Cảnh giác với tội phạm sử dụng công nghệ Deepfake, Deepvoice

Tội phạm sử dụng công nghệ Deepfake (giả mạo hình ảnh) và Deepvoice (giả mạo giọng nói) để lừa đảo chiếm đoạt tài sản là loại tội phạm công nghệ cao mới, đang diễn biến phức tạp, gia tăng trên phạm vi cả nước nói chung và tỉnh Tây Ninh nói riêng.

Trên phạm vi cả nước, từ đầu năm 2025, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã ghi nhận hàng trăm vụ lừa đảo sử dụng deepfake, chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng; các đối tượng chủ yếu giả mạo người thân, bạn bè, cán bộ Công an, Viện kiểm sát… qua các cuộc gọi video trên Zalo, Messenger, Telegram.

Ảnh minh họa

Trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, tội phạm lừa đảo trên không gian mạng có chiều hướng gia tăng, thủ đoạn ngày càng tinh vi; từ đầu năm 2025 đến nay, Công an tỉnh đã phát hiện, điều tra 10 vụ, khởi tố 42 đối tượng. Các vụ việc ghi nhận chủ yếu ở các hình thức giả danh cơ quan chức năng, giả mạo người thân để vay, mượn tiền; công nghệ deepfake/deepvoice đã bắt đầu xuất hiện, có nguy cơ lan rộng.

Đại uý Lý Xuân Tân - Cán bộ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Tây Ninh, cho biết: “Với sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, chỉ cần khoảng vài giờ đồng hồ với chi phí khoảng vài trăm nghìn đồng, các đối tượng có thể sử dụng những tài liệu, hình ảnh, video có sẵn trên mạng xã hội mà chúng thu thập được của nạn nhân để dựng lên những video có khuôn mặt, giọng nói giả mạo, nhằm thực hiện cho hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Thời gian qua, việc người dân quá cởi mở chia sẻ đời tư lên mạng xã hội đang vô tình “cung cấp nguyên liệu” và “tiếp tay” cho tội phạm. Các nguồn thu thập thông tin, hình ảnh chủ yếu như: công khai ảnh selfie, video trên mạng xã hội; trường hợp tài khoản mạng xã hội bị chiếm quyền, đối tượng thu toàn bộ ảnh, video, danh sách bạn bè, người thân để nhắm mục tiêu; khi dữ liệu cá nhân bị rò rỉ, rao bán từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, ứng dụng giao hàng; các clip, cuộc gọi cũ bị ghi âm, quay lén. Theo các chuyên gia an ninh mạng và tài liệu cảnh báo của Công an, chỉ cần 3–5 giây ghi âm giọng nói là AI có thể tạo được bản sao giọng nói; 20 giây âm thanh từ video trên mạng xã hội là đủ để dựng giọng nói giả thuyết phục; vài bức ảnh selfie là đủ để ghép khuôn mặt.

Khi thực hiện cuộc gọi Deepfake, các đối tượng thường dùng những chiêu trò như: đổ lỗi cho đường truyền, “sóng yếu”, “mạng lag”, “đang ở vùng sâu”, “điện thoại cũ”; cúp máy chủ động, phát hiện bất thường là tắt ngay, sau đó chuyển sang nhắn tin; không cho đối phương nhìn rõ, chỉnh góc quay, ánh sáng mờ, độ phân giải thấp, che một phần khuôn mặt (khóc, ôm đầu, lau nước mắt, đeo khẩu trang, ở nơi tối). Đối tượng còn có thể gây nhiễu bằng âm thanh, cảm xúc để đánh lạc hướng; dùng giấy tờ, hình ảnh giả làm “bằng chứng” (gửi ảnh lệnh bắt, quyết định khởi tố giả, ảnh chân dung cắt ghép, thẻ ngành giả); đánh vào sự vội vã, yêu cầu chuyển tiền ngay lập tức.

Đại uý Lý Xuân Tân nhấn mạnh: “Để nhận biết và phòng ngừa thủ đoạn Deepfake, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mỗi gia đình cần đặt một câu hỏi bí mật chỉ người thân biết (ngày kỷ niệm, sự kiện riêng...), khi có người thân gọi điện/video nhờ chuyển tiền thì bắt buộc hỏi; đề nghị người gọi “đưa tay lên mặt”, “xoay mặt sang trái/phải”, “vẫy tay”, “dụi mắt” – vì deepfake hiện nay rất khó làm chính xác các động tác này, nếu người gọi từ chối, tìm lý do né tránh thì dừng cuộc gọi. Mọi người cũng có thể quan sát chi tiết bất thường như: khẩu hình không khớp tiếng nói, môi/răng/lưỡi mờ nhòe, viền khuôn mặt không sắc nét, ánh sáng không đều, nháy mắt bất thường, cử động má không tự nhiên. Đặc biệt, người dân tuyệt đối không chuyển tiền ngay trong lúc cuộc gọi; mọi khoản tiền lớn phải qua xác minh trực tiếp; nếu nghi ngờ hãy tắt máy và trình báo Công an nơi gần nhất hoặc gọi số 113, 156. Lưu ý, hình ảnh, giọng nói, video không còn là căn cứ đủ tin cậy để xác thực danh tính”.

Thượng tá Võ Thành Phương – Phó Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Tây Ninh, cho biết: “So với các phương thức lừa đảo truyền thống, bẫy Deepfake/Deepvoice nguy hiểm hơn hẳn do 4 điểm cốt lõi. Một là, phá vỡ “vũ khí” phòng vệ cuối cùng của người dân, trước đây mọi người còn nguyên tắc “mắt thấy, tai nghe” – nghe giọng người thân, nhìn thấy mặt qua video call là tin; nay cả hình ảnh, giọng nói, video đều có thể là giả, nạn nhân không còn căn cứ nào để phân biệt thật – giả ngay trong cuộc gọi. Hai là, tấn công đúng vào tâm lý, tình cảm, lừa đảo truyền thống chủ yếu dùng nỗi sợ (dọa liên quan đến vụ án, nợ nần), còn deepfake khai thác cả ba trạng thái tâm lý: lo sợ (giả Công an, Viện kiểm sát), tình cảm (giả con cái bị tai nạn, người thân gặp nạn) và hám lợi (giả người nổi tiếng, chuyên gia tài chính kêu gọi đầu tư). Ba là, kịch bản được cá nhân hóa bằng AI, các đối tượng dùng AI để soạn kịch bản phù hợp với hoàn cảnh, mối quan hệ, thói quen của từng nạn nhân, tăng tỷ lệ thành công. Bốn là, khó phát hiện, khó điều tra, deepvoice không để lại dấu vết trực quan như hình ảnh, đường dây hoạt động xuyên biên giới, tổ chức phân cấp, tiền được tẩu tán qua nhiều tài khoản trung gian, gây khó khăn cho công tác xác minh, truy vết và thu hồi tài sản”.

Quá trình đấu tranh với các loại tội phạm công nghệ cao còn gặp phải những khó khăn như: phần lớn đối tượng cầm đầu ở nước ngoài (khu vực biên giới, đặc khu kinh tế), máy chủ, trang web giả mạo đặt ở nước ngoài, hoạt động theo mô hình công ty tội phạm có phân công nhiệm vụ, các mắt xích không biết nhau nên khó truy xét tận gốc. Sản phẩm deepfake ngày càng tinh vi, khó phân biệt bằng mắt thường, công tác giám định kỹ thuật số đòi hỏi trang thiết bị, nhân lực chuyên sâu. Tiền chiếm đoạt được chuyển qua nhiều lớp tài khoản mua, bán, cho thuê, chuyển sang tiền ảo hoặc ra nước ngoài chỉ trong thời gian ngắn. Nạn nhân ngại trình báo hoặc trình báo muộn, thiếu chứng cứ, không mô tả được đối tượng, làm giảm hiệu quả công tác xác minh, phong tỏa, thu hồi tài sản. Nhận thức của một bộ phận, nhất là người cao tuổi, trẻ em, người yếu thế, người ở vùng nông thôn còn hạn chế, chưa kịp cập nhật thủ đoạn mới trên không gian mạng.

Để ngăn chặn triệt để tội phạm sử dụng công nghệ Deepfake và Deepvoice để lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lực lượng Công an tỉnh Tây Ninh tăng cường công tác nghiệp vụ, xác lập chuyên án, đấu tranh triệt phá các đường dây lừa đảo sử dụng công nghệ cao cả trong và ngoài nước. Điển hình như vào tháng 4/2026, Cục Cảnh sát Hình sự, Bộ Công an phối hợp với Công an tỉnh Tây Ninh triệt phá đường dây tội phạm xuyên quốc gia, khởi tố 344 đối tượng.

Ngoài ra, cán bộ, chiến sĩ tăng cường ứng dụng công nghệ, dữ liệu, sử dụng hệ thống giám sát, nhận diện, truy vết dòng tiền; phối hợp ngân hàng thực hiện xác thực sinh trắc học khi chuyển tiền, đã “khai tử” tài khoản rác, siết chặt việc mở tài khoản, phong tỏa kịp thời tài khoản nghi vấn theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP. Hoàn thiện hành lang pháp lý, xử lý nghiêm theo Bộ luật Hình sự (Điều 174 – lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Điều 290 – sử dụng mạng máy tính...), Luật An ninh mạng, Nghị định 53/2022/NĐ-CP; Nghị định 340/2025/NĐ-CP (hiệu lực 09/02/2026) xử phạt nặng hành vi cho thuê, cho mượn, mua bán tài khoản ngân hàng. Bộ Công an đang tham mưu xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó nghiêm cấm lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức.

Lực lượng Công an phối hợp chặt chẽ với ngân hàng, nhà mạng, các nền tảng xuyên biên giới (Facebook, Google, TikTok...), các cơ quan tư pháp trong nước và quốc tế; hưởng ứng Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội). Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền cho người dân về phương thức, thủ đoạn của tội phạm lừa đảo trên không gian mạng.

Thời gian tới, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Tây Ninh sẽ triển khai đợt cao điểm tuyên truyền về nhận diện thủ đoạn deepfake/deepvoice, ưu tiên đối tượng người cao tuổi, học sinh – sinh viên, phụ huynh có con học xa nhà, góp phần lan tỏa thông tin đến từng hộ gia đình.

Tuyết Nhung – Minh Khánh