Phát hiện gian hàng nghi vấn: Báo tin thế nào để có ích?

Bắt gặp lời rao bán động vật hoang dã, thực phẩm có dấu hiệu không bảo đảm an toàn hoặc sản phẩm được quảng cáo làm từ ngà, sừng, móng vuốt, nhiều người muốn phản ánh nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu. Một đường dẫn được lưu kịp thời, một hình ảnh có đủ thông tin tài khoản và thời điểm đăng tải có thể giúp cơ quan chức năng thuận lợi hơn trong việc kiểm tra, xác minh.

Khi lướt mạng xã hội hoặc mua sắm trên sàn thương mại điện tử, người dân có thể gặp những lời chào mời như “thú rừng có sẵn”, “hàng vừa bẫy về”, “ngà thật nguyên chất”, kèm yêu cầu nhắn tin riêng để trao đổi. Cũng có gian hàng rao bán thịt, nội tạng với giá thấp bất thường nhưng thông tin về người bán, nguồn gốc và điều kiện bảo quản không rõ ràng. Trước những dấu hiệu này, việc lưu lại thông tin và phản ánh đúng nơi sẽ có ích hơn những bình luận tranh cãi hoặc chia sẻ kèm lời kết tội.

Cần phân biệt dấu hiệu nghi vấn với kết luận vi phạm. Hình ảnh trên mạng chưa đủ để xác định chính xác loài động vật, chất liệu sản phẩm, tình trạng nhiễm bệnh hay nguồn gốc hàng hóa. Người báo tin chỉ cần trình bày điều mình trực tiếp nhìn thấy, đọc được hoặc đã giao dịch; việc kiểm tra, giám định và xác định trách nhiệm thuộc cơ quan có thẩm quyền.

Thông tin nên lưu trước hết là đường dẫn trực tiếp đến bài đăng, video, gian hàng và trang tài khoản người bán. Cùng với đó là tên tài khoản, tên hội nhóm, thời gian phát hiện và nội dung rao bán. Chỉ ghi lại tên hiển thị thường chưa đủ, bởi nhiều tài khoản có thể trùng tên hoặc thay đổi tên trong quá trình sử dụng.

Ảnh chụp màn hình cần thể hiện được bối cảnh của lời rao, gồm tài khoản đăng, hình ảnh hàng hóa, nội dung giới thiệu và thông tin liên hệ được công khai. Với buổi phát trực tiếp, có thể ghi lại phần nội dung liên quan nếu thiết bị cho phép, đồng thời lưu đường dẫn và thời điểm theo dõi. Nên giữ bản gốc, tránh cắt ghép, thêm chữ hoặc chỉnh sửa làm thay đổi nội dung. Nếu cần đánh dấu chi tiết đáng chú ý, hãy thực hiện trên một bản sao.

Trường hợp đã mua hàng, người dân nên giữ lại mã đơn, thông tin gian hàng, tin nhắn trao đổi, chứng từ thanh toán và nhãn vận chuyển hiện có. Đây là những thông tin giúp làm rõ diễn biến giao dịch. Không cần tiếp tục đặt mua hoặc chuyển thêm tiền để “lấy đủ bằng chứng”; cũng không nên tự hẹn gặp, truy tìm địa chỉ hay đối chất với người bán.

Một phản ánh hữu ích cần trả lời được những câu hỏi cơ bản: phát hiện ở đâu, vào lúc nào, tài khoản nào đăng tải, nội dung gì khiến người báo tin nghi ngờ và hiện có tài liệu nào kèm theo. Nếu biết địa điểm giao nhận hoặc thời gian vận chuyển từ giao dịch thực tế, cần nêu rõ nguồn thông tin. Chi tiết chưa kiểm chứng phải được trình bày là chưa kiểm chứng, tránh biến suy đoán thành sự việc đã được xác nhận.

Chẳng hạn, khi thấy một tài khoản quảng cáo vòng tay “làm từ ngà voi”, người dân có thể phản ánh rằng tài khoản đó đăng bán sản phẩm với nội dung như vậy, kèm đường dẫn và ảnh chụp. Không nên tự khẳng định sản phẩm chắc chắn là ngà voi hoặc người bán đã phạm tội khi chưa có kết quả xác minh.

Đối với vụ việc có dấu hiệu tội phạm, người dân có thể đến Công an xã, phường nơi gần nhất để trình báo; gửi thông tin bằng văn bản, qua điện thoại trực ban được công bố chính thức hoặc qua ứng dụng VNeID. Đây là các hình thức tiếp nhận được Bộ Công an hướng dẫn. Người không quen thao tác trên điện thoại có thể trực tiếp trình bày và cung cấp những tài liệu đang lưu giữ.

Thông tin liên quan đến động vật hoang dã cũng có thể được phản ánh tới cơ quan Kiểm lâm; nội dung về động vật nghi mắc bệnh, sản phẩm động vật không bảo đảm an toàn có thể phản ánh tới cơ quan chuyên môn về thú y, an toàn thực phẩm tại địa phương. Khi chưa biết đầu mối phù hợp, người dân có thể liên hệ Công an cấp xã để được hướng dẫn. Nếu biết việc giao nhận đang diễn ra, cần báo sớm, nêu rõ địa điểm và thời gian, không tự tiếp cận kiện hàng hoặc bắt giữ động vật.

Song song với việc báo cơ quan chức năng, người dân có thể sử dụng chức năng báo cáo bài đăng, tài khoản hoặc sản phẩm trên nền tảng. Nên lưu thông tin liên quan trước khi thực hiện, bởi nội dung có thể bị gỡ bỏ hoặc thay đổi. Phản ánh với nền tảng nhằm đề nghị xem xét nội dung, gian hàng; thao tác này không thay thế việc báo tin cho cơ quan có thẩm quyền khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Không nên đăng công khai số điện thoại, địa chỉ, tài khoản ngân hàng hoặc thông tin cá nhân của người bị nghi vấn để kêu gọi cộng đồng “truy tìm”. Việc lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng có thể ảnh hưởng đến người không liên quan, đồng thời khiến người đăng rao xóa nội dung, thay đổi tài khoản. Những dữ liệu phục vụ xác minh nên được chuyển trực tiếp qua kênh tiếp nhận chính thức.

Theo Điều 56 Bộ luật Tố tụng hình sự, người tố giác, báo tin về tội phạm có quyền yêu cầu giữ bí mật việc báo tin; yêu cầu bảo vệ bản thân và người thân thích khi bị đe dọa; được thông báo kết quả giải quyết. Người báo tin cần trình bày trung thực và phối hợp theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Nếu xuất hiện lời đe dọa, cần lưu lại và báo ngay cho cơ quan đang tiếp nhận vụ việc. 

Sau khi gửi phản ánh, người dân nên giữ lại nội dung đã gửi, thời gian gửi và mã tiếp nhận nếu có. Khi phát hiện bài rao mới hoặc thông tin bổ sung liên quan, có thể chuyển tiếp cho đầu mối đang xử lý, ghi rõ mối liên hệ với lần báo trước. Một bản phản ánh ngắn gọn, trung thực, kèm đường dẫn và tài liệu còn nguyên nội dung sẽ giúp cơ quan chức năng có cơ sở kiểm tra, xác minh thuận lợi hơn./. 

Minh Long