Những điểm mới trong xử phạt đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng lao động

Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Tây Ninh có rất nhiều doanh nghiệp để xảy ra tình trạng nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn, bệnh nghề nghiệp (bảo hiểm xã hội) đối với người lao động, làm ảnh hưởng đến cuộc sống, quyền lợi và lợi ích của công nhân, người lao động (như: Đi khám bệnh, chữa bệnh không được thanh toán bảo hiểm xã hội; trong quá trình làm việc nếu xảy ra tai nạn lao động không được hỗ trợ tiền trong quá trình điều trị; khi người lao động xin nghỉ việc ở công ty đang làm việc để chuyển sang công ty khác gặp khó khăn do không chốt được sổ bảo hiểm xã hội…). Theo thông báo của cơ quan Bảo hiểm xã hội Tây Ninh, tính đến 31/8/2026 trên địa bàn tỉnh có 604 doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động từ 06 tháng trở lên, với tổng số tiền khoảng 299,658 tỷ đồng.

Mặt khác, việc doanh nghiệp nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội đối với người lao động chây ỳ, kéo dài đã gây bức xúc đối với công nhân, người lao động, dẫn đến tình trạng công nhân đình công, ngừng việc làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, gây ảnh hưởng đến an ninh công nhân, an ninh, trật tự tại địa phương và môi trường thu hút đầu tư trên địa bàn tỉnh.

Công nhân ngừng việc phản đối doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội. Ảnh: Công an tỉnh.

Qua theo dõi của Công an tỉnh Tây Ninh, một số doanh nghiệp nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội đối với người lao động do yếu tố khách quan như: Doanh nghiệp gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đơn hàng giảm… dẫn đến công ty không đủ năng lực tài chính để thanh toán các khoản tiền lương, tiền nợ bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, vẫn có một số doanh nghiệp nợ tiền bảo hiểm xã hội đối với người lao động xuất phát từ nguyên nhân chủ quan như: Doanh nghiệp chưa thật sự quan tâm đến việc thực hiện tốt chế độ, chính sách đối với người lao động; một số chủ doanh nghiệp cho rằng việc nợ bảo hiểm, nợ lương đối với người lao động không bị xử lý do chưa có quy định pháp luật để chế tài. Từ đó, doanh nghiệp cố tình nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội đối với người lao động, không nộp tiền bảo hiểm hàng tháng cho cơ quan bảo hiểm mà sử dụng số tiền đó để phục vụ cho việc kinh doanh, đến khi người lao động phản ánh thì doanh nghiệp mới nộp dần tiền nợ bảo hiểm xã hội.

Để xử lý tình trạng nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp đối với người lao động, ngày 15/7/2026 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 283/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng lao động, Nghị định có hiệu lực từ ngày 10/09/2026, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP của Chính phủ trước đó. Theo đó:

- Về việc nợ lương: Theo Điều 23, Nghị định số 283/2026/NĐ-CP: “Vi phạm quy định về tiền lương: Người sử dụng lao động sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng (tùy theo số người lao động) nếu vi phạm một trong các hành vi: Trả lương không đúng hạn theo quy định của pháp luật; không trả hoặc trả không đủ tiền lương cho người lao động theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động; không trả hoặc trả không đủ tiền lương làm thêm giờ; không trả hoặc trả không đủ tiền lương làm việc vào ban đêm; không trả hoặc trả không đủ tiền lương ngừng việc cho người lao động theo quy định của pháp luật; hạn chế hoặc can thiệp vào quyền tự quyết chi tiêu lương của người lao động; ép buộc người lao động chi tiêu lương vào việc mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ của người sử dụng lao động hoặc của đơn vị khác mà người sử dụng lao động chỉ định; khấu trừ tiền lương của người lao động không đúng quy định của pháp luật; không trả hoặc trả không đủ tiền lương theo quy định cho người lao động khi tạm thời chuyển người lao động sang làm công việc khác so với hợp đồng lao động hoặc trong thời gian đình công; không trả hoặc trả không đủ tiền lương của người lao động trong những ngày chưa nghỉ hằng năm hoặc chưa nghỉ hết số ngày nghỉ hằng năm khi người lao động thôi việc, bị mất việc làm; không tạm ứng hoặc tạm ứng không đủ tiền lương cho người lao động trong thời gian bị tạm đình chỉ công việc theo quy định của pháp luật; không trả đủ tiền lương cho người lao động cho thời gian bị tạm đình chỉ công việc trong trường hợp người lao động không bị xử lý kỷ luật lao động. Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc người sử dụng lao động trả đủ tiền lương cộng với khoản tiền lãi của số tiền lương chậm trả, trả thiếu cho người lao động tính theo mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều này. Buộc người sử dụng lao động trả đủ khoản tiền tương đương với mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cộng với khoản tiền lãi của số tiền đó tính theo mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt cho người lao động đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 4 Điều này”.

- Về việc nợ bảo hiểm xã hội: Theo Điều 43, Nghị định số 283/2026/NĐ-CP: “Vi phạm về chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc: Người sử dụng lao động sẽ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền lên đến 75.000.000 đồng đối với hành vi chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc người sử dụng lao động đóng đủ số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc chậm đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc chậm đóng và số ngày chậm đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội đối với hành vi vi phạm quy định này. Buộc khắc phục hậu quả: Buộc người sử dụng lao động lập hồ sơ đăng ký hoặc lập hồ sơ đăng ký đầy đủ số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động; đóng đủ số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc trốn đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc trốn đóng và số ngày trốn đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội".

- Về hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc: Theo Điều 44, Nghị định số 283/2026/NĐ-CP: “Vi phạm về trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc: Người sử dụng lao động sẽ bị phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng (tùy theo số lượng người lao động) đối với hành vi không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc sau thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 28 của Luật Bảo hiểm xã hội; phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội. Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc người sử dụng lao động lập hồ sơ đăng ký hoặc lập hồ sơ đăng ký đầy đủ số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động; đóng đủ số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc trốn đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc trốn đóng và số ngày trốn đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này; buộc người sử dụng lao động đóng đủ số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc trốn đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc trốn đóng và số ngày trốn đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 2 Điều này".

Lưu ý: Nếu hành vi trốn đóng có đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định tại Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), thì người sử dụng lao động, doanh nghiệp và người đại diện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự thay vì chỉ xử phạt hành chính (mức phạt cao nhất có thể bị phạt tù lên đến 07 năm).

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, đảm bảo an ninh công nhân, an ninh, trật tự tại địa phương, trong trong gian tới Công an tỉnh Tây ninh sẽ phối hợp với các sở, ban, ngành tỉnh có liên quan trên lĩnh vực lao động xử lý dứt điểm tình trạng cá nhân, doanh nghiệp có sử dựng lao động mà để nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội đối với người lao động.

Công an tỉnh Tây Ninh khuyến cáo người sử dụng lao động, doanh nghiệp thực hiện tốt các chế độ, chính sách, quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động; chấp hành nghiêm các các quy định của pháp luật về Lao động. Tạo môi trường lao động ổn định, hài hòa để người lao động yên tâm làm việc, đóng góp tích cực cho sự phát triển của doanh nghiệp và xã hội.

Hải Đăng