên truyền đúng, tránh hiểu sai rằng mọi trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy đều đương nhiên là tội phạm. Việc xử lý hình sự đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy phải thuộc các trường hợp luật định, có đủ căn cứ theo quy định của pháp luật. Nội dung này nhằm tăng cường hiệu quả phòng ngừa, răn đe, xử lý tình trạng tái sử dụng ma túy, nhất là những trường hợp đã được áp dụng biện pháp quản lý, cai nghiện hoặc xử lý trước đó nhưng vẫn tiếp tục vi phạm. Người dân cần hiểu đúng để không chủ quan, nhưng cũng không suy diễn máy móc.

Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 quy định nhiều hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có sử dụng, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy; chứa chấp, hỗ trợ việc sử dụng trái phép chất ma túy; hướng dẫn sản xuất, hướng dẫn sử dụng trái phép chất ma túy; quảng cáo, tiếp thị chất ma túy. Điều này cho thấy pháp luật không chỉ xử lý hành vi mua bán, mà còn nghiêm cấm nhiều hành vi liên quan, hỗ trợ, thúc đẩy hoặc tạo điều kiện cho ma túy lan rộng trong xã hội.

Trong môi trường mạng, trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh từ những hành vi tưởng như nhỏ. Một lượt đăng bài quảng cáo trá hình; một bình luận mời gọi; một tin nhắn báo giá; một lần thêm người khác vào nhóm kín; một lần chuyển khoản hộ; một lần nhận hàng hộ; một lần cho mượn tài khoản; một lần đặt phòng, chuẩn bị địa điểm để sử dụng ma túy đều có thể trở thành căn cứ xem xét nếu gắn với hành vi vi phạm pháp luật. Do đó, người dân cần hết sức thận trọng, không vì tò mò, nể nang, ham lợi hoặc thiếu hiểu biết mà tham gia vào bất kỳ khâu nào của giao dịch ma túy.

Đối với thanh thiếu niên, cần ghi nhớ nguyên tắc: không mua, không thử, không giữ hộ, không giao hộ, không chuyển tiền hộ, không giới thiệu người mua bán, không tham gia nhóm kín có nội dung nghi vấn, không rủ rê tụ tập sử dụng chất lạ, không che giấu cho bạn bè nếu phát hiện hành vi liên quan đến ma túy. Việc bao che, im lặng hoặc tiếp tay có thể khiến bản thân bị lôi kéo sâu hơn, đồng thời làm chậm quá trình phát hiện, ngăn chặn của cơ quan chức năng.

Đối với phụ huynh, cần giải thích cho con em hiểu rằng các hành vi trên mạng đều có thể để lại dấu vết. Nhiều em cho rằng tin nhắn đã xóa, tài khoản ảo, nhóm kín hoặc biệt danh trên mạng sẽ không ai biết. Đây là suy nghĩ sai lầm. Dữ liệu điện tử, thông tin tài khoản, giao dịch ngân hàng, mã vận đơn, hình ảnh camera, lịch sử truy cập và nhiều nguồn thông tin khác có thể được cơ quan chức năng thu thập, xác minh theo quy định. Vì vậy, cách tốt nhất để bảo vệ bản thân là không tham gia ngay từ đầu.

Đối với người làm nghề giao hàng, vận chuyển, chuyển phát, cần nâng cao cảnh giác với các đơn hàng bất thường. Nếu phát hiện hàng hóa có dấu hiệu nghi vấn như người gửi không rõ ràng, thông tin giao nhận mập mờ, yêu cầu giao ở nơi vắng, tiền công bất thường, hàng có mùi lạ, bao bì bị che giấu kỹ, người nhận né tránh cung cấp thông tin hoặc liên tục thay đổi địa điểm, cần thông báo cho đơn vị quản lý, cơ quan chức năng hoặc Công an nơi gần nhất. Việc chủ động cảnh giác không chỉ bảo vệ cộng đồng mà còn bảo vệ chính người vận chuyển khỏi nguy cơ bị lợi dụng.

Khi phát hiện tài khoản, nhóm chat, tin nhắn, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, mã vận đơn, bưu phẩm hoặc cá nhân có dấu hiệu liên quan đến giao dịch ma túy trên mạng, người dân không nên tự ý liên hệ, đặt mua thử, bình luận khiêu khích, chia sẻ công khai hoặc xử lý theo cảm tính. Cần lưu giữ thông tin ban đầu như ảnh chụp màn hình, đường dẫn tài khoản, tên nhóm, số điện thoại, nội dung tin nhắn, thông tin chuyển khoản, địa điểm giao nhận, mã vận đơn nếu có, sau đó báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, tiếp nhận và xử lý theo quy định.

Phòng, chống ma túy trên không gian mạng đòi hỏi mỗi người dân phải hiểu đúng pháp luật và nhận diện rõ trách nhiệm của mình. Không tham gia, không tiếp tay, không bao che, không làm trung gian cho giao dịch ma túy dưới bất kỳ hình thức nào là cách tự bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng. Mỗi hành vi cảnh giác, mỗi thông tin tố giác kịp thời, mỗi lời nhắc nhở đúng lúc đều góp phần ngăn chặn tội phạm ma túy lợi dụng không gian mạng để hoạt động./.

Minh Long