Từ Mộc Bài trở về - Đừng im lặng nếu từng bị ép tham gia lừa đảo

Nhiều người sang Campuchia sau khi tin vào lời mời “việc nhẹ, lương cao”, nhưng khi đến nơi mới biết công việc thực sự là lập tài khoản mạng xã hội, giả danh người khác, gọi điện và dụ nạn nhân chuyển tiền. Có người bị giữ giấy tờ, quản lý, đánh đập hoặc buộc gia đình nộp tiền chuộc. Khi trở về qua cửa khẩu Mộc Bài, không ít người lựa chọn im lặng vì xấu hổ, sợ bị trả thù hoặc lo phải chịu trách nhiệm pháp lý. Sự im lặng đó có thể khiến đường dây tiếp tục tồn tại và nhiều người khác trở thành nạn nhân.

Ảnh minh họa.

Từ lời mời tuyển dụng đến cơ sở lừa đảo

Các đối tượng thường đăng tin tuyển dụng trên Facebook, Zalo, Telegram, TikTok hoặc hội nhóm tìm việc. Công việc được quảng cáo là:

- Nhân viên chăm sóc khách hàng.

- Phiên dịch tiếng Trung.

- Nhập dữ liệu, trực tổng đài.

- Nhân viên casino, nhà hàng, khách sạn.

- Kế toán hoặc thanh toán quốc tế.

- Nhân viên kinh doanh trực tuyến.

- Làm việc tại công ty nước ngoài với thu nhập cao.

- Không yêu cầu bằng cấp, kinh nghiệm hoặc ngoại ngữ.

Người tuyển dụng có thể bố trí xe đón từ nơi cư trú đến Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh hoặc khu vực gần biên giới. Người lao động được hướng dẫn xuất cảnh bằng hộ chiếu hoặc đi theo đường không chính thức với lời giải thích sẽ có người “lo thủ tục”.

Khi đến Campuchia, họ bị đưa vào khu nhà, casino, khách sạn hoặc công ty có bảo vệ kiểm soát. Điện thoại, hộ chiếu và giấy tờ tùy thân có thể bị thu giữ. Công việc ban đầu hoàn toàn khác với quảng cáo.

Nhiều người bị yêu cầu sử dụng tài khoản mạng xã hội giả để kết bạn, giả danh nhân viên ngân hàng, sàn thương mại điện tử, công ty giao hàng, chuyên gia đầu tư hoặc người có nhu cầu tình cảm. Mục tiêu cuối cùng là khiến nạn nhân cung cấp thông tin và chuyển tiền.

Không đạt “chỉ tiêu” có thể bị đánh đập, giam giữ

Tháng 12/2025, cơ quan Công an tiếp nhận hai công dân trốn khỏi một cơ sở lừa đảo trực tuyến tại Campuchia. Theo thông tin ban đầu, họ bị ép gọi điện giả danh nhân viên giao hàng để chiếm đoạt tiền của người Việt Nam. Do không đạt chỉ tiêu, họ nhiều lần bị nhốt, đánh đập, phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt và không được trả lương như cam kết.

Một trường hợp khác tìm việc trên mạng rồi bị dụ xuất cảnh trái phép sang Campuchia. Sau bốn tháng, người này bị ép làm nhiệm vụ tư vấn, chăm sóc khách hàng, thực chất là dụ nạn nhân chuyển tiền vào các tài khoản do tổ chức lừa đảo quản lý.

Các vụ việc cho thấy người trực tiếp gọi điện hoặc nhắn tin lừa đảo có thể đồng thời là người đang bị cưỡng ép. Tuy nhiên, cũng có trường hợp tự nguyện sang làm việc, biết rõ tính chất phạm pháp nhưng vẫn tham gia, hưởng lợi, quản lý người khác hoặc quay về tuyển thêm người.

Do đó, không thể đánh giá tất cả người trở về chỉ bằng một cách nhìn. Việc xác định họ là nạn nhân, người đang trong quá trình xác minh là nạn nhân hay người có hành vi vi phạm phải dựa trên tài liệu, hoàn cảnh và vai trò cụ thể.

Vì sao người trở về thường không muốn trình báo?

1. Xấu hổ vì từng trực tiếp lừa người khác

Dù bị ép buộc, người trở về có thể đã gọi điện, nhắn tin hoặc sử dụng tài khoản giả để tiếp cận nạn nhân. Họ lo sợ gia đình, cộng đồng biết việc mình từng làm nên không muốn kể lại.

2. Sợ bị xử lý vì xuất cảnh trái phép

Một số người không làm thủ tục xuất cảnh hoặc sử dụng đường mòn, lối mở. Khi trở về, họ lo việc trình báo sẽ dẫn đến xử lý vi phạm nên che giấu tuyến đường và người tổ chức.

3. Sợ đường dây trả thù

Đối tượng có thể nắm thông tin gia đình, nơi cư trú, hình ảnh và giấy tờ cá nhân. Trước khi người lao động rời đi, chúng đe dọa sẽ tìm đến gia đình hoặc phát tán thông tin nếu trình báo.

4. Bị sang chấn tâm lý

Người từng bị giam giữ, đánh đập hoặc đe dọa có thể hoảng loạn, mất ngủ, sợ gặp người lạ và không muốn nhớ lại sự việc. Việc khai báo nhiều lần, kể chi tiết trước đông người có thể khiến họ chịu thêm áp lực.

5. Cho rằng thông tin của mình không quan trọng

Nhiều người chỉ biết biệt danh của quản lý, không biết địa chỉ chính xác hoặc không còn giữ điện thoại. Họ cho rằng thông tin không đầy đủ sẽ không giúp ích cho cơ quan chức năng.

Thực tế, một chi tiết nhỏ như tài khoản tuyển dụng, số điện thoại người đón, biển số xe, tên khu nhà hoặc cách thức trả tiền cũng có thể được đối chiếu với dữ liệu từ các vụ việc khác.

Sự im lặng có thể giúp đường dây tiếp tục tuyển người

Khi người trở về không trình báo, những tài khoản đã tuyển dụng họ có thể tiếp tục hoạt động. Người môi giới, lái xe, người dẫn đường, địa điểm tập kết và tài khoản nhận tiền không bị nhận diện kịp thời.

Các đối tượng còn có thể sử dụng chính hình ảnh của người đã trở về để quảng cáo rằng công việc an toàn, thu nhập cao. Một số người bị yêu cầu đăng bài tuyển dụng hoặc giới thiệu thêm bạn bè để được giảm tiền chuộc, xóa nợ hoặc nhận lại giấy tờ.

Nếu tiếp tục tuyển người, nhận tiền môi giới hoặc đưa người xuất cảnh trái phép, người từng là nạn nhân có thể chuyển sang thực hiện những hành vi mới và phải chịu trách nhiệm tương ứng.

Người bị cưỡng ép có đương nhiên được miễn mọi trách nhiệm?

Không thể khẳng định chung rằng tất cả người bị lừa sang nước ngoài và bị ép làm việc đều được miễn mọi trách nhiệm. Cơ quan chức năng phải xem xét từng hành vi cụ thể.

Hoàn cảnh bị lừa, bị cưỡng ép, bị đe dọa và mức độ tự do ý chí là những vấn đề quan trọng cần được xác minh. Đồng thời, những hành vi độc lập như tổ chức xuất nhập cảnh trái phép, tuyển thêm người, quản lý người khác hoặc chủ động tham gia chiếm đoạt tài sản vẫn phải được xem xét theo quy định.

Người trở về không nên tự kết luận mình hoàn toàn vô can hoặc chắc chắn có tội. Việc cần làm là trình bày trung thực để cơ quan có thẩm quyền đánh giá khách quan.

Bảo toàn chứng cứ sau khi trở về

Nếu còn giữ điện thoại, SIM, giấy tờ, hình ảnh hoặc tin nhắn liên quan, người trở về không nên xóa, chỉnh sửa hoặc khôi phục thiết bị về trạng thái ban đầu.

Cần bảo quản:

- Tin nhắn tuyển dụng.

- Hình ảnh vé xe, vé máy bay hoặc địa điểm tập kết.

- Chứng từ chuyển phí môi giới.

- Tài khoản mạng xã hội được giao sử dụng.

- Danh sách số điện thoại, tài khoản ngân hàng.

- Ảnh chụp nơi làm việc nếu có.

- Tin nhắn đe dọa và yêu cầu gia đình chuyển tiền.

- Giấy tờ hoặc hợp đồng đã ký.

- Thông tin liên quan những người còn ở lại.

Nếu thiết bị đang đăng nhập tài khoản do đường dây kiểm soát, không nên tiếp tục truy cập hoặc nhắn tin để “lấy thêm chứng cứ”. Việc này có thể làm đối tượng phát hiện người trở về đang hợp tác với cơ quan chức năng.

Cần bảo vệ cả tài khoản và dữ liệu cá nhân

Trong thời gian làm việc tại cơ sở lừa đảo, người lao động có thể đã cung cấp ảnh căn cước, hộ chiếu, khuôn mặt, giọng nói, số tài khoản ngân hàng và thông tin gia đình. Những dữ liệu này có thể tiếp tục bị sử dụng sau khi họ trở về.

Người trở về cần:

- Đổi mật khẩu email và mạng xã hội bằng thiết bị an toàn.

- Bật xác thực hai lớp.

- Kiểm tra những thiết bị còn đăng nhập.

- Liên hệ ngân hàng nếu từng giao tài khoản hoặc thực hiện xác thực.

- Kiểm tra SIM, ví điện tử và dịch vụ đứng tên mình.

- Cảnh báo người thân về nguy cơ bị giả mạo.

- Không tiếp tục sử dụng ứng dụng do cơ sở lừa đảo cài đặt.

- Theo dõi giao dịch bất thường và khoản vay không do mình thực hiện.

Nếu từng mở, bán hoặc bàn giao tài khoản ngân hàng, cần thông báo trung thực cho ngân hàng và cơ quan Công an; không tự xóa lịch sử hoặc khai báo mất thẻ nhằm che giấu sự việc.

Nạn nhân và người đang được xác minh cần được bảo vệ

Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 đã bổ sung quy định về giải cứu, tiếp nhận và xác minh nạn nhân đang ở nước ngoài; đồng thời hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, bảo vệ nạn nhân và người đang trong quá trình xác định là nạn nhân.

Kế hoạch triển khai công tác phòng, chống mua bán người năm 2026 yêu cầu hỗ trợ nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân và người dưới 18 tuổi đi cùng theo nhu cầu, đúng quy định; giữ bí mật thông tin cá nhân, không xúc phạm, kỳ thị hoặc phân biệt đối xử.

Người trở về nếu đang bị đe dọa cần trình bày rõ để cơ quan chức năng xem xét biện pháp bảo vệ. Thông tin nơi cư trú, làm việc và học tập của người được bảo vệ có thể được giữ bí mật theo quy định.

Gia đình cần làm gì khi người thân vừa trở về?

Gia đình không nên vội chỉ trích, quay video phỏng vấn hoặc đăng câu chuyện của người thân lên mạng. Trước hết cần kiểm tra sức khỏe, ổn định tâm lý và tạo điều kiện để họ trình bày sự việc trong môi trường an toàn.

Nếu đường dây tiếp tục gọi điện đe dọa hoặc yêu cầu chuyển tiền, gia đình cần lưu nội dung liên lạc và báo cơ quan Công an. Không tự sang Campuchia tìm người, không hẹn gặp người môi giới và không tiếp tục trả tiền khi chưa trao đổi với cơ quan chức năng.

Khi người thân có biểu hiện hoảng loạn, mất ngủ, sợ hãi hoặc tự trách bản thân, gia đình cần hỗ trợ tiếp cận dịch vụ y tế, tư vấn tâm lý phù hợp. Sang chấn có thể khiến lời kể ban đầu chưa đầy đủ hoặc thiếu thống nhất; không nên vì vậy mà kết luận họ cố tình che giấu.

Trình báo ở đâu?

Người trở về hoặc gia đình có thể trực tiếp trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất, cơ quan chức năng tại cửa khẩu hoặc đơn vị đã tiếp nhận công dân. Trường hợp có dấu hiệu mua bán người, nhất là liên quan người dưới 18 tuổi, có thể thông tin đến Tổng đài quốc gia 111 để được hướng dẫn.

Khi trình báo, nên mang theo giấy tờ tùy thân, điện thoại, chứng từ chuyển tiền và các tài liệu đang có. Nếu không nhớ đầy đủ, có thể lập danh sách sự việc theo trình tự thời gian, ghi rõ nội dung nào trực tiếp chứng kiến, nội dung nào được người khác kể lại.

Việc khai báo sớm không chỉ phục vụ xác định quyền lợi và trách nhiệm của người trở về mà còn giúp cơ quan chức năng nhận diện tài khoản tuyển dụng, người môi giới, tuyến đưa người, địa điểm giam giữ và những nạn nhân có thể vẫn đang mắc kẹt./.

Minh Long