Cha mẹ đừng vô tình công khai “hồ sơ số” của con

Ngày con chào đời, cha mẹ đăng ảnh kèm họ tên và ngày sinh.

Ngày đầu tiên đi học, một bức ảnh trước cổng trường cho biết tên trường, lớp học và đồng phục.

Khi con đạt thành tích, giấy khen được đăng nguyên vẹn với đầy đủ thông tin.

Khi con bị bệnh, kết quả khám hoặc đơn thuốc được đưa lên mạng để hỏi kinh nghiệm.

Mỗi bài đăng riêng lẻ có thể chỉ là một kỷ niệm gia đình. Nhưng khi được tập hợp lại, chúng có thể tạo thành một “hồ sơ số” khá đầy đủ về trẻ: tên tuổi, khuôn mặt, trường học, nơi ở, tình trạng sức khỏe, thành tích, sở thích, lịch sinh hoạt và các mối quan hệ.

Điều đáng lưu ý là hồ sơ này có thể được hình thành trước khi trẻ đủ khả năng hiểu và quyết định mình muốn xuất hiện trên mạng như thế nào. Một đứa trẻ chưa có tài khoản mạng xã hội vẫn có thể đã để lại dấu vết số kéo dài nhiều năm do chính người lớn tạo ra.

Chia sẻ niềm vui về con không phải là điều xấu. Tuy nhiên, trước mỗi bài đăng, cha mẹ cần cân nhắc: thông tin này có thật sự cần công khai không, ai có thể nhìn thấy và liệu khi trưởng thành, con có muốn nội dung ấy vẫn còn trên mạng?

“Hồ sơ số” của trẻ được hình thành như thế nào?

Hồ sơ số không nhất thiết là một tập tài liệu được lưu ở một nơi. Nó có thể được ghép nối từ nhiều mảnh thông tin rải rác trên mạng xã hội, hội nhóm, trang trường học, ứng dụng học tập và tài khoản của người thân.

Một bức ảnh có thể cho biết khuôn mặt. Dòng trạng thái cho biết ngày sinh. Ảnh giấy khen cho biết họ tên, trường và lớp. Vị trí gắn trên bài đăng cho biết nơi ở hoặc địa điểm thường xuyên xuất hiện. Bình luận của người thân có thể tiết lộ tên gọi ở nhà, tình trạng sức khỏe hoặc hoàn cảnh gia đình.

Người có ý đồ xấu không cần lấy toàn bộ thông tin trong một lần. Chỉ cần kiên trì thu thập và ghép nối, họ có thể biết khá rõ về cuộc sống của trẻ.

Những dữ liệu thường bị công khai gồm:

- Họ tên đầy đủ, ngày tháng năm sinh;

- Khuôn mặt, giọng nói và đặc điểm nhận dạng;

- Tên gọi ở nhà;

- Tên trường, lớp, giáo viên và lịch học;

- Địa chỉ nhà, khu dân cư hoặc vị trí thường đến;

- Thông tin của cha mẹ, anh chị em và người thân;

- Số điện thoại, địa chỉ thư điện tử;

- Giấy khai sinh, thẻ học sinh, thẻ bảo hiểm, giấy khen;

- Thông tin sức khỏe, bệnh án, kết quả xét nghiệm;

- Kết quả học tập, điểm số và nhận xét của giáo viên;

- Sở thích, thói quen, tính cách và nỗi sợ của trẻ;

- Hình ảnh phòng ngủ, không gian sinh hoạt;

- Kế hoạch du lịch và thời gian gia đình vắng nhà;

- Hình ảnh trẻ trong những tình huống riêng tư hoặc dễ gây xấu hổ.

Nguy cơ không chỉ đến từ nội dung bài đăng. Phông nền của một bức ảnh, logo trên đồng phục, bảng tên đường, biển số xe, mã QR hoặc thông tin hiển thị trên màn hình cũng có thể tiết lộ dữ liệu ngoài ý muốn.

Vì sao một bài đăng tưởng vô hại có thể gây rủi ro?

Thông tin có thể bị sử dụng để tiếp cận trẻ

Khi biết tên, trường học, sở thích và thông tin gia đình, một người lạ có thể tiếp cận trẻ bằng câu chuyện có vẻ đáng tin:

• “Chú là bạn của bố.”

• “Cô giáo nhờ cô đón con.”

• “Anh cũng chơi trò mà em thích.”

• “Anh biết tên mẹ và lớp của em nên em có thể tin anh.”

Càng biết nhiều chi tiết, đối tượng càng dễ khiến trẻ mất cảnh giác.

Hình ảnh có thể bị sao chép và sử dụng ngoài mục đích ban đầu

Ảnh trẻ em đăng công khai có thể bị tải xuống, chỉnh sửa, ghép vào nội dung khác, dùng làm tài khoản giả hoặc đưa vào các nhóm không phù hợp.

Sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo cũng khiến hình ảnh, khuôn mặt và giọng nói có thể bị khai thác để tạo ra nội dung giả. Việc xóa bài đăng gốc không bảo đảm mọi bản sao đã biến mất.

Dữ liệu có thể hỗ trợ hành vi giả mạo, lừa đảo

Thông tin về tên gọi, quan hệ gia đình và lịch sinh hoạt có thể được sử dụng để xây dựng kịch bản giả mạo. Đối tượng có thể liên hệ với người thân, giáo viên hoặc chính trẻ bằng những thông tin đủ chính xác để tạo lòng tin.

Trẻ có thể bị chế giễu và bắt nạt

Một bức ảnh cha mẹ cho là đáng yêu có thể khiến trẻ xấu hổ khi bạn bè nhìn thấy. Hình ảnh lúc trẻ khóc, bị phạt, mắc lỗi, thay quần áo hoặc đang điều trị bệnh có thể bị sao chép, bình luận và sử dụng để bắt nạt.

Dấu vết số có thể ảnh hưởng lâu dài

Trẻ sẽ lớn lên và hình thành bản sắc riêng. Những nội dung người lớn đăng hôm nay có thể không còn phù hợp với cách trẻ muốn được nhìn nhận trong tương lai.

Điều từng là câu chuyện vui của gia đình có thể trở thành nội dung khiến trẻ mất tự tin, ảnh hưởng quan hệ bạn bè hoặc cảm thấy quyền riêng tư không được tôn trọng.

Cha mẹ có quyền đăng mọi thông tin về con không?

Cha mẹ, người chăm sóc có trách nhiệm bảo vệ trẻ, nhưng điều đó không có nghĩa được toàn quyền công khai mọi thông tin về đời sống riêng tư của con.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, quy định việc xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em nhằm công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của trẻ và người đại diện theo pháp luật, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Quy định này nhắc người lớn rằng trẻ em không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ mà còn là chủ thể có tiếng nói đối với thông tin của chính mình.

Việc hỏi ý kiến trẻ không nên thực hiện qua loa bằng câu: “Cha mẹ đăng nhé?” khi trẻ chưa biết bài đăng sẽ xuất hiện ở đâu và ai có thể xem. Người lớn cần giải thích nội dung, phạm vi chia sẻ và tôn trọng nếu trẻ không đồng ý.

Sáu câu hỏi trước khi đăng thông tin về trẻ

Trước khi bấm nút đăng, cha mẹ nên tự hỏi:

1. Việc đăng tải có thật sự cần thiết không?

Không phải mọi khoảnh khắc đều cần đưa lên mạng. Nhiều kỷ niệm có thể được lưu trong thiết bị, album gia đình hoặc chia sẻ riêng với người thân.

2. Trẻ có đồng ý không?

Với trẻ đã có khả năng nhận thức, hãy cho trẻ xem ảnh, giải thích nội dung và hỏi ý kiến trước khi đăng. Nếu trẻ từ chối, cha mẹ nên tôn trọng.

3. Bài đăng có làm lộ thông tin nhận dạng không?

Kiểm tra ảnh có giấy tờ, bảng tên, logo trường, địa chỉ, biển số xe, mã QR, lịch học hoặc thông tin sức khỏe hay không.

4. Ai có thể xem và tiếp tục chia sẻ?

Danh sách bạn bè của cha mẹ không đồng nghĩa tất cả đều là người thân quen. Một người xem được bài đăng có thể chụp màn hình hoặc gửi cho người khác.

5. Nội dung có khiến trẻ xấu hổ trong tương lai không?

Hãy thử tưởng tượng trẻ nhìn lại bài đăng sau 5 hoặc 10 năm. Nếu nội dung liên quan đến cơ thể, bệnh tật, lỗi lầm, hình phạt hoặc khoảnh khắc riêng tư, không nên đăng.

6. Nếu thông tin rơi vào tay người xấu, hậu quả có thể là gì?

Nếu bài đăng giúp người khác nhận diện, tìm đến, theo dõi hoặc xây dựng kịch bản tiếp cận trẻ, mức độ công khai cần được giảm xuống.

Chia sẻ thế nào để vẫn giữ được kỷ niệm mà không làm lộ dữ liệu?

Hạn chế thông tin nhận dạng

Không đăng đồng thời họ tên đầy đủ, ngày sinh, trường học và địa chỉ. Khi chia sẻ giấy khen hoặc sản phẩm học tập, cần che lớp, mã học sinh, chữ ký, mã QR và thông tin không cần thiết.

Không đăng giấy tờ của trẻ

Giấy khai sinh, thẻ học sinh, thẻ bảo hiểm, hồ sơ y tế, hộ chiếu, giấy tờ xuất nhập cảnh và các tài liệu có mã định danh không nên xuất hiện trên mạng xã hội.

Không chia sẻ vị trí theo thời gian thực

Không đăng công khai việc trẻ đang ở nhà một mình, đang chờ tại cổng trường hoặc gia đình đang đi xa. Nếu muốn chia sẻ chuyến đi, có thể đăng sau khi đã rời địa điểm.

Kiểm tra kỹ phông nền

Trước khi đăng ảnh, hãy xem phía sau có bảng tên trường, biển số nhà, địa chỉ, vé máy bay, lịch học hoặc tài liệu hiển thị thông tin cá nhân hay không.

Giới hạn người xem

Sử dụng chế độ bạn bè thân thiết, nhóm gia đình hoặc album riêng thay vì công khai. Tuy nhiên, cần hiểu rằng cài đặt riêng tư chỉ làm giảm rủi ro, không loại bỏ hoàn toàn khả năng ảnh bị sao chép.

Tắt dữ liệu vị trí

Kiểm tra việc gắn vị trí trên bài đăng và quyền truy cập vị trí của ứng dụng chụp ảnh, mạng xã hội. Không để thông tin vị trí tự động xuất hiện nếu không cần thiết.

Tránh đăng hình ảnh riêng tư hoặc dễ gây xấu hổ

Không đăng hình trẻ không mặc trang phục phù hợp, đang vệ sinh cá nhân, bị bệnh, đang khóc, bị phạt hoặc trong tình huống có thể ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm.

Không biến lỗi lầm của con thành nội dung thu hút tương tác

Việc quay cảnh con bị phạt, mắc lỗi hoặc hoảng sợ rồi đăng lên mạng có thể khiến trẻ tổn thương và làm mất niềm tin với cha mẹ.

Đề nghị người thân cùng tuân thủ

Ông bà, cô chú và những người chăm sóc cũng cần hỏi ý kiến cha mẹ, trẻ trước khi đăng ảnh. Một gia đình chỉ thực sự bảo vệ được dữ liệu của trẻ khi các thành viên có chung nguyên tắc.

Nhà trường và các tổ chức cần thận trọng khi đăng ảnh học sinh

Không chỉ cha mẹ, trường học, trung tâm đào tạo, câu lạc bộ và đơn vị tổ chức hoạt động cho trẻ cũng có trách nhiệm bảo vệ thông tin.

Khi chụp và đăng hình ảnh học sinh, cần:

- Thông báo rõ mục đích và phạm vi sử dụng;

- Thực hiện việc lấy ý kiến, sự đồng ý theo quy định;

- Không công khai danh sách kèm đầy đủ ngày sinh, lớp học, số điện thoại hoặc địa chỉ;

- Không đăng hồ sơ sức khỏe, hoàn cảnh riêng tư hoặc thông tin nhạy cảm;

- Không đưa hình ảnh trẻ bị kỷ luật, bị bạo lực hoặc bị xâm hại vào nội dung tuyên truyền;

- Kiểm tra ảnh trước khi đăng để tránh lộ bảng điểm, mã học sinh và tài liệu nội bộ;

- Có cơ chế tiếp nhận yêu cầu chỉnh sửa, gỡ bỏ;

- Hạn chế sử dụng hình ảnh trẻ cho mục đích quảng cáo ngoài phạm vi đã thông báo.

Đối với các vụ việc liên quan đến trẻ em, nhu cầu cung cấp thông tin không được đặt cao hơn quyền được bảo vệ danh tính và đời sống riêng tư của trẻ.

Chính trẻ em cũng cần học cách tôn trọng dữ liệu của bạn bè

Trẻ cần được hướng dẫn rằng không chỉ dữ liệu của mình mới cần bảo vệ. Các em không nên:

- Tự ý chụp và đăng ảnh bạn bè;

- Chia sẻ ảnh nhóm khi có người không đồng ý;

- Quay lén bạn trong lớp, phòng thay đồ hoặc lúc bạn gặp sự cố;

- Đăng thông tin sức khỏe, hoàn cảnh gia đình hoặc bí mật của bạn;

- Gắn vị trí, tên trường và tài khoản của bạn vào bài đăng nguy hiểm;

- Chuyển tiếp ảnh riêng tư hoặc nội dung khiến bạn xấu hổ;

- Sử dụng hình ảnh của bạn để lập tài khoản giả, chế ảnh hoặc tạo nội dung bằng AI.

Tôn trọng quyền riêng tư của người khác là một phần của văn hóa ứng xử trên mạng.

Nếu đã đăng quá nhiều thông tin về con thì phải làm gì?

Cha mẹ không cần hoảng sợ nhưng nên chủ động rà soát:

Kiểm tra lại các bài đăng cũ. Tìm những nội dung có tên đầy đủ, ngày sinh, trường học, giấy tờ, vị trí, sức khỏe hoặc hình ảnh riêng tư.

Xóa hoặc hạn chế phạm vi hiển thị. Đối với nội dung không còn cần thiết, hãy xóa, chuyển sang chế độ riêng tư hoặc giới hạn người xem.

Kiểm tra ảnh được người khác gắn thẻ. Yêu cầu người thân, bạn bè hoặc trang cộng đồng gỡ thông tin không phù hợp.

Tắt quyền gắn thẻ tự động. Thiết lập chế độ xét duyệt trước khi ảnh và bài viết có tên trẻ xuất hiện trên trang cá nhân.

Trao đổi với con. Giải thích những nội dung đã đăng, hỏi trẻ muốn giữ hay gỡ bỏ và tôn trọng ý kiến phù hợp của trẻ.

Theo dõi dấu hiệu bị lợi dụng. Chú ý tài khoản giả mạo, tin nhắn bất thường, người lạ biết quá nhiều thông tin hoặc hình ảnh bị sử dụng ở nơi khác.

Báo cáo hành vi vi phạm. Nếu phát hiện tài khoản giả, hình ảnh bị cắt ghép, phát tán hoặc sử dụng để đe dọa, cần lưu đường dẫn và thông tin liên quan; báo cáo với nền tảng và liên hệ cơ quan Công an gần nhất khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Không nên đăng tiếp nội dung vi phạm để nhờ cộng đồng truy tìm vì có thể làm hình ảnh của trẻ lan rộng hơn.

Trẻ em cần ký ức đẹp, không cần một tuổi thơ bị công khai

Mong muốn lưu giữ kỷ niệm, chia sẻ niềm vui và tự hào về con là tình cảm chính đáng của cha mẹ. Nhưng tình yêu thương cũng cần đi cùng sự tôn trọng quyền riêng tư và khả năng tự quyết của trẻ.

Trước mỗi bài đăng, người lớn nên nhớ rằng hình ảnh thuộc về một con người thật, người sẽ lớn lên và có cách riêng để kể câu chuyện về cuộc đời mình.

Bảo vệ dữ liệu của trẻ không có nghĩa xóa trẻ khỏi thế giới số. Đó là lựa chọn cẩn trọng hơn: chỉ chia sẻ khi cần thiết, giới hạn người xem, che thông tin nhận dạng, hỏi ý kiến và sẵn sàng gỡ bỏ khi trẻ không còn muốn xuất hiện.

Một khoảnh khắc có thể được gia đình lưu giữ bằng nhiều cách. Nhưng một khi đã công khai trên mạng, quyền kiểm soát nội dung có thể không còn nằm hoàn toàn trong tay người đăng./.

Minh Long