Thử thách nguy hiểm và nội dung độc hại: Đừng để lượt xem dẫn dắt trẻ em

Một video xuất hiện trên màn hình chỉ kéo dài vài chục giây. Người đăng thực hiện một hành động khác thường, kèm lời thách thức: “Ai dám làm giống tôi?”

Video có hàng nghìn lượt thích, bình luận và chia sẻ. Một số người tỏ ra lo lắng, nhưng nhiều tài khoản lại cổ vũ, chế giễu những người không dám tham gia hoặc hứa sẽ đăng phiên bản nguy hiểm hơn.

Trẻ xem hết video. Sau đó, nền tảng tiếp tục đề xuất những nội dung tương tự. Chỉ trong thời gian ngắn, một hành động bất thường có thể tạo cảm giác như đang trở thành trào lưu mà “ai cũng tham gia”.

Không phải mọi xu hướng trên mạng đều nguy hiểm. Nhiều thử thách mang nội dung tích cực, khuyến khích vận động, đọc sách, bảo vệ môi trường hoặc thể hiện sự sáng tạo. Tuy nhiên, khi lượt xem, sự tò mò và mong muốn được công nhận lấn át khả năng đánh giá rủi ro, trẻ em có thể bắt chước hành vi gây tổn thương cho bản thân hoặc người khác.

Nội dung độc hại không chỉ là những hình ảnh dễ nhận biết

Nội dung độc hại đối với trẻ em có thể là thông tin, hình ảnh, video hoặc lời kêu gọi gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tinh thần, nhận thức và hành vi của trẻ.

Những nội dung này có thể bao gồm:

- Video cổ vũ hành động nguy hiểm hoặc thử thách giới hạn cơ thể;

- Nội dung kích động bạo lực, đánh nhau hoặc sử dụng đồ vật có khả năng gây thương tích;

- Nội dung hướng dẫn hành vi tự gây tổn thương;

- Hình ảnh, lời nói khuyến khích nhịn ăn cực đoan hoặc miệt thị ngoại hình;

- Nội dung khiêu dâm, gợi dục hoặc không phù hợp với độ tuổi;

- Video bình thường hóa hành vi sử dụng chất cấm, thuốc lá điện tử, cờ bạc hoặc vi phạm pháp luật;

- Nội dung gieo rắc thù ghét, kỳ thị giới tính, dân tộc, tôn giáo, hoàn cảnh hoặc khuyết tật;

- Tin giả gây hoang mang, cổ vũ những phương pháp chữa bệnh hoặc sử dụng sản phẩm chưa được kiểm chứng;

- Lời kêu gọi bỏ học, bỏ nhà đi, chống đối gia đình hoặc tham gia nhóm kín;

- Nội dung cố tình gây sốc để thu hút sự chú ý và thúc đẩy người xem tiếp tục chia sẻ.

Không phải nội dung độc hại nào cũng xuất hiện với vẻ ngoài đáng sợ. Nhiều video được trình bày bằng âm nhạc vui nhộn, hình ảnh đẹp, lời nói hài hước hoặc do người có nhiều lượt theo dõi thực hiện. Điều này khiến trẻ khó nhận ra rủi ro thực sự phía sau.

Vì sao trẻ em dễ bị cuốn vào thử thách trên mạng?

Mong muốn được công nhận

Trẻ em và thanh thiếu niên có nhu cầu thể hiện bản thân, được bạn bè chú ý và công nhận. Một video có nhiều lượt thích có thể khiến trẻ tin rằng làm theo trào lưu là cách nhanh nhất để trở nên nổi bật.

Tâm lý sợ bị bỏ lại

Khi nhiều bạn bè cùng nhắc đến một thử thách, trẻ có thể lo mình bị xem là nhút nhát, lạc hậu hoặc không thuộc về nhóm. Một câu nói như “ai cũng làm được” có thể tạo sức ép lớn hơn người lớn tưởng.

Khả năng đánh giá hậu quả còn hạn chế

Trẻ thường tập trung vào phần hành động được đăng tải mà không nhìn thấy quá trình chuẩn bị, chỉnh sửa hoặc hậu quả sau đó. Video có thể đã được dàn dựng, cắt ghép hoặc thực hiện trong điều kiện kiểm soát nhưng lại được trình bày như một hành động tự phát.

Sự tò mò

Càng bị cảnh báo bằng những lời như “tuyệt đối không được xem” hoặc “không ai dám thử”, trẻ càng có thể muốn tìm hiểu. Một số người tạo nội dung cố tình khai thác tâm lý này để tăng lượt tiếp cận.

Phần thưởng từ nền tảng

Lượt thích, bình luận, người theo dõi và thông báo liên tục có thể tạo cảm giác phấn khích. Trẻ dễ đánh đồng sự chú ý với giá trị của bản thân và tiếp tục nâng mức độ mạo hiểm để duy trì tương tác.

Thuật toán có thể khiến trẻ nhìn thấy ngày càng nhiều nội dung tương tự

Các nền tảng thường đề xuất nội dung dựa trên những gì người dùng đã xem, tìm kiếm, thích, bình luận hoặc chia sẻ. Khi trẻ dừng lại lâu trước một video nguy hiểm, dù chỉ vì tò mò hoặc lo sợ, hệ thống có thể hiểu rằng trẻ quan tâm đến chủ đề đó và tiếp tục gợi ý thêm.

Từ một video ban đầu, trẻ có thể đi sâu vào chuỗi nội dung ngày càng cực đoan hơn. Nếu không được hướng dẫn, trẻ dễ có cảm giác những hành vi này rất phổ biến, được nhiều người chấp nhận và ít nguy hiểm hơn thực tế.

Thuật toán không thay trẻ phân biệt nội dung nào tốt cho sự phát triển, nội dung nào có thể gây tổn thương. Vì vậy, kỹ năng lựa chọn, báo cáo và chủ động điều chỉnh nội dung đề xuất là rất cần thiết.

Khi nào một trào lưu có thể trở thành nguy hiểm?

Trước khi tham gia hoặc chia sẻ một thử thách, trẻ cần dừng lại và tự hỏi:

Hành động này có thể gây thương tích không?

Nếu thử thách liên quan đến việc tác động lên cơ thể, sử dụng vật nguy hiểm, leo trèo, cản trở hô hấp, điều khiển phương tiện hoặc thực hiện ở nơi không an toàn thì không nên tham gia.

Người đăng có che giấu quá trình thực hiện không?

Video đã được cắt ghép có thể khiến hành động khó hoặc nguy hiểm trở nên đơn giản. Việc người khác làm được trong video không chứng minh rằng hành động đó an toàn.

Thử thách có yêu cầu giữ bí mật với cha mẹ, giáo viên không?

Một lời kêu gọi yêu cầu trẻ xóa lịch sử, không cho người lớn biết hoặc quay video trong lúc ở một mình là dấu hiệu cần cảnh giác.

Trẻ có đang bị gây áp lực không?

Những câu như “không dám làm thì đừng chơi cùng”, “muốn vào nhóm phải thực hiện” hoặc “chỉ người yếu mới từ chối” là hình thức gây sức ép, không phải lời mời tham gia tự nguyện.

Hành động có xâm phạm người khác không?

Một thử thách yêu cầu quay lén, chế giễu, hù dọa, phá hoại tài sản hoặc làm nhục người khác không thể được xem là trò vui.

Nếu không có lượt thích, trẻ có còn muốn thực hiện không?

Câu hỏi này giúp trẻ phân biệt giữa mong muốn thật sự của bản thân với hành động chỉ nhằm thu hút sự chú ý.

Chỉ cần xuất hiện một dấu hiệu có thể gây nguy hiểm, trẻ cần dừng lại và hỏi ý kiến người lớn.

Dấu hiệu trẻ có thể đang tiếp xúc với nội dung nguy hiểm

Cha mẹ và giáo viên cần quan tâm nếu trẻ:

- Liên tục xem một loại nội dung gây sốc, bạo lực hoặc không phù hợp;

- Nhắc đến một thử thách nhưng từ chối giải thích;

- Có vết thương hoặc dấu hiệu thể chất bất thường mà không nói rõ nguyên nhân;

- Chuẩn bị đồ vật, tìm địa điểm hoặc quay video vào thời gian khác thường;

- Thường xuyên đóng cửa, giấu thiết bị khi ghi hình;

- Tham gia nhóm kín có nội dung bí mật;

- Đột ngột thay đổi ăn uống, giấc ngủ hoặc cách nhìn nhận cơ thể;

- Lặp lại những quan điểm thù ghét, cực đoan hoặc miệt thị người khác;

- Tin tưởng tuyệt đối vào một người sáng tạo nội dung và phản ứng gay gắt khi bị góp ý;

- Lo sợ bị bạn bè loại khỏi nhóm nếu không tham gia;

- Xóa lịch sử tìm kiếm, tạo nhiều tài khoản hoặc sử dụng ứng dụng bí mật;

- Có biểu hiện buồn bã, tuyệt vọng hoặc tự gây tổn thương.

Người lớn không nên chỉ nhìn vào thời lượng sử dụng điện thoại. Một trẻ sử dụng mạng trong thời gian ngắn vẫn có thể tiếp xúc với nội dung nguy hiểm, trong khi một trẻ sử dụng lâu để học tập chưa chắc gặp rủi ro. Điều cần quan tâm là trẻ đang xem gì, cảm thấy thế nào và có bị dẫn dắt thực hiện hành vi nguy hiểm hay không.

Trẻ cần làm gì khi gặp thử thách hoặc nội dung độc hại?

Không thử “một lần cho biết”

Một hành động nguy hiểm không trở nên an toàn chỉ vì nhiều người đã làm. Trẻ không nên thử nghiệm trên cơ thể, nhờ bạn quay lại hoặc thực hiện ở nơi vắng người.

Không chia sẻ để “cảnh báo”

Việc gửi lại đường dẫn, bình luận hoặc đăng lại video có thể làm nội dung tiếp tục lan rộng và được nền tảng đề xuất cho nhiều người hơn. Trẻ nên sử dụng chức năng báo cáo thay vì phát tán.

Rời khỏi nội dung và điều chỉnh đề xuất

Có thể chọn “không quan tâm”, ẩn nội dung, chặn tài khoản hoặc xóa lịch sử tương tác liên quan. Trẻ cũng nên chủ động theo dõi những nội dung tích cực để làm thay đổi luồng đề xuất.

Nói với người lớn

Nếu một video khiến trẻ sợ hãi, ám ảnh, muốn bắt chước hoặc có người gây áp lực buộc tham gia, trẻ cần thông báo cho cha mẹ, giáo viên hoặc người lớn đáng tin cậy.

Báo cáo tài khoản, video hoặc nhóm vi phạm

Sử dụng chức năng báo cáo nội dung bạo lực, tự gây tổn thương, xâm hại trẻ em hoặc hành vi nguy hiểm. Nếu nhiều học sinh cùng nhận được nội dung, cần báo cho nhà trường để có biện pháp cảnh báo phù hợp.

Từ chối rõ ràng khi bị thách thức

Trẻ không cần chứng minh sự can đảm bằng cách đặt mình vào nguy hiểm. Có thể rời nhóm, chặn người gây áp lực và tìm sự hỗ trợ khi bị đe dọa hoặc chế giễu.

Khi phát hiện bạn đang chuẩn bị thực hiện thử thách nguy hiểm

Học sinh không nên cổ vũ, quay video hoặc đứng xem. Cần:

- Khuyên bạn dừng lại;

- Loại bỏ đồ vật nguy hiểm nếu có thể thực hiện an toàn;

- Gọi ngay người lớn ở gần;

- Thông báo cho giáo viên, phụ huynh hoặc người có trách nhiệm;

- Không hứa giữ bí mật nếu tính mạng, sức khỏe của bạn đang bị đe dọa;

- Không đăng hình ảnh vụ việc lên mạng;

- Ở bên và trấn an bạn trong khi chờ người lớn hỗ trợ.

Nếu trẻ có biểu hiện tự gây tổn thương, mất kiểm soát hoặc nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc liên hệ cơ quan chức năng để được hỗ trợ khẩn cấp.

Cha mẹ cần đồng hành, không chỉ thu điện thoại

Khi phát hiện con xem nội dung độc hại, phản ứng đầu tiên của cha mẹ thường là giận dữ, xóa ứng dụng hoặc cấm hoàn toàn việc sử dụng Internet. Biện pháp này có thể ngăn trẻ tiếp cận trong thời gian ngắn nhưng chưa giúp trẻ hiểu vì sao nội dung nguy hiểm.

Trẻ có thể tiếp tục xem bằng thiết bị khác hoặc tìm cách che giấu tốt hơn.

Cha mẹ nên bắt đầu bằng những câu hỏi mở:

• “Con thấy điều gì hấp dẫn trong video này?”

• “Con nghĩ hành động đó có thể gây hậu quả gì?”

• “Bạn bè con có ai đang định tham gia không?”

• “Nội dung này khiến con vui, lo lắng hay sợ hãi?”

Qua trao đổi, cha mẹ có thể hiểu con đang tò mò, bị bạn bè gây áp lực hay đang gặp vấn đề về tâm lý.

Gia đình cần:

- Cùng con thiết lập thời gian và không gian sử dụng thiết bị;

- Sử dụng chế độ dành cho trẻ em, công cụ lọc và giới hạn nội dung phù hợp;

- Kiểm tra quyền riêng tư và lịch sử tương tác với sự trao đổi rõ ràng, phù hợp độ tuổi;

- Hướng dẫn con sử dụng chức năng chặn, báo cáo và “không quan tâm”;

- Cùng xem và phân tích một số nội dung thay vì chỉ đưa ra lệnh cấm;

- Giúp con tham gia hoạt động thể chất, nghệ thuật và kết nối ngoài đời;

- Làm gương bằng cách không chạy theo lượt xem, không chia sẻ nội dung gây sốc;

- Theo dõi những thay đổi về tâm lý, giấc ngủ, ăn uống và hành vi của con.

Nếu con đã tham gia thử thách, cha mẹ cần kiểm tra tình trạng sức khỏe trước, hỗ trợ y tế khi cần thiết, sau đó mới tìm hiểu nguyên nhân. Không nên quay lại cảnh con bị thương, đăng bài trách móc hoặc yêu cầu con kể trước đám đông.

Nhà trường cần cảnh báo đúng cách

Khi một thử thách nguy hiểm lan truyền trong học sinh, nhà trường cần thông tin nhanh nhưng không mô tả quá chi tiết cách thực hiện, không chiếu lại video gây sốc và không lặp đi lặp lại tên, hình ảnh khiến học sinh tò mò tìm kiếm.

Nội dung cảnh báo nên tập trung vào:

- Nguy cơ và hậu quả;

- Dấu hiệu nhận biết;

- Quyền từ chối khi bị bạn bè gây áp lực;

- Cách báo cáo cho giáo viên, phụ huynh;

- Kênh hỗ trợ khi học sinh gặp khủng hoảng;

- Trách nhiệm không quay, không cổ vũ và không phát tán.

Nhà trường cũng cần tạo các hoạt động tích cực để học sinh thể hiện bản thân, được ghi nhận và kết nối. Khi nhu cầu được chú ý, sáng tạo và thuộc về một cộng đồng được đáp ứng lành mạnh, sức hấp dẫn của những thử thách nguy hiểm sẽ giảm đi.

Nền tảng và người sáng tạo nội dung phải có trách nhiệm

Các nền tảng trực tuyến cần cung cấp công cụ kiểm soát theo độ tuổi, hạn chế đề xuất nội dung nguy hiểm, xử lý nhanh báo cáo và ngăn chặn việc phát tán nội dung xâm hại trẻ em.

Người sáng tạo nội dung không nên sử dụng hành vi nguy hiểm, hình ảnh trẻ em hoặc lời thách thức để thu hút tương tác. Dòng chữ “không làm theo” không thể thay thế trách nhiệm khi toàn bộ video được xây dựng để kích thích sự tò mò và bắt chước.

Người dùng mạng cũng cần thận trọng khi chia sẻ nội dung cảnh báo. Một bài đăng thiếu kiểm soát có thể vô tình quảng bá cho chính trào lưu cần ngăn chặn.

Giá trị của trẻ không được đo bằng lượt xem

Lượt thích có thể tăng rồi giảm. Một trào lưu có thể nổi lên hôm nay và biến mất sau vài ngày. Nhưng hậu quả đối với sức khỏe và tâm lý của trẻ có thể kéo dài lâu hơn rất nhiều.

Trẻ em cần được dạy rằng từ chối một thử thách nguy hiểm không phải là hèn nhát. Đó là biểu hiện của sự tỉnh táo và bản lĩnh. Không tham gia, không cổ vũ, không chia sẻ và biết tìm người hỗ trợ chính là cách trẻ tự bảo vệ mình và bảo vệ bạn bè.

Khi gia đình biết lắng nghe, nhà trường cảnh báo đúng cách và cộng đồng không tiếp tay bằng lượt xem, nội dung độc hại sẽ khó có cơ hội dẫn dắt trẻ thực hiện những hành vi gây tổn thương./.

Minh Long