Nhận vận chuyển hàng qua mạng: Đừng bỏ qua nguồn gốc kiện hàng

Nhận đơn qua ứng dụng, hội nhóm hoặc tin nhắn đã trở thành công việc quen thuộc của nhiều người giao hàng, lái xe và cơ sở vận tải. Với hàng hóa là động vật, thịt, nội tạng hoặc sản phẩm từ động vật hoang dã, việc làm rõ thông tin trước khi nhận chở vừa giúp bảo đảm an toàn, vừa hạn chế nguy cơ tham gia vào hoạt động vi phạm pháp luật.

Một yêu cầu giao hàng có thể chỉ kèm địa chỉ nhận, số điện thoại và lời giới thiệu ngắn gọn về một thùng “thực phẩm đông lạnh” hay kiện “hàng gửi người quen”. Nếu chỉ quan tâm quãng đường và tiền công, người nhận vận chuyển có thể bỏ qua những thông tin cần thiết: bên trong là loại hàng gì, ai chịu trách nhiệm về hàng hóa, nguồn gốc ở đâu và có thuộc trường hợp phải kèm hồ sơ, giấy tờ hay không.

Đối với động vật và sản phẩm động vật, những câu hỏi này càng cần được làm rõ. Trong thông tin về ngăn chặn vận chuyển trái phép động vật qua biên giới, Bộ Công an đã phản ánh việc các đối tượng lợi dụng đường mòn, lối mở để đưa gia súc, gia cầm vào nội địa. Lực lượng Công an cũng tuyên truyền đến người vận chuyển thuê, yêu cầu không tham gia đưa động vật nhập lậu đi tiêu thụ. Điều đó cho thấy người nhận chở hàng là một khâu cần được quan tâm trong phòng ngừa, phát hiện vi phạm.

Khi việc thuê vận chuyển được thực hiện qua mạng, người giao hàng có thể chưa từng gặp người đặt đơn, không biết nơi kinh doanh hoặc kho hàng thực tế. Tài khoản mạng xã hội, số điện thoại và lời cam kết “có việc gì chủ hàng chịu trách nhiệm” không đủ thay thế thông tin, hồ sơ cần có của lô hàng.

Trước khi nhận chở, người vận chuyển nên yêu cầu khai rõ loại hàng, số lượng hoặc khối lượng, tình trạng hàng hóa, thông tin người gửi và người nhận. Với động vật sống, cần biết loài động vật và yêu cầu vận chuyển phù hợp. Với thịt, nội tạng, sản phẩm đông lạnh, cần làm rõ nguồn hàng, điều kiện bảo quản và giấy tờ phải có theo quy định áp dụng. Nếu là động vật rừng hoặc sản phẩm của chúng, cần kiểm tra hồ sơ lâm sản tương ứng; trường hợp chưa rõ, nên hỏi cơ quan Kiểm lâm trước khi nhận vận chuyển.

Việc kiểm tra không chỉ dừng ở câu hỏi “có giấy tờ không”. Cần đối chiếu thông tin trong hồ sơ với hàng hóa được giao, như loại hàng, số lượng, chủ hàng và các nội dung liên quan. Ảnh chụp giấy tờ được gửi qua tin nhắn cần được kiểm tra về khả năng đối chiếu, xuất trình theo quy định; không nên mặc nhiên coi là đủ căn cứ chỉ vì có hình dấu hoặc chữ ký.

Điều 25 Nghị định số 146/2026/NĐ-CP quy định xử phạt hành vi vận chuyển lâm sản không có hồ sơ hợp pháp hoặc có hồ sơ nhưng hàng thực tế không phù hợp với hồ sơ. Đối với vận chuyển bằng phương tiện, điều khoản xác định hành vi vi phạm từ thời điểm lâm sản được xếp lên phương tiện. Vì vậy, việc kiểm tra cần được thực hiện trước khi nhận và xếp hàng, không nên để đến khi đã khởi hành mới yêu cầu chủ hàng bổ sung thông tin.

Cũng cần phân biệt với trường hợp lâm sản đã được xác định có nguồn gốc hợp pháp nhưng hồ sơ chưa thực hiện đúng quy định hoặc không xuất trình được tại thời điểm kiểm tra. Khoản 23 Điều 25 dẫn chiếu xử lý trường hợp này theo Điều 27 của Nghị định. Việc xác định hành vi, mức xử phạt phải căn cứ tình trạng thực tế của lô hàng và hồ sơ, không thể kết luận mọi thiếu sót giấy tờ đều giống nhau.

Trong quá trình nhận đơn, một số tình huống cần được kiểm tra thêm là người gửi né khai tên hàng, không cung cấp địa chỉ rõ ràng, yêu cầu ghi nội dung khác với hàng thực tế hoặc hứa trả thêm tiền để bỏ qua quy trình tiếp nhận. Đây là những dấu hiệu để thận trọng, chưa phải căn cứ tự kết luận có tội phạm. Nếu thông tin chưa được làm rõ hoặc hàng không đáp ứng điều kiện vận chuyển, người giao hàng nên từ chối nhận và báo bộ phận điều hành của đơn vị mình.

Không nên hiểu việc kiểm tra là người giao hàng được tùy tiện mở mọi kiện hàng. Hoạt động kiểm tra cần thực hiện theo quy định và quy trình tiếp nhận phù hợp của đơn vị vận chuyển, yêu cầu người gửi phối hợp làm rõ nội dung hàng hóa. Khi đã phát hiện dấu hiệu nghi chứa động vật nguy hiểm hoặc sản phẩm nghi mang mầm bệnh, không tự mở, tiếp xúc trực tiếp để xác minh.

Trách nhiệm của người vận chuyển cũng phải được nhìn nhận đúng. Không phải cứ chở phải một kiện hàng vi phạm thì đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định hành vi, lỗi, nhận thức và các yếu tố cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, việc không phải chủ sở hữu hàng hóa không tự loại trừ trách nhiệm đối với hành vi vận chuyển trái phép.

Điều 244 Bộ luật Hình sự quy định hành vi vận chuyển trái phép đối với những động vật, bộ phận cơ thể và sản phẩm thuộc phạm vi bảo vệ của điều luật. Khoản 1, sau sửa đổi năm 2025, quy định phạt tiền từ 01 đến 04 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 đến 05 năm khi đủ điều kiện áp dụng. Việc nhận một khoản tiền công nhỏ không phải căn cứ duy nhất để đánh giá mức độ vi phạm; còn phải xem xét loại, dạng tang vật, số lượng, khối lượng và các tình tiết theo luật định.

Với trường hợp cố ý giúp người khác thực hiện tội phạm, trách nhiệm đồng phạm có thể được xem xét theo Điều 17 Bộ luật Hình sự. Ngược lại, không được suy đoán một người là đồng phạm chỉ vì tên hoặc số điện thoại của họ xuất hiện trong thông tin giao nhận. Kết luận phải dựa trên chứng cứ về sự tham gia và lỗi của người đó.

Đối với động vật, sản phẩm động vật thuộc diện kiểm dịch hoặc đang chịu biện pháp phòng, chống dịch, người vận chuyển còn phải tuân thủ yêu cầu thú y tương ứng. Không nhận lời chở vòng, thay đổi thông tin lô hàng hoặc né kiểm tra theo đề nghị của người thuê. Quy định về thú y có những trường hợp cấm vận chuyển động vật mắc bệnh, sản phẩm mang mầm bệnh và đưa động vật, sản phẩm ra khỏi vùng dịch khi chưa được phép.

Nếu đang trên đường mới phát hiện dấu hiệu nghi vấn, người vận chuyển cần bảo đảm an toàn cho mình và người xung quanh, tạm dừng việc giao hàng để liên hệ bộ phận điều hành và cơ quan chức năng xin hướng dẫn. Không tự mang kiện hàng nghi nguy hiểm đến nơi đông người hoặc trụ sở cơ quan khi chưa trao đổi trước; không thả động vật, đổ bỏ sản phẩm hay giao cho một người khác để tránh liên quan.

Những thông tin cần giữ lại gồm mã đơn, nội dung thuê vận chuyển, số điện thoại, địa điểm nhận hàng, chứng từ và dữ liệu thanh toán đã có. Có thể báo cơ quan Công an gần nhất; với động vật rừng, liên hệ thêm Kiểm lâm; với động vật, sản phẩm nghi mang mầm bệnh, thông báo cơ quan chuyên môn về thú y. Người báo tin nên mô tả đúng những gì đã biết, vị trí hiện tại và tình trạng kiện hàng để được hướng dẫn cách xử lý, bàn giao phù hợp./. 

Minh Long