Sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước

Sau hơn 13 năm triển khai thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã góp phần quan trọng trong việc duy trì kỷ cương, trật tự quản lý nhà nước, phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, trước những thay đổi của tình hình kinh tế - xã hội, yêu cầu cải cách tổ chức bộ máy nhà nước và xu hướng chuyển đổi số, nhiều quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, đòi hỏi phải được nghiên cứu, sửa đổi toàn diện nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật.

Ảnh. Công an tỉnh Tây Ninh hội thảo tuyên truyền, lấy ý kiến các Dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI năm 2026

Một trong những vấn đề đặt ra là các quy định về mức phạt tiền tối đa, khung tiền phạt và các điều kiện áp dụng một số cơ chế liên quan đến việc nộp tiền phạt được xây dựng từ năm 2012, cần được rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, mức sống và thu nhập của người dân. Việc hoàn thiện các quy định này nhằm tăng cường tính phòng ngừa, răn đe, bảo đảm mức xử phạt tương xứng với tính chất, mức độ và hậu quả, số lợi bất hợp pháp thu được đối với các hành vi vi phạm hành chính trong một số lĩnh vực như môi trường, an toàn thực phẩm, khoáng sản, phòng cháy và chữa cháy... Ngoài ra, cần thiết kế cơ chế linh hoạt để Chính phủ có thể điều chỉnh các mức tiền này theo thẩm quyền trong những trường hợp cần thiết mà không phải sửa luật, phù hợp với nguyên tắc lập pháp hiện nay và xu hướng ổn định lâu dài của văn bản luật.

Bên cạnh đó, việc tổ chức thi hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính chưa thực sự phù hợp với thực tiễn triển khai, dẫn đến nhiều quyết định không được thực thi hiệu quả trong khi các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt cũng chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn đặt ra. Điều này không chỉ làm giảm tính răn đe mà còn gây khó khăn cho cơ quan nhà nước trong việc thu tiền phạt, áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Trình tự, thủ tục áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính hiện nay chưa thật sự phát huy hiệu quả trên thực tế, cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng thực chất, hiệu quả hơn; thẩm quyền áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính chưa phù hợp, dẫn đến không kịp thời áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính, ảnh hưởng đến công tác quản lý người vi phạm trong thời gian xem xét, ra quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Ngoài ra, một số quy định trong Luật hiện hành còn mang tính chi tiết, điều chỉnh một số vấn đề thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ như: thời hiệu xử phạt, mức phạt tiền tối đa trên từng lĩnh vực… dẫn đến khó khăn, bị động khi cần điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu quản lý mới. Việc điều chỉnh các nội dung này thông qua sửa đổi Luật phù hợp với quan điểm lập pháp hiện nay là các đạo luật phải có tính ổn định lâu dài, chỉ quy định những nội dung mang tính nguyên tắc, cơ bản, đồng thời bảo đảm sự phân định rõ ràng giữa thẩm quyền lập pháp và thẩm quyền của cơ quan hành pháp trong quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

Ngày 25/6/2025, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025. Tuy nhiên, lần sửa đổi này chủ yếu tập trung giải quyết những vấn đề cấp bách liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy và tháo gỡ một số vướng mắc mang tính kỹ thuật. Vì vậy, nhiều vấn đề lớn, phức tạp có tính chất cơ bản, ảnh hưởng đến các nguyên tắc, quy trình xử lý vi phạm hành chính cần được tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện để sửa đổi toàn diện.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh thế giới hiện nay đã có những tiến bộ vượt bậc về khoa học, kỹ thuật, công nghệ thông tin, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, tự động hóa, mở ra kỷ nguyên mới, tạo ra sự thay đổi căn bản trên mọi lĩnh vực, Đảng và Nhà nước ta đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của quốc gia và đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ động, tích cực tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Như vậy, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong xử lý vi phạm hành chính là xu thế tất yếu.

Từ thực tiễn nêu trên cho thấy việc xây dựng, ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) là rất cần thiết nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện, hiện đại, phù hợp với yêu cầu cải cách tổ chức bộ máy nhà nước, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong quy trình xử lý vi phạm pháp luật và quản lý nhà nước. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác xử lý vi phạm hành chính, góp phần bảo đảm kỷ cương, trật tự quản lý nhà nước trên các lĩnh vực; bảo đảm sự cân đối, hợp lý giữa mức độ hạn chế quyền con người với lợi ích chính đáng đạt được. Tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc triển khai đồng bộ quy trình xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, khắc phục triệt để những vướng mắc, bất cập hiện nay.

Việc xây dựng, ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) còn hướng tới tăng cường, hoàn thiện cơ chế phân công, phân cấp trong xử phạt vi phạm hành chính, nâng cao tính minh bạch, công bằng trong áp dụng pháp luật, phù hợp với thông lệ quốc tế và đáp ứng yêu cầu hội nhập, góp phần giữ vững kỷ cương xã hội và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong tình hình mới.

Minh Nhật