Hưởng ứng ngày pháp luật Việt Nam (09/11/2026): Đổi mới tư duy xây dựng và thi hành pháp luật trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đối với một số tội danh thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra

Trong năm 2026 với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, đưa thể chế, pháp luật thực sự trở thành nền tảng vững chắc, động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Bộ Công an được giao chủ trì soạn thảo các luật liên quan trên lĩnh vực hình sự, trong đó có Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 20/8/2026, Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) nhận được rất nhiều ý kiến tán thành và tiếp tục khẳng định trước bối cảnh tình hình mới, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự là nhiệm vụ quan trọng để hoàn thiện công cụ pháp lý, góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ thành quả cách mạng, sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đồng thời khắc phục những vướng mắc, bất cập của Bộ luật Hình sự hiện hành, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Về cơ bản, các nội dung của dự thảo Bộ luật Hình sự đã bám sát, thể chế hóa khá toàn diện quan điểm, chủ trương của Đảng, trong đó, nội dung sửa đổi đã tập trung vào các khách thể có ý nghĩa đặc biệt quan trọng như: an ninh quốc gia, an ninh chế độ, an ninh con người, an ninh kinh tế, an ninh dữ liệu, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và các khách thể quan trọng khác; đồng thời, tiếp tục thể chế hóa các nhiệm vụ về cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; đáp ứng yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ trương bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. 

Trong đó, hoàn thiện chính sách hình phạt theo hướng kết hợp nghiêm minh và nhân đạo là một trong những nội dung chính trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này, cụ thể đối với tinh thần nhân đạo được thể hiện qua đề xuất tiếp tục thực hiện chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình bằng việc bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội chống loài người và tội phạm chiến tranh (Điều 112, Điều 113, Điều 422, Điều 423). Đồng thời, miễn trách nhiệm hình sự đối người phạm tội đã nhận tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân nhưng chưa thực hiện hoạt động và tự thú, thành khẩn khai báo (Điều 109); loại trừ trách nhiệm hình sự đối người phạm tội vi phạm quy định về xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép do bị cưỡng ép (Điều 347). Đây không phải là sự giảm nhẹ trách nhiệm hình sự một cách cơ học. Đối với những tội được bãi bỏ hình phạt tử hình, dự thảo vẫn duy trì hình phạt tù chung thân hoặc các chế tài đặc biệt nghiêm khắc để bảo đảm khả năng cách ly lâu dài người phạm tội đặc biệt nguy hiểm khỏi xã hội. Việc thu hẹp tử hình vì vậy vừa thể hiện chính sách nhân đạo, tôn trọng quyền sống, vừa bảo đảm yêu cầu nghiêm trị và phòng ngừa đối với các hành vi đặc biệt nguy hiểm.

Bên cạnh đó, pháp luật hình sự tiếp tục thể hiện tính nghiêm minh qua việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 28 tội danh, trong đó có các tội thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh (Điều 208, Điều 300a, Điều 300b, Điều 304, Điều 305, Điều 309, Điều 348, Điều 349). Có thể thấy, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này không chỉ hướng đến việc xử lý tội phạm sau khi hành vi phạm tội xảy ra mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm, tăng cường tính răn đe của pháp luật, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ lợi ích quốc gia ngay từ sớm, từ xa. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo vệ an ninh quốc gia trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo. 

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến các nhóm tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra nhằm bảo đảm tính thống nhất với yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Mặc dù phạm vi sửa đổi không làm thay đổi bản chất của các nhóm tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia, nhưng việc hoàn thiện các dấu hiệu pháp lý của tội phạm, chính sách hình sự và kỹ thuật lập pháp sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình áp dụng pháp luật.

Thực tiễn công tác điều tra cho thấy, nhiều vụ án xâm phạm an ninh quốc gia có tính chất đặc biệt phức tạp, thời gian hoạt động kéo dài, phương thức thực hiện đa dạng và có sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại. Trong quá trình điều tra, việc xác định đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, phân hóa trách nhiệm hình sự và áp dụng đúng quy định của Bộ luật Hình sự có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng điều tra, truy tố và xét xử. Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự sẽ góp phần hạn chế những khó khăn trong áp dụng pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra. Trong đó, nổi bật là việc bổ sung thêm hành vi khách quan “Xâm nhập mạng máy tính, mạng viễn thông, hệ thống thiết bị điện tử của cơ quan, tổ chức, cá nhân để phá hoại, chiếm đoạt, thu thập dữ liệu nhằm để nước ngoài chống nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam vào tội gián điệp (Điều 110) để phù hợp với Luật An ninh mạng về hành vi gián điệp mạng, đáp ứng yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng trong tình hình mới.

Việc xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) sẽ góp phần quan trọng nâng cao chất lượng công tác điều tra hình sự, bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam. Đối với lực lượng Công an nhân dân nói chung và lực lượng An ninh điều tra nói riêng, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 là dịp tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong công tác xây dựng, tổ chức thi hành và bảo vệ pháp luật; gắn việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội với yêu cầu thượng tôn Hiến pháp và pháp luật.  

Đăng Trình