Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật PCCC và CNCH; Luật quản lý sử dụng vũ khí, VLN, CCHT

Đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi số

Việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ và Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo trình tự, thủ tục rút gọn là yêu cầu cấp thiết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số quốc gia. Những sửa đổi được đề xuất hướng đến mục tiêu tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu cải cách trong giai đoạn mới

Chủ trương xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, minh bạch, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ đã được xác định xuyên suốt trong nhiều nghị quyết, kết luận quan trọng của Đảng. Trong đó, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt ra nhiệm vụ đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, gắn với đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính.

Đặc biệt, các Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 và số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật, cắt giảm các điều kiện đầu tư, kinh doanh không cần thiết, khắc phục quy định chồng chéo, giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ pháp luật. Những định hướng này đặt ra yêu cầu rà soát, sửa đổi các quy định không còn phù hợp, bảo đảm pháp luật thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, Kết luận số 195-KL/TW ngày 26/9/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, gắn với các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền. Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV đặt mục tiêu cắt giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính và 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính của năm 2026 so với năm 2024, đồng thời tiếp tục cắt giảm các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và những điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Riêng trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Chỉ thị số 02-CT/TW ngày 31/01/2026 của Ban Bí thư yêu cầu tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, chú trọng công tác phòng ngừa, đẩy mạnh giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Về cơ sở pháp lý, Nghị quyết số 206/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội đã đặt ra cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật, trong đó cho phép ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn trong những trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định. Tiếp đó, Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đã đề cập đến các lĩnh vực quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ. Nghị quyết số 11/2026/UBTVQH16 ngày 21/7/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã bổ sung nội dung xây dựng dự án Luật sửa đổi hai luật vào Chương trình lập pháp năm 2026, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ hai theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Những căn cứ trên cho thấy việc sửa đổi hai luật không chỉ xuất phát từ yêu cầu thực tiễn mà còn là bước cụ thể hóa các chủ trương lớn về cải cách thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Gỡ bỏ thủ tục không cần thiết trong quản lý vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ

Qua quá trình thi hành Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, bên cạnh những kết quả đạt được, một số quy định về thẩm quyền, thành phần hồ sơ, thời hạn giải quyết và điều kiện kinh doanh đã bộc lộ những hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất phân cấp thẩm quyền thu hồi vũ khí, vật liệu nổ quân dụng, công cụ hỗ trợ và các loại giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ liên quan cho Công an cấp tỉnh, trực tiếp là Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội. Theo quy định hiện hành, việc thu hồi thuộc thẩm quyền của cơ quan cấp giấy phép, trong đó có cơ quan thuộc Bộ Công an và Công an cấp tỉnh. Điều này khiến một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp có trụ sở ở xa phải phát sinh chi phí đi lại, vận chuyển, bảo đảm an toàn và thực hiện thêm thủ tục liên quan khi giao nộp.

Việc phân cấp theo hướng tăng thẩm quyền cho Công an cấp tỉnh được kỳ vọng rút ngắn quy trình xử lý, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính chủ động của lực lượng chức năng tại địa phương. Đây cũng là bước cụ thể hóa chủ trương phân định rõ thẩm quyền, gắn trách nhiệm với cấp trực tiếp giải quyết công việc, phù hợp với yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật hướng đến đơn giản hóa thành phần hồ sơ trong các thủ tục trang bị vũ khí quân dụng, vũ khí thể thao; rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy phép kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu tiền chất thuốc nổ; đồng thời bổ sung hình thức tiếp nhận hồ sơ thông qua Ứng dụng định danh quốc gia VNeID, bảo đảm sự thống nhất với các phương thức cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Một điểm mới đáng chú ý khác là đề xuất bãi bỏ thủ tục cấp Giấy phép kinh doanh công cụ hỗ trợ. Hiện nay, tổ chức, doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực này phải thực hiện cả thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự và thủ tục cấp Giấy phép kinh doanh công cụ hỗ trợ, trong khi hai thủ tục có những nội dung quản lý tương đồng. Việc xem xét loại bỏ một thủ tục được kỳ vọng giảm giấy tờ, thời gian và chi phí hành chính, đồng thời vẫn duy trì yêu cầu quản lý thông qua cơ chế cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự.

Các đề xuất sửa đổi thể hiện định hướng chuyển từ quản lý nặng về thủ tục sang quản lý dựa trên yêu cầu thực chất, tăng cường ứng dụng công nghệ số, nâng cao trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp nhưng không buông lỏng công tác quản lý nhà nước. Đặc biệt, đối với lĩnh vực liên quan trực tiếp đến an ninh, trật tự, việc đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với bảo đảm khả năng kiểm soát, phòng ngừa và xử lý kịp thời các nguy cơ phát sinh.

Đổi mới phương thức quản lý phòng cháy, chữa cháy theo hướng hậu kiểm

Đối với lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, dự thảo Luật tập trung tháo gỡ những vướng mắc phát sinh từ các thủ tục thẩm định thiết kế, kiểm tra công tác nghiệm thu và cấp phép trước khi đưa sản phẩm ra lưu thông trên thị trường.

Theo quy định hiện hành, một số công trình, phương tiện giao thông thuộc diện quản lý phải thực hiện cả thủ tục thẩm định thiết kế và kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy trước khi đưa vào khai thác, sử dụng. Hai thủ tục này đều nhằm kiểm tra, đánh giá việc tuân thủ quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và sự phù hợp giữa thực tế thi công với hồ sơ thiết kế đã được thẩm định.

Tuy nhiên, việc thực hiện đồng thời hai thủ tục có thể làm gia tăng thời gian, chi phí và nguồn lực tổ chức thực hiện. Vì vậy, dự thảo Luật đề xuất bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy, chuyển sang cơ chế hậu kiểm kết hợp kiểm tra an toàn phòng cháy, chữa cháy sau khi công trình, phương tiện giao thông được đưa vào khai thác, sử dụng.

Đáng chú ý, việc chuyển sang hậu kiểm không đồng nghĩa với giảm nhẹ các yêu cầu an toàn hoặc miễn trừ trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ phương tiện và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Trách nhiệm tuân thủ pháp luật, áp dụng đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy vẫn phải được thực hiện đầy đủ. Cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo quy định.

Cùng với đó, dự thảo đề xuất bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; chuyển việc quản lý chất lượng sản phẩm sang cơ chế hậu kiểm theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Theo hướng này, tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm và việc áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có liên quan.

Đối với vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy, dự thảo đề xuất bỏ quy định quản lý riêng tại Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, do các sản phẩm này thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về xây dựng, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Việc điều chỉnh nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo, bảo đảm thống nhất giữa các luật, đồng thời tránh phát sinh thêm thủ tục hành chính đối với cùng một đối tượng quản lý.

Những thay đổi này hướng tới phương thức quản lý hiện đại, trong đó Nhà nước tập trung xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn, tăng cường giám sát và hậu kiểm, còn doanh nghiệp, chủ đầu tư và các chủ thể liên quan phải chủ động tuân thủ pháp luật, chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn của sản phẩm, công trình và hoạt động của mình.

Cải cách đi đôi với tăng cường trách nhiệm, bảo đảm an toàn

Điểm chung trong các nội dung sửa đổi của hai luật là cắt giảm những thủ tục không còn cần thiết, khắc phục sự trùng lặp trong quy trình quản lý, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và ứng dụng công nghệ số. Đây không đơn thuần là việc giảm số lượng giấy tờ mà còn là sự điều chỉnh phương thức quản lý theo hướng rõ trách nhiệm, minh bạch quy trình, giảm chi phí xã hội và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Đối với người dân và doanh nghiệp, việc đơn giản hóa hồ sơ, rút ngắn thời gian xử lý, mở rộng phương thức nộp hồ sơ trực tuyến sẽ góp phần giảm chi phí đi lại, chi phí hành chính, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong thực hiện các thủ tục liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và hoạt động đầu tư, xây dựng, sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, việc phân cấp thẩm quyền và chuyển đổi phương thức quản lý sẽ tạo điều kiện tập trung nguồn lực cho công tác phòng ngừa, thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, để cơ chế hậu kiểm phát huy hiệu quả, cần bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng, nâng cao năng lực kiểm tra chuyên ngành, ứng dụng dữ liệu số và duy trì cơ chế xử lý nghiêm các hành vi không tuân thủ quy định.

Đặc biệt, trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, yêu cầu bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người và tài sản luôn phải được đặt lên hàng đầu. Việc cắt giảm thủ tục cần đi kèm với nâng cao ý thức tự giác, trách nhiệm pháp lý của chủ đầu tư, đơn vị thi công, đơn vị tư vấn, nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và các chủ thể có liên quan. Tương tự, đối với lĩnh vực vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, cải cách hành chính phải gắn liền với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm an ninh, trật tự và phòng ngừa nguy cơ mất an toàn.

Có thể khẳng định, việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của hai luật theo trình tự, thủ tục rút gọn là bước đi cần thiết nhằm kịp thời xử lý những bất cập từ thực tiễn, thể chế hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về cải cách thể chế, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Khi được hoàn thiện và triển khai đồng bộ, các quy định sửa đổi được kỳ vọng sẽ góp phần rút ngắn thời gian đưa công trình vào khai thác, sử dụng, thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm yêu cầu an ninh, trật tự, an toàn phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong tình hình mới.

Tuyết Nhung (Tổng hợp)