Quấy rối, bôi nhọ và công khai thông tin cá nhân trên mạng

Một tài khoản lạ liên tục gửi tin nhắn xúc phạm.

Một trang giả mạo sử dụng hình ảnh của nạn nhân để đăng nội dung sai sự thật.

Số điện thoại, địa chỉ nhà và nơi làm việc bị công khai kèm lời kêu gọi mọi người “tìm đến làm rõ”.

Sau đó, hàng loạt cuộc gọi, bình luận và tin nhắn xuất hiện. Người thực hiện ban đầu có thể chỉ là một tài khoản, nhưng khi thông tin được chia sẻ, nạn nhân phải đối mặt với cả một đám đông.

Quấy rối, bôi nhọ và công khai thông tin cá nhân trên mạng thường không tồn tại riêng lẻ. Đối tượng có thể lập tài khoản giả để tung tin, đăng số điện thoại để người khác cùng quấy rối, công khai địa chỉ nhằm gây sợ hãi hoặc sử dụng hình ảnh cắt ghép để làm ảnh hưởng đến danh dự, công việc và các mối quan hệ của nạn nhân.

Với phụ nữ, hành vi còn có thể đi kèm lời lẽ miệt thị giới tính, quấy rối tình dục, đe dọa phát tán hình ảnh riêng tư hoặc công kích người thân. Nguy cơ trên mạng có thể nhanh chóng chuyển thành nguy hiểm ngoài đời khi địa chỉ, lịch trình và nơi làm việc đã bị công khai.

Nhận diện ba hành vi thường đan xen

Quấy rối trên mạng

Quấy rối là việc liên tục thực hiện hành vi không được mong muốn, khiến nạn nhân sợ hãi, áp lực hoặc bị xâm phạm đời sống bình thường.

Biểu hiện có thể gồm:

- Gọi điện, nhắn tin liên tục dù đã được yêu cầu dừng;

- Tạo nhiều tài khoản mới sau khi bị chặn;

- Bình luận xúc phạm dưới mọi bài đăng;

- Gửi nội dung đe dọa, khiêu dâm hoặc gây sợ hãi;

- Theo dõi hoạt động và liên hệ với bạn bè, người thân, đồng nghiệp;

- Tham gia các nhóm, trang mà nạn nhân đang sử dụng để tiếp tục công kích;

- Kêu gọi người khác cùng nhắn tin, báo cáo hoặc tấn công tài khoản;

- Gửi hàng hóa, thư từ hoặc người lạ đến địa chỉ của nạn nhân;

- Lợi dụng đánh giá trực tuyến để làm ảnh hưởng công việc, hoạt động kinh doanh.

Một tin nhắn đơn lẻ có thể chưa phản ánh đầy đủ mức độ quấy rối. Cần nhìn vào tần suất, nội dung, sự lặp lại, việc đối tượng phớt lờ yêu cầu dừng và mức độ sợ hãi mà hành vi gây ra.

Bôi nhọ, tung tin sai sự thật

Đối tượng có thể bịa đặt câu chuyện, cắt xén tin nhắn, sử dụng ảnh ngoài ngữ cảnh hoặc tạo nội dung giả nhằm khiến người khác hiểu sai về nạn nhân.

Thông tin được đăng nhiều lần hoặc chia sẻ trong nhóm đông người có thể tạo cảm giác “nhiều người nói nên chắc là thật”, dù tất cả đều bắt nguồn từ một tài khoản.

Công khai thông tin cá nhân để gây hại

Hành vi thu thập rồi công khai thông tin nhận dạng của một người nhằm đe dọa, gây sức ép hoặc kéo người khác cùng tấn công thường được gọi là “doxxing”.

Một số thông tin có thể từng được nạn nhân đăng công khai. Tuy nhiên, việc thu thập, tập hợp và sử dụng chúng để đe dọa hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác vẫn có thể là hành vi vi phạm.

Tài khoản giả được sử dụng để làm gì?

Đối tượng có thể lấy tên, ảnh đại diện và thông tin của nạn nhân để lập một tài khoản gần giống tài khoản thật. Sau đó, chúng sử dụng tài khoản này để:

- Đăng bài xúc phạm hoặc nội dung phản cảm;

- Gửi tin nhắn cho người thân, bạn bè và đồng nghiệp;

- Vay tiền, kêu gọi chuyển khoản;

- Đưa ra phát ngôn khiến nạn nhân bị hiểu lầm;

- Tham gia hội, nhóm rồi gây mâu thuẫn;

- Đăng ảnh cắt ghép, thông tin sai sự thật;

- Giả danh nạn nhân để thừa nhận một việc không có thật;

- Lôi kéo người khác đến tài khoản thật để công kích;

- Thu thập thêm thông tin từ những người quen của nạn nhân.

Tài khoản giả thường sử dụng tên có thêm hoặc bớt một ký tự, ảnh đại diện giống nhau và sao chép một số bài đăng cũ để tạo vẻ đáng tin.

Khi phát hiện, nạn nhân không nên chỉ đăng một dòng thông báo rồi bỏ qua. Cần lưu đường dẫn, báo cáo tài khoản và thông báo có chọn lọc cho những người có nguy cơ bị lừa.

Khi nào quấy rối trên mạng có nguy cơ chuyển thành nguy hiểm ngoài đời?

Cần đặc biệt cảnh giác khi đối tượng:

- Công khai hoặc hỏi tìm địa chỉ của nạn nhân;

- Đăng ảnh chụp nơi ở, nơi làm việc hoặc phương tiện;

- Biết lịch trình mà nạn nhân chưa công khai;

- Xuất hiện gần nhà hoặc nơi làm việc;

- Đe dọa gây thương tích, phá hoại tài sản;

- Gửi đồ vật hoặc nhờ người khác tìm đến;

- Liên hệ với con, cha mẹ hoặc đồng nghiệp của nạn nhân;

- Công khai số điện thoại kèm lời kêu gọi quấy rối;

- Tạo nhiều tài khoản để tiếp tục theo dõi;

- Nhắc đến vũ khí, bạo lực hoặc hành động trả thù;

- Tuyên bố đang trên đường đến gặp nạn nhân;

- Biết những thông tin chỉ có thể thu được từ tài khoản hoặc thiết bị riêng tư.

Trong những tình huống này, mục tiêu không còn chỉ là bảo vệ danh tiếng trên mạng. Nạn nhân cần ưu tiên an toàn thể chất, thông báo cho người thân, cơ quan hoặc bộ phận bảo vệ tại nơi làm việc và liên hệ cơ quan Công an gần nhất.

Nạn nhân cần làm gì trước tiên?

1. Không tranh cãi với đám đông

Phản hồi từng bình luận có thể làm nạn nhân kiệt sức và khiến bài đăng tiếp tục được tương tác, lan truyền. Đối tượng cũng có thể cắt riêng một phần phản hồi để tạo nội dung mới.

Nạn nhân nên chọn một kênh liên lạc chính thức nếu cần thông báo, đồng thời nhờ người đáng tin cậy hỗ trợ theo dõi và báo cáo.

2. Lưu chứng cứ đầy đủ bối cảnh

Ảnh chụp cần thể hiện tài khoản, thời gian và nội dung liên quan, không chỉ chụp riêng câu xúc phạm. Nếu bài đăng có nhiều bình luận, có thể ghi lại quá trình cuộn trang để thể hiện bối cảnh.

Không chỉnh sửa ảnh chụp gốc. Có thể tạo một bản che thông tin riêng tư nếu cần gửi cho người hỗ trợ, nhưng phải giữ bản gốc ở nơi an toàn.

3. Báo cáo với nền tảng và quản trị viên

Nếu nội dung nằm trong hội, nhóm, cần gửi yêu cầu cho quản trị viên khóa bình luận, gỡ bài và ngăn thành viên tiếp tục phát tán. Nên lưu lại nội dung yêu cầu và phản hồi.

4. Giảm khả năng bị tìm thấy ngoài đời

Nếu địa chỉ hoặc lịch trình đã bị công khai, nạn nhân nên:

- Tạm dừng chia sẻ vị trí theo thời gian thực;

- Kiểm tra bài đăng cũ có địa chỉ, nơi làm việc hoặc biển số xe;

- Hạn chế người lạ xem danh sách bạn bè;

- Tắt quyền gắn thẻ và xét duyệt bài có tên mình;

- Không đăng lịch trình sắp tới;

- Thông báo cho người thân không chia sẻ vị trí;

- Cảnh báo lễ tân, bảo vệ hoặc đồng nghiệp nếu có nguy cơ người lạ tìm đến;

- Thay đổi tuyến đường, thời gian di chuyển khi cần thiết;

- Không tự mình đến gặp người đang đe dọa.

Nếu giấy tờ, tài khoản tài chính hoặc thông tin ngân hàng bị lộ, cần liên hệ cơ quan, ngân hàng hoặc đơn vị liên quan để được hướng dẫn bảo vệ.

5. Bảo vệ lại tài khoản

Từ thiết bị an toàn, hãy: Đổi mật khẩu thư điện tử trước, sau đó đến các tài khoản khác; sử dụng mật khẩu khác nhau; bật xác thực hai lớp; kiểm tra thiết bị đang đăng nhập; đăng xuất khỏi thiết bị lạ; thay đổi thông tin khôi phục nếu bị can thiệp; kiểm tra ứng dụng có quyền truy cập; thu hồi quyền quản trị không còn phù hợp; kiểm tra thư điện tử chuyển tiếp và kho dữ liệu dùng chung.

Nếu nghi thiết bị đang bị theo dõi bởi người có nguy cơ bạo lực, cần đánh giá an toàn trước khi thay đổi cài đặt.

6. Liên hệ người đáng tin cậy

Nạn nhân không nên tự theo dõi toàn bộ nội dung trong thời gian dài. Có thể nhờ một người: Ghi nhận các bài đăng mới; hỗ trợ báo cáo; thông báo cho những người có liên quan; lưu chứng cứ; đi cùng khi làm việc với cơ quan chức năng; giúp nạn nhân tạm rời khỏi môi trường gây áp lực.

Việc có một người đồng hành cũng giúp giảm cảm giác cô lập và mất kiểm soát.

7. Báo cơ quan Công an khi có dấu hiệu vi phạm

Khi xuất hiện hành vi đe dọa, giả mạo, công khai thông tin để gây hại, chiếm quyền tài khoản, tống tiền hoặc tổ chức nhiều người cùng quấy rối, nạn nhân cần liên hệ cơ quan Công an gần nhất.

Bộ Công an khẳng định dữ liệu cá nhân được Nhà nước bảo vệ; hành vi thu thập, trao đổi hoặc công khai trái phép dữ liệu cá nhân có thể bị xử lý theo tính chất, mức độ vi phạm. Người có hình ảnh bị xâm phạm cũng có quyền yêu cầu chấm dứt việc sử dụng, thu hồi hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng biện pháp bảo vệ khác theo quy định.

Nếu tài khoản giả đang hoạt động

Nạn nhân nên thực hiện theo thứ tự:

- Chụp lại trang cá nhân, tên, đường dẫn và nội dung tài khoản giả;

- Ghi nhận những người đã nhận tin nhắn;

- Báo cáo tài khoản giả mạo;

- Đề nghị người thân, đồng nghiệp cùng báo cáo nhưng không bình luận hoặc tấn công;

- Đăng thông báo ngắn trên tài khoản thật nếu cần thiết;

- Yêu cầu người quen không chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cho tài khoản giả;

- Đổi mật khẩu nếu nghi dữ liệu bị lấy từ tài khoản thật;

- Liên hệ cơ quan chức năng nếu tài khoản được dùng để lừa đảo, bôi nhọ hoặc đe dọa.

Thông báo nên ngắn gọn, nêu rõ tài khoản nào là chính thức và đề nghị người dùng không tương tác với tài khoản giả. Không cần đăng lại toàn bộ nội dung xúc phạm.

Nếu thông tin sai sự thật đang lan truyền

Nạn nhân cần phân biệt giữa việc phản hồi cần thiết và tranh cãi không có điểm dừng.

Không nên đưa toàn bộ giấy tờ, tin nhắn hoặc thông tin gia đình lên mạng để tự bảo vệ danh dự. Hành động này có thể tạo thêm dữ liệu cho người xấu khai thác.

Người chứng kiến cần làm gì?

Khi thấy một bài đăng “bóc phốt”, người dùng không nên vội tin và tham gia công kích. Hãy tự hỏi:

- Thông tin có nguồn kiểm chứng không?

- Người đăng có đang công khai dữ liệu cá nhân không?

- Bài viết có kêu gọi đám đông tấn công không?

- Việc chia sẻ có thể khiến ai đó gặp nguy hiểm ngoài đời không?

- Mình có đang giúp làm rõ sự việc hay chỉ làm phạm vi tổn thương mở rộng?

Một người không phải là cơ quan điều tra chỉ vì đang có nhiều người theo dõi. Mạng xã hội không phải nơi để đám đông tự kết luận và trừng phạt.

Người quản trị hội, nhóm không thể đứng ngoài

Khi hội, nhóm xuất hiện nội dung công khai địa chỉ, số điện thoại, hình ảnh riêng tư hoặc lời kêu gọi tấn công, quản trị viên cần: Nhanh chóng hạn chế khả năng lan truyền; lưu thông tin cần thiết trước khi gỡ; khóa bình luận nếu đám đông đang công kích; xóa dữ liệu cá nhân bị công khai; xử lý tài khoản vi phạm; thông báo quy tắc cộng đồng; phối hợp với nền tảng và cơ quan chức năng khi cần thiết; không sử dụng vụ việc để tăng tương tác.

Việc gắn nhãn “bài viết của thành viên, quản trị viên không chịu trách nhiệm” không làm mất đi trách nhiệm quản lý và ngăn chặn nội dung vi phạm trong phạm vi hội, nhóm.

Cơ quan, trường học và nơi làm việc cần bảo vệ nạn nhân

Khi một phụ nữ bị bôi nhọ trên mạng, cơ quan hoặc nơi làm việc không nên vội đánh giá dựa trên bài đăng chưa được kiểm chứng. Cần: Giữ kín thông tin; chỉ định người tiếp nhận phản ánh; không chuyển tiếp nội dung cho người không có trách nhiệm; hỗ trợ ngăn người lạ tiếp cận; phối hợp bảo vệ an toàn nếu địa chỉ nơi làm việc bị công khai; tạo điều kiện để nạn nhân làm việc với cơ quan chức năng; xử lý người sử dụng kênh nội bộ để tiếp tục quấy rối; tránh yêu cầu nạn nhân giải thích trước tập thể.

Không để hậu quả của hành vi bôi nhọ trở thành lý do khiến nạn nhân tiếp tục bị cô lập hoặc mất việc.

Không dùng dữ liệu cá nhân làm vũ khí

Số điện thoại, địa chỉ, nơi làm việc và thông tin gia đình không phải công cụ để gây sức ép. Tài khoản mạng xã hội không phải tấm mặt nạ giúp người dùng được miễn trách nhiệm khi xúc phạm, đe dọa hoặc bịa đặt.

Mỗi lượt chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng có thể kéo thêm một người tham gia quấy rối. Mỗi bình luận kích động có thể làm nguy cơ ngoài đời tăng lên. Mỗi quản trị viên chậm xử lý có thể khiến dữ liệu cá nhân tiếp tục lan truyền.

Nạn nhân không cần một mình tranh luận với đám đông. Việc cần làm là ưu tiên an toàn, lưu chứng cứ, giảm khả năng bị tiếp cận, báo cáo nền tảng và liên hệ cơ quan chức năng khi có dấu hiệu vi phạm.

Không gian mạng chỉ có thể an toàn khi quyền riêng tư được tôn trọng, thông tin được kiểm chứng và mỗi người hiểu rằng phía sau một tài khoản là một con người thật cần được pháp luật và cộng đồng bảo vệ./.

Minh Long