Đừng để một lần “chốt đơn” đưa thực phẩm không an toàn vào bữa ăn

Chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể đặt mua thịt, nội tạng, thực phẩm đông lạnh và nhận hàng tại nhà. Sự thuận tiện này cũng đặt ra yêu cầu kiểm tra kỹ nguồn hàng, bởi hình ảnh quảng cáo, lượt mua hay lời cam kết của người bán không đủ để xác định thực phẩm có bảo đảm an toàn hay không.

Một khay thịt được đóng gói đẹp mắt, một túi thực phẩm hút chân không hoặc một đơn hàng được giới thiệu là “giá tận kho” có thể khiến người mua nhanh chóng quyết định. Tuy nhiên, qua màn hình điện thoại, người tiêu dùng khó biết sản phẩm được giết mổ, chế biến ở đâu, đã bảo quản trong bao lâu và có đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm hay không. Khi những thông tin này bị bỏ qua, hàng hóa không rõ nguồn gốc có thể đi vào bữa ăn gia đình hoặc trở thành nguyên liệu của các cơ sở kinh doanh ăn uống.

Nguy cơ không chỉ nằm ở khâu bán hàng. Mạng xã hội còn bị lợi dụng để tìm nguồn cung động vật ốm, chết. Trong bài phản ánh “Mua bán công khai lợn nhiễm bệnh trên chợ mạng”, Báo Công an nhân dân ghi nhận các tài khoản đăng tin thu mua lợn có biểu hiện bất thường, trao đổi qua Zalo và chào trả tiền cho người giới thiệu. Hoạt động kết nối trực tuyến giúp người thu gom tiếp cận các hộ chăn nuôi, hình thành nguồn hàng có nguy cơ bị đưa vào chuỗi giết mổ, chế biến, tiêu thụ trái quy định.

Tại Tây Ninh, nguồn gốc sản phẩm động vật cũng là vấn đề cần được người kinh doanh và người tiêu dùng quan tâm. Theo thông tin trên Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh, ngày 14/12/2025, Phòng Cảnh sát kinh tế kiểm tra, phát hiện, thu giữ trên 24 tấn chân gà, cánh gà, thịt heo, bò và nội tạng động vật đông lạnh không rõ nguồn gốc, xuất xứ tại xã Bến Cầu. Thông tin này không đồng nghĩa toàn bộ số hàng đã được xác định nhiễm bệnh, nhưng cho thấy cần kiểm soát chặt nguồn hàng trước khi đưa vào lưu thông, sử dụng.

Đối với giao dịch trên mạng, điều người mua dễ bỏ sót là sự khác biệt giữa lời giới thiệu và thông tin có thể kiểm chứng. Các cách gọi “hàng nhà làm”, “hàng quê”, “hàng nhập khẩu” chỉ có ý nghĩa khi đi kèm căn cứ phù hợp. Hình ảnh cơ sở sản xuất, giấy chứng nhận hoặc mã QR xuất hiện trong bài đăng cũng cần được đối chiếu với người bán và sản phẩm cụ thể, không thể xem là sự bảo đảm cho mọi đơn hàng.

Người dân cần thận trọng khi sản phẩm có giá thấp bất thường nhưng người bán không giải thích được nguồn hàng; không cung cấp địa chỉ rõ ràng; né tránh câu hỏi về nơi sản xuất, hạn sử dụng hoặc điều kiện bảo quản. Việc thúc giục chuyển tiền trong khi thông tin hàng hóa còn thiếu cũng là lý do để dừng lại, kiểm tra thêm. Giá rẻ hay giao dịch qua tin nhắn riêng tự thân không chứng minh có vi phạm, nhưng người mua không nên bỏ qua những khoảng trống thông tin chỉ vì được giảm giá.

Khi mua qua sàn thương mại điện tử, nên giữ lại thông tin sản phẩm, trao đổi với người bán và dữ liệu đơn hàng. Nếu được đề nghị chuyển sang giao dịch hoàn toàn ngoài sàn, người mua cần cân nhắc khả năng sử dụng cơ chế hỗ trợ, giải quyết tranh chấp của nền tảng. Dù mua ở đâu, số lượt bán hoặc bình luận khen cũng không thay thế được việc kiểm tra nguồn gốc và tình trạng hàng hóa.

Để hạn chế rủi ro, người tiêu dùng có thể bắt đầu từ ba nội dung: rõ người bán, rõ nguồn gốc và rõ điều kiện bảo quản.

Trước hết, cần biết mình đang mua của ai. Nên ưu tiên cơ sở có tên, địa chỉ, số điện thoại và thông tin liên hệ có thể kiểm chứng. Đối với người bán thường xuyên thay đổi tài khoản hoặc chỉ liên lạc qua tin nhắn, người mua càng cần làm rõ thông tin trước khi thanh toán.

Tiếp đó là nguồn gốc sản phẩm. Với thực phẩm đóng gói thuộc diện phải ghi nhãn, cần kiểm tra tên sản phẩm, đơn vị chịu trách nhiệm, ngày sản xuất, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản. Với thịt tươi sống, cần lựa chọn nguồn hàng có thông tin giết mổ, kiểm soát thú y phù hợp quy định. Người mua nên yêu cầu và lưu hóa đơn, chứng từ hoặc thông tin giao dịch để có căn cứ truy xuất khi cần.

Điều kiện bảo quản cũng không thể bỏ qua. Cần hỏi rõ cách đóng gói, thời gian giao nhận và yêu cầu bảo quản của sản phẩm. Khi nhận hàng, nên kiểm tra bao bì, nhãn và tình trạng thực tế, đối chiếu với nội dung đã đặt mua. Bao gói hút chân không hoặc hàng còn lạnh không tự chứng minh thực phẩm có nguồn gốc hợp pháp và bảo đảm an toàn. Cục An toàn thực phẩm cũng nhấn mạnh việc kiểm soát nguyên liệu đầu vào, nguồn cung và quá trình bảo quản trong bảo đảm an toàn thực phẩm.

Đối với nhà hàng, quán ăn và cơ sở chế biến, đặt nguyên liệu qua mạng không làm giảm trách nhiệm kiểm tra đầu vào. Cần lưu thông tin nhà cung cấp, chứng từ và dữ liệu giao nhận; kiểm tra sự phù hợp giữa hồ sơ với hàng thực nhận. Không nên nhập một lô hàng thiếu căn cứ về nguồn gốc chỉ vì đã mua nhiều lần hoặc được người quen giới thiệu.

Điều 5 Luật An toàn thực phẩm quy định cấm sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc để sản xuất, chế biến thực phẩm; cấm sản xuất, kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc quá hạn sử dụng và các loại thực phẩm vi phạm khác. Vì vậy, việc chưa phát hiện sản phẩm nhiễm bệnh không có nghĩa người bán được phép kinh doanh hàng không xác định được nguồn gốc.

Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điểm b khoản 1 Điều 317 Bộ luật Hình sự, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, quy định việc xử lý hành vi dùng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật để chế biến thực phẩm; cung cấp, bán thực phẩm mà biết có nguồn gốc đó, khi đáp ứng điều kiện về trị giá sản phẩm hoặc tiền sử xử lý theo luật định. Khung hình phạt tại khoản này là phạt tiền từ 100 đến 400 triệu đồng hoặc phạt tù từ 02 đến 05 năm. Không phải mọi trường hợp thực phẩm không rõ nguồn gốc đều mặc nhiên thuộc tội danh này; việc xử lý phải căn cứ hành vi và chứng cứ cụ thể.

Với hộ chăn nuôi, khi động vật có dấu hiệu mắc bệnh, cần báo cơ quan chuyên môn về thú y hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn. Không tìm đầu mối trên mạng để bán tháo, giết mổ hoặc chuyển đi nhằm né việc kiểm tra, xử lý. Những lời hứa thu mua nhanh, nhận cả động vật ốm, chết cần được thông tin cho cơ quan chức năng để xác minh.

Nếu đã nhận thực phẩm có dấu hiệu bất thường, người dân nên ngừng sử dụng, lưu lại thông tin người bán, đơn hàng, hình ảnh bao bì và tình trạng sản phẩm; phản ánh với nền tảng và cơ quan chức năng có thẩm quyền. Không bán lại, cho tặng hoặc tự xử lý sản phẩm nghi mang mầm bệnh theo cách có thể gây ô nhiễm, lây lan dịch bệnh. Khi cung cấp thông tin, cần mô tả đúng những gì đã nhận, đã quan sát, tránh tự kết luận hàng nhiễm bệnh hoặc đăng tải cáo buộc chưa được kiểm chứng./.

Minh Long