Hình ảnh riêng tư không phải công cụ trả thù

“Nếu chia tay, tôi sẽ đăng hết những hình ảnh này.”

“Chuyển tiền ngay, nếu không gia đình và đồng nghiệp của cô sẽ nhận được video.”

“Không quay lại với tôi thì đừng trách.”

Sau khi một mối quan hệ kết thúc, có người sử dụng hình ảnh, video hoặc những câu chuyện riêng tư từng được chia sẻ trong thời gian yêu nhau để đe dọa, làm nhục và ép buộc người còn lại.

Nội dung cũng có thể bị lấy từ tài khoản bị chiếm quyền, kho lưu trữ dùng chung, cuộc gọi bị ghi lại hoặc thiết bị từng được người khác tiếp cận. Với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, đối tượng không nhất thiết phải có hình ảnh riêng tư thật. Chỉ từ một bức ảnh khuôn mặt công khai, chúng có thể cắt ghép hoặc tạo ra nội dung giả để bôi nhọ và tống tiền nạn nhân.

Dù hình ảnh là thật hay giả, việc sử dụng để đe dọa, trả thù hoặc làm nhục người khác đều có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Điều cần khẳng định là: một người từng tự nguyện chia sẻ hình ảnh trong mối quan hệ riêng tư không có nghĩa đã đồng ý cho người nhận công khai, gửi cho người khác hoặc sử dụng để khống chế mình.

Sự đồng ý có giới hạn và có thể được rút lại

Trong một mối quan hệ, hai người có thể tự nguyện chia sẻ hình ảnh hoặc thông tin riêng tư. Sự đồng ý đó chỉ có giá trị trong phạm vi, mục đích và thời điểm đã thống nhất.

Đồng ý cho một người xem không đồng nghĩa đồng ý cho cả một nhóm xem. Đồng ý lưu giữ trong cuộc trò chuyện riêng không đồng nghĩa cho phép đăng lên mạng xã hội. Việc từng có quan hệ tình cảm cũng không trao cho ai quyền sử dụng hình ảnh của người kia sau khi chia tay.

Những cách giải thích như “cô ấy tự gửi”, “đó là ảnh của người yêu tôi” hoặc “tôi chỉ chuyển cho vài người bạn” không thể làm mất đi quyền đối với hình ảnh, danh dự, nhân phẩm và đời sống riêng tư của nạn nhân.

Bộ luật Dân sự quy định việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ những trường hợp pháp luật quy định. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng xác lập quyền của mỗi người đối với dữ liệu của mình, gồm quyền được biết, đồng ý hoặc không đồng ý, yêu cầu hạn chế và yêu cầu xóa dữ liệu theo quy định.

Hình ảnh riêng tư có thể bị khai thác từ đâu?

Nội dung từng được chia sẻ trong quan hệ tình cảm

Đây là trường hợp thường được sử dụng để đổ lỗi cho nạn nhân. Đối tượng lưu lại hình ảnh, sau đó dùng để gây sức ép khi xảy ra mâu thuẫn hoặc chia tay.

Tài khoản hoặc kho dữ liệu bị truy cập trái phép

Người từng biết mật khẩu, sử dụng chung thiết bị hoặc có quyền truy cập album, thư điện tử và kho lưu trữ có thể lấy dữ liệu mà nạn nhân không biết.

Cuộc gọi bị ghi lại

Đối tượng có thể bí mật quay màn hình, sử dụng thiết bị khác để ghi lại hoặc cắt ghép nội dung từ cuộc gọi video.

Thiết bị bị mất, cho mượn hoặc sửa chữa

Điện thoại, máy tính bảng và máy tính có thể chứa hình ảnh, tin nhắn và dữ liệu đã xóa nhưng chưa được bảo vệ phù hợp.

Camera bị lợi dụng

Camera an ninh, camera trong thiết bị thông minh hoặc thiết bị ghi hình được đặt ở vị trí không phù hợp có thể bị sử dụng để xâm phạm đời sống riêng tư.

Nội dung cắt ghép hoặc do AI tạo ra

Đối tượng có thể lấy ảnh khuôn mặt công khai, ghép vào cơ thể người khác hoặc tạo video, âm thanh giả. Nạn nhân hoàn toàn không tham gia vào việc tạo nội dung nhưng vẫn có thể bị đe dọa và bôi nhọ.

Hình ảnh bị chuyển tiếp ngoài phạm vi ban đầu

Người nhận đầu tiên có thể gửi nội dung vào nhóm kín, sau đó các thành viên tiếp tục lưu và chia sẻ. Chỉ trong thời gian ngắn, nạn nhân có thể mất khả năng kiểm soát phạm vi phát tán.

Đối tượng thường đánh vào tâm lý nào?

Người đe dọa hiểu rằng nhiều phụ nữ lo sợ bị gia đình trách móc, đồng nghiệp đánh giá, ảnh hưởng việc làm hoặc bị cộng đồng đổ lỗi. Chúng thường tạo áp lực bằng cách:

- Gửi danh sách bạn bè, người thân hoặc đồng nghiệp của nạn nhân;

- Chụp sẵn màn hình nội dung đang chuẩn bị đăng;

- Đếm ngược thời gian để buộc nạn nhân quyết định vội vàng;

- Yêu cầu chuyển tiền, quay lại quan hệ hoặc gặp mặt;

- Đòi thêm hình ảnh, video hoặc thông tin;

- Dọa gửi nội dung cho cơ quan, trường học hoặc khách hàng;

- Liên tục tạo tài khoản mới sau khi bị chặn;

- Khẳng định nạn nhân sẽ không được ai tin tưởng;

- Đe dọa làm hại nạn nhân hoặc người thân nếu báo cơ quan chức năng.

Mục tiêu là cô lập nạn nhân và khiến họ tin rằng chỉ có cách tiếp tục làm theo yêu cầu.

Thực tế, chuyển tiền, gặp mặt hoặc gửi thêm nội dung không bảo đảm đối tượng sẽ xóa dữ liệu. Mỗi lần nạn nhân nhượng bộ có thể tạo điều kiện cho yêu cầu tiếp theo.

Hậu quả không chỉ nằm trên mạng

Việc bị đe dọa hoặc phát tán hình ảnh riêng tư có thể khiến nạn nhân:

- Sợ hãi, xấu hổ và mất ngủ;

- Tránh giao tiếp hoặc ngừng sử dụng mạng xã hội;

- Ảnh hưởng học tập, công việc và quan hệ gia đình;

- Bị quấy rối từ nhiều tài khoản;

- Bị theo dõi, đe dọa ngoài đời;

- Mất tiền do tống tiền;

- Rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý;

- Có suy nghĩ tự làm tổn thương bản thân.

Nội dung do AI tạo ra vẫn có thể gây hậu quả thật. Nạn nhân không nên bị buộc phải chứng minh trước cộng đồng rằng hình ảnh là giả. Trách nhiệm xác minh và xử lý thuộc về nền tảng, cơ quan có thẩm quyền và những bên liên quan, không phải đám đông trên mạng.

Khi bị đe dọa phát tán, cần làm gì?

1. Ưu tiên an toàn ngoài đời

Nếu đối tượng từng có hành vi bạo lực, biết nơi ở, nơi làm việc hoặc đang yêu cầu gặp mặt, nạn nhân cần đánh giá nguy cơ trước khi chặn tài khoản hay đối đầu.

Hãy thông báo cho người đáng tin cậy, di chuyển đến nơi an toàn và liên hệ cơ quan Công an gần nhất nếu có dấu hiệu nguy hiểm trực tiếp.

Không tự mình đến gặp đối tượng để yêu cầu xóa dữ liệu.

2. Không gửi thêm nội dung hoặc tự ý chuyển tiền

Không tiếp tục gửi hình ảnh, video, mã tài khoản hoặc thông tin cá nhân. Không nên tin lời hứa rằng đối tượng sẽ xóa hết sau lần chuyển tiền cuối cùng.

Nếu đã chuyển tiền, cần lưu thông tin giao dịch và thông báo sớm cho ngân hàng, đơn vị trung gian thanh toán và cơ quan Công an.

3. Lưu giữ chứng cứ có chọn lọc

Ghi nhận:

- Tên và đường dẫn tài khoản;

- Số điện thoại, thư điện tử;

- Nội dung đe dọa;

- Yêu cầu chuyển tiền hoặc gặp mặt;

- Số tài khoản, ví điện tử và thông tin giao dịch;

- Thời gian liên lạc;

- Đường dẫn bài đăng, nhóm hoặc trang phát tán;

- Danh sách tài khoản tiếp tục quấy rối.

Không cần gửi nội dung riêng tư cho nhiều người để chứng minh. Hãy ưu tiên lưu phần lời đe dọa, thông tin tài khoản và đường dẫn; sau đó để cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn việc cung cấp dữ liệu cần thiết.

4. Không tranh cãi công khai

Việc đăng bài giải thích ngay trong trạng thái hoảng loạn có thể khiến nội dung được nhiều người tìm kiếm hơn. Đối tượng cũng có thể lợi dụng phản ứng của nạn nhân để tiếp tục gây sức ép.

Hãy nhờ người đáng tin cậy hỗ trợ theo dõi, báo cáo và liên hệ những nơi cần thiết.

5. Báo cáo với nền tảng

Sử dụng chức năng báo cáo đối với nội dung riêng tư bị phát tán không có sự đồng ý, hành vi giả mạo, quấy rối, đe dọa hoặc tống tiền.

Ghi lại mã báo cáo và phản hồi của nền tảng nếu có. Nếu nội dung xuất hiện ở nhiều đường dẫn, cần lập danh sách để xử lý lần lượt.

6. Bảo vệ lại tài khoản

Từ thiết bị an toàn, nạn nhân nên:

- Đổi mật khẩu thư điện tử và tài khoản mạng xã hội;

- Bật xác thực hai lớp;

- Kiểm tra các thiết bị đang đăng nhập;

- Đăng xuất khỏi thiết bị lạ;

- Thay đổi số điện thoại, thư điện tử khôi phục nếu bị kiểm soát;

- Rà soát album và kho lưu trữ dùng chung;

- Kiểm tra ứng dụng có quyền truy cập ảnh, camera, micro;

- Tắt liên kết với thiết bị, tài khoản hoặc nhóm gia đình không còn phù hợp;

- Kiểm tra quyền quản trị trang, nhóm và tài khoản kinh doanh.

Nếu nghi thiết bị đang bị theo dõi, không nên thực hiện thay đổi vội vàng trên chính thiết bị đó khi chưa đánh giá nguy cơ an toàn.

7. Liên hệ cơ quan chức năng

Khi có hành vi đe dọa, tống tiền, phát tán hình ảnh, chiếm quyền tài khoản, giả mạo hoặc xâm phạm đời sống riêng tư, nạn nhân cần liên hệ cơ quan Công an gần nhất để được hướng dẫn.

Tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả, người thực hiện hành vi có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, bị xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Nếu nội dung đã bị đăng lên mạng

Nạn nhân không nên tự mình tìm kiếm liên tục vì việc đọc bình luận và theo dõi mức độ lan truyền có thể làm tình trạng tâm lý trở nên nghiêm trọng hơn.

Có thể nhờ một người đáng tin cậy hỗ trợ:

- Ghi nhận đường dẫn, tài khoản và thời điểm đăng;

- Báo cáo yêu cầu gỡ bỏ;

- Theo dõi các bản đăng lại;

- Thông báo cho quản trị viên nhóm, trang;

- Đề nghị người quen không chuyển tiếp;

- Lưu phản hồi của nền tảng;

- Tổng hợp thông tin để cung cấp cho cơ quan chức năng.

Nếu đối tượng gửi nội dung đến cơ quan, trường học hoặc nơi làm việc, nạn nhân có thể chủ động liên hệ một người có trách nhiệm, yêu cầu giữ kín thông tin và không chuyển tiếp tệp.

Không cần giải thích chi tiết với toàn bộ tập thể. Mục tiêu trước tiên là ngăn chặn phát tán, bảo vệ danh dự và giảm tác động đến nạn nhân.

Người nhận được hình ảnh phải làm gì?

Khi nhận được hình ảnh riêng tư hoặc nội dung được cho là của một phụ nữ, mỗi người cần:

- Không tải xuống;

- Không gửi cho người khác;

- Không bình luận, chế giễu hoặc hỏi nạn nhân;

- Không tìm kiếm thêm;

- Báo cáo nội dung với nền tảng;

- Thông báo kín đáo cho nạn nhân hoặc người có trách nhiệm nếu cần;

- Xóa nội dung khỏi thiết bị sau khi thực hiện việc báo cáo phù hợp;

- Liên hệ cơ quan chức năng nếu có dấu hiệu tống tiền, đe dọa hoặc xâm hại.

Việc chuyển tiếp với lý do “chỉ gửi cho bạn thân”, “để xem có phải thật không” hoặc “để cảnh báo” vẫn làm phạm vi phát tán mở rộng.

Người không tạo ra nội dung nhưng cố tình lưu giữ, chia sẻ và cổ vũ có thể tiếp tục gây tổn thương và phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

Người thân cần tránh đổ lỗi cho nạn nhân

Khi một phụ nữ cầu cứu, những câu như “Tại sao lại gửi ảnh?”, “Sao không nghĩ đến hậu quả?” hoặc “Chuyện này làm gia đình mất mặt” có thể khiến nạn nhân khép mình và tiếp tục bị khống chế.

Người thân nên nói:

• “Chúng tôi tin bạn.”

• “Việc người khác đe dọa, phát tán là sai.”

• “Bạn không phải giải quyết một mình.”

• “Chúng ta sẽ ưu tiên sự an toàn trước.”

Sự hỗ trợ thiết thực gồm giúp nạn nhân sử dụng thiết bị an toàn, lưu chứng cứ, báo cáo nền tảng, liên hệ cơ quan chức năng và tìm hỗ trợ tâm lý khi cần thiết.

Nếu nạn nhân có biểu hiện tuyệt vọng, tự làm tổn thương hoặc gặp khủng hoảng nghiêm trọng, cần đưa đến cơ sở y tế và không để họ ở một mình.

Chủ động phòng ngừa nhưng không đổ trách nhiệm cho nạn nhân

Mỗi người có thể giảm rủi ro bằng cách:

- Hạn chế tạo và gửi nội dung riêng tư;

- Không để lộ mật khẩu, mã mở khóa;

- Bật xác thực hai lớp;

- Kiểm tra thiết bị đã đăng nhập;

- Quản lý album và kho lưu trữ dùng chung;

- Sao lưu dữ liệu cần thiết ở nơi an toàn;

- Không cho ứng dụng không rõ nguồn gốc truy cập ảnh, camera, micro;

- Kiểm tra thiết bị trước khi bán, cho mượn hoặc sửa chữa;

- Rà soát lại quyền truy cập khi một mối quan hệ kết thúc.

Tuy nhiên, không biện pháp nào bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Nếu sự việc xảy ra, trách nhiệm vẫn thuộc về người chiếm đoạt, đe dọa hoặc phát tán nội dung, không thuộc về nạn nhân.

Hình ảnh của một người không thuộc quyền sở hữu của người yêu cũ

Một mối quan hệ có thể kết thúc, nhưng quyền đối với hình ảnh, dữ liệu cá nhân, danh dự và đời sống riêng tư của mỗi người vẫn phải được tôn trọng.

Giữ lại hình ảnh để đe dọa không phải là níu kéo tình cảm. Phát tán nội dung để làm nhục không phải là cách giải quyết mâu thuẫn. Sử dụng công nghệ tạo hình ảnh giả để trả thù cũng không làm hậu quả trở nên ít nghiêm trọng hơn.

Nạn nhân không cần im lặng để bảo vệ danh dự. Chính việc tìm kiếm sự giúp đỡ, lưu giữ chứng cứ và báo cơ quan chức năng mới là cách bảo vệ bản thân và ngăn người vi phạm tiếp tục gây hại cho người khác./.

Minh Long