Bài tuyên truyền nhận diện hành vi giả mạo bằng AI – Điểm mới quan trọng của Luật An ninh mạng 2025

AI PHÁT TRIỂN MẠNH MẼ – NGUY CƠ GIẢ MẠO NGÀY CÀNG TINH VI

Những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã có bước phát triển vượt bậc, mang lại nhiều lợi ích trong học tập, lao động, sản xuất và đời sống xã hội. Chỉ với vài thao tác đơn giản, AI có thể hỗ trợ tạo văn bản, hình ảnh, video, âm thanh hoặc thực hiện nhiều công việc mà trước đây cần rất nhiều thời gian và nhân lực.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, AI cũng đang bị một số đối tượng lợi dụng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Đặc biệt, công nghệ Deepfake và các công cụ AI tổng hợp hiện nay có thể tạo ra hình ảnh, video, âm thanh hoặc giọng nói giả mạo giống thật đến mức rất khó phân biệt bằng mắt thường hoặc tai nghe thông thường.

Thực tế cho thấy nhiều vụ việc giả mạo lãnh đạo cơ quan nhà nước, giả mạo người thân, giả mạo doanh nhân, nghệ sĩ hoặc người nổi tiếng đã gây thiệt hại lớn về tài sản, uy tín và danh dự của cá nhân, tổ chức. Không ít người dân đã trở thành nạn nhân của các cuộc gọi video giả mạo, tin nhắn giả mạo hoặc các clip cắt ghép bằng công nghệ AI nhằm mục đích lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 đã bổ sung những quy định mới nhằm tăng cường bảo vệ người dân trước nguy cơ bị xâm hại bởi các hành vi lợi dụng AI trên không gian mạng.

ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG TẠI ĐIỀU 7 LUẬT AN NINH MẠNG 2025

Luật An ninh mạng năm 2025 đã bổ sung quy định nghiêm cấm: “Sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số hoặc công nghệ mới để giả mạo hình ảnh, video, âm thanh, giọng nói của tổ chức, cá nhân trái pháp luật.”

Đây là một trong những điểm mới nổi bật của Luật An ninh mạng 2025, thể hiện sự kịp thời của pháp luật trong việc ứng phó với những thách thức mới do sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số.

Quy định này nhằm bảo vệ:

·        Quyền nhân thân của công dân.

·        Danh dự, nhân phẩm, uy tín của tổ chức và cá nhân.

·        Quyền được bảo vệ thông tin cá nhân.

·        Sự an toàn của các giao dịch trên môi trường mạng.

·        Trật tự, an toàn xã hội và an ninh quốc gia.

Việc bổ sung quy định nêu trên cũng tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan chức năng xử lý những hành vi lợi dụng AI nhằm thực hiện hành vi lừa đảo, bôi nhọ, vu khống, phát tán thông tin sai sự thật hoặc gây mất ổn định xã hội.

SO SÁNH VỚI LUẬT AN NINH MẠNG 2018

Luật An ninh mạng năm 2018 đã quy định nhiều hành vi bị nghiêm cấm trên không gian mạng, trong đó có các hành vi đăng tải thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Tuy nhiên, tại thời điểm ban hành Luật năm 2018, công nghệ AI tạo sinh (Generative AI) và Deepfake chưa phát triển mạnh như hiện nay. Vì vậy, luật chưa có quy định cụ thể đối với hành vi sử dụng AI để tạo ra hình ảnh, âm thanh hoặc giọng nói giả mạo.

Đến năm 2025, trước sự bùng nổ của các công cụ AI và tình trạng lạm dụng công nghệ này để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, Luật An ninh mạng đã bổ sung quy định riêng, trực tiếp điều chỉnh hành vi giả mạo bằng AI.

Có thể thấy đây là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm pháp luật luôn theo kịp sự phát triển của khoa học và công nghệ.

NHỮNG HÀNH VI NGƯỜI DÂN CẦN ĐẶC BIỆT CẢNH GIÁC

Người dân cần lưu ý một số hành vi sau đây có thể bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật:

1. Giả mạo lãnh đạo, cán bộ cơ quan nhà nước

Các đối tượng sử dụng AI để tạo video hoặc giọng nói giả mạo lãnh đạo, cán bộ nhà nước nhằm yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin hoặc thực hiện các giao dịch bất hợp pháp.

2. Giả mạo người thân để lừa đảo

Tạo giọng nói giống người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp rồi gọi điện yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.

3. Tạo video Deepfake nhằm bôi nhọ người khác

Sử dụng AI ghép khuôn mặt vào hình ảnh hoặc video nhạy cảm nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc hạ uy tín cá nhân.

4. Phát tán tin giả bằng AI

Tạo nội dung giả mạo về thiên tai, dịch bệnh, chính sách hoặc các sự kiện xã hội nhằm gây hoang mang trong nhân dân.

5. Giả mạo hình ảnh doanh nghiệp, tổ chức

Tạo website, fanpage hoặc nội dung quảng cáo giả mạo để lừa đảo khách hàng và chiếm đoạt tài sản.

NHỮNG VỤ VIỆC THỰC TẾ ĐÁNG CẢNH BÁO

Thời gian qua, lực lượng Công an cả nước đã ghi nhận nhiều vụ việc lừa đảo sử dụng công nghệ Deepfake.

Một số đối tượng giả mạo hình ảnh lãnh đạo doanh nghiệp tham gia cuộc họp trực tuyến để yêu cầu kế toán chuyển tiền. Sau khi giao dịch hoàn tất, doanh nghiệp mới phát hiện toàn bộ hình ảnh trong cuộc họp là sản phẩm được tạo bởi AI. Nhiều trường hợp khác sử dụng AI giả giọng nói người thân đang học tập hoặc làm việc xa nhà, thông báo đang gặp tai nạn hoặc cần tiền gấp để khiến gia đình chuyển tiền vào tài khoản của đối tượng lừa đảo.

Đây là những thủ đoạn mới, tinh vi và rất khó nhận biết nếu người dân thiếu cảnh giác.

Ví dụ 1: Giả giọng nói người thân

Một đối tượng sử dụng công nghệ AI để sao chép giọng nói của người con đang học tập xa nhà. Sau đó gọi điện cho cha mẹ với lý do gặp tai nạn cần chuyển tiền gấp. Tin tưởng vào giọng nói quen thuộc, gia đình đã chuyển hàng chục triệu đồng vào tài khoản của đối tượng lừa đảo.

Ví dụ 2: Deepfake lãnh đạo doanh nghiệp

Đối tượng sử dụng AI tạo video giả mạo lãnh đạo doanh nghiệp tham gia cuộc họp trực tuyến, yêu cầu nhân viên chuyển tiền cho đối tác. Sau khi chuyển tiền, doanh nghiệp mới phát hiện người xuất hiện trong cuộc họp là sản phẩm Deepfake.

Ví dụ 3: Bôi nhọ danh dự cá nhân

Một số trường hợp sử dụng AI ghép khuôn mặt nạn nhân vào các hình ảnh phản cảm rồi đăng tải lên mạng xã hội để xúc phạm, trả thù hoặc gây áp lực tinh thần.

Những hành vi này không chỉ vi phạm đạo đức xã hội mà còn có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

NGƯỜI DÂN CẦN LÀM GÌ ĐỂ TỰ BẢO VỆ MÌNH?

Để hạn chế nguy cơ trở thành nạn nhân của các hành vi giả mạo bằng AI, người dân cần thực hiện tốt các biện pháp sau:

Thứ nhất, kiểm chứng thông tin trước khi tin tưởng

Khi nhận được cuộc gọi, video hoặc tin nhắn có nội dung yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch quan trọng, cần xác minh qua nhiều kênh khác nhau.

Thứ hai, hạn chế công khai dữ liệu cá nhân

Không đăng tải quá nhiều hình ảnh, video, đoạn ghi âm cá nhân lên mạng xã hội nếu không thực sự cần thiết.

Thứ ba, cảnh giác với cuộc gọi video bất thường

Nếu hình ảnh hoặc giọng nói có dấu hiệu không tự nhiên, chậm đồng bộ hoặc nội dung trao đổi bất thường, cần kiểm tra kỹ trước khi thực hiện yêu cầu.

Thứ tư, không chia sẻ nội dung chưa được kiểm chứng

Việc chia sẻ video, hình ảnh hoặc thông tin giả mạo có thể vô tình tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật.

Thứ năm, báo ngay cho cơ quan chức năng

Khi phát hiện dấu hiệu giả mạo bằng AI hoặc bị lừa đảo trên không gian mạng, cần lưu giữ chứng cứ và thông báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ xử lý.

Hình ảnh kèm theo:

Ảnh: Infographic tuyên truyền Điều 7 Luật ANM.

Minh Long