Bắt nạt trên mạng không kết thúc khi màn hình tắt

Một lời chế giễu được đăng lên nhóm lớp.

Một bức ảnh bị chỉnh sửa rồi chuyển từ người này sang người khác.

Một tài khoản giả được lập ra chỉ để xúc phạm một học sinh.

Một cuộc bình chọn xem “ai đáng ghét nhất lớp”.

Có người cho rằng những chuyện đó chỉ xảy ra trên mạng, trẻ không thích thì tắt điện thoại hoặc ngừng đọc. Nhưng với nạn nhân, tổn thương không biến mất khi màn hình tắt. Nội dung đã đăng có thể tiếp tục được lưu, chia sẻ, bình luận và nhắc lại ở trường học, ngoài đời sống.

Bắt nạt trên mạng có thể khiến một đứa trẻ cảm thấy mình không còn nơi nào an toàn. Ở trường, trẻ sợ ánh mắt và lời bàn tán của bạn bè. Khi về nhà, những tin nhắn, bình luận và thông báo vẫn tiếp tục xuất hiện. Căn phòng vốn là nơi nghỉ ngơi cũng có thể trở thành không gian đầy áp lực.

Vì vậy, bắt nạt trên mạng không phải là chuyện “trêu nhau cho vui”, càng không phải vấn đề trẻ phải tự chịu đựng. Đây là nguy cơ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần, kết quả học tập, các mối quan hệ và sự phát triển của trẻ em.

Bắt nạt trên mạng là gì?

Bắt nạt trên mạng là việc sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, trò chơi trực tuyến, diễn đàn hoặc các phương tiện điện tử để xúc phạm, đe dọa, làm nhục, cô lập hoặc gây tổn thương cho người khác.

Hành vi có thể được thực hiện bởi một cá nhân hoặc một nhóm người. Người gây bắt nạt có thể là bạn học, người quen, người từng có mâu thuẫn với nạn nhân hoặc một tài khoản ẩn danh.

Không phải mọi tranh luận, bất đồng hay lời nhận xét thiếu tế nhị trên mạng đều là bắt nạt. Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý khi hành vi có tính chủ ý, lặp lại, có nhiều người cùng tham gia hoặc tạo ra sự chênh lệch khiến nạn nhân khó tự bảo vệ.

Trong một số trường hợp, chỉ một bài đăng hoặc một lần phát tán nội dung cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu thông tin lan truyền rộng, xâm phạm đời sống riêng tư hoặc kêu gọi nhiều người cùng tấn công nạn nhân.

Bắt nạt mạng có những hình thức nào?

Bắt nạt trên mạng không chỉ là chửi bới trực tiếp. Hành vi có thể được che giấu dưới dạng một câu nói đùa, trào lưu, cuộc bình chọn hoặc nội dung “giải trí”.

Những hình thức thường gặp gồm:

- Bình luận miệt thị ngoại hình, hoàn cảnh gia đình, giới tính, giọng nói, kết quả học tập hoặc khuyết điểm của người khác;

- Đặt biệt danh có tính xúc phạm và liên tục sử dụng để gọi nạn nhân;

- Tung tin đồn, thông tin sai sự thật hoặc bóp méo câu chuyện nhằm làm mất uy tín;

- Chụp, quay, đăng hoặc phát tán hình ảnh của người khác khi chưa được đồng ý;

- Chỉnh sửa ảnh, ghép mặt, làm video chế giễu;

- Lập tài khoản, trang hoặc nhóm giả mạo để bôi nhọ;

- Cố ý loại một học sinh khỏi nhóm lớp, nhóm trò chơi hoặc hoạt động chung rồi công khai chế giễu;

- Tổ chức bình chọn mang tính làm nhục như “người xấu nhất”, “người đáng ghét nhất”;

- Nhắn tin đe dọa, gửi nội dung gây sợ hãi;

- Công khai số điện thoại, địa chỉ, trường học, thông tin gia đình hoặc bí mật cá nhân;

- Kêu gọi nhiều người cùng bình luận, báo cáo tài khoản hoặc tấn công nạn nhân;

- Chiếm quyền sử dụng tài khoản rồi đăng nội dung khiến nạn nhân bị hiểu lầm;

- Tiếp tục chia sẻ nội dung xúc phạm dù biết nạn nhân đã yêu cầu dừng lại.

Một lượt thích, biểu tượng cảm xúc hoặc bình luận cổ vũ cũng có thể góp phần làm nội dung bắt nạt lan rộng. Người không trực tiếp tạo ra bài đăng nhưng tiếp tục chia sẻ vẫn có thể làm nạn nhân bị tổn thương thêm.

Vì sao bắt nạt trên mạng có thể gây hậu quả nặng nề?

Nội dung có thể xuất hiện bất cứ lúc nào

Bắt nạt ngoài đời thường gắn với một địa điểm và khoảng thời gian nhất định. Trên môi trường mạng, hành vi có thể diễn ra liên tục. Nạn nhân có thể nhận tin nhắn vào ban đêm, trong ngày nghỉ hoặc ngay khi đang ở bên gia đình.

Tốc độ lan truyền rất nhanh

Chỉ một thao tác chia sẻ có thể đưa nội dung đến hàng chục, hàng trăm người. Nạn nhân khó biết ai đã xem, ai đã lưu và nội dung còn xuất hiện ở đâu.

Người gây bắt nạt có thể ẩn danh

Tài khoản giả và tên ẩn danh khiến người thực hiện cảm thấy ít bị kiểm soát hơn. Việc chưa biết ai đứng sau cũng làm nạn nhân lo sợ và nghi ngờ những người xung quanh.

Nội dung có thể tồn tại lâu dài

Ngay cả khi bài đăng gốc đã bị xóa, bản chụp màn hình hoặc bản sao có thể tiếp tục được lưu giữ và đăng lại. Điều này khiến nạn nhân luôn lo câu chuyện sẽ xuất hiện lần nữa.

Đám đông làm tổn thương tăng lên

Một lời xúc phạm từ một người đã có thể gây đau buồn. Khi nhiều người cùng bình luận, chia sẻ hoặc chế giễu, trẻ dễ cảm thấy cả cộng đồng đang chống lại mình.

Dấu hiệu cho thấy trẻ có thể đang bị bắt nạt mạng

Trẻ bị bắt nạt không phải lúc nào cũng chủ động kể lại. Nhiều em im lặng vì xấu hổ, sợ bị trả thù, sợ cha mẹ thu điện thoại hoặc cho rằng người lớn không hiểu chuyện trên mạng.

Cha mẹ và giáo viên cần quan tâm nếu trẻ:

- Lo lắng, buồn bã hoặc tức giận sau khi sử dụng điện thoại;

- Giật mình, sợ hãi khi có thông báo hoặc tin nhắn;

- Đột ngột xóa, khóa hoặc ngừng sử dụng tài khoản mạng xã hội;

- Né tránh bạn bè, không muốn đến trường hoặc tham gia hoạt động chung;

- Có kết quả học tập giảm sút, mất tập trung;

- Thay đổi giấc ngủ, ăn uống hoặc thói quen sinh hoạt;

- Thường xuyên xin nghỉ học hoặc than đau đầu, đau bụng nhưng không xác định được nguyên nhân rõ ràng;

- Tự chê bai bản thân, nói rằng không ai thích mình;

- Mất đồ, hư hỏng đồ dùng hoặc bị yêu cầu đưa tiền mà không giải thích;

- Có dấu hiệu tự làm tổn thương hoặc nói những câu thể hiện tuyệt vọng.

Một biểu hiện riêng lẻ chưa đủ để kết luận trẻ đang bị bắt nạt. Tuy nhiên, sự thay đổi kéo dài hoặc xuất hiện đồng thời nhiều dấu hiệu cần được người lớn quan tâm, trao đổi và hỗ trợ kịp thời.

Cũng cần nhận diện khi trẻ đang tham gia bắt nạt người khác

Không chỉ chú ý đến nạn nhân, cha mẹ cần quan tâm nếu con mình:

- Thường xuyên lập tài khoản hoặc nhóm kín không rõ mục đích;

- Chế giễu bạn bè rồi nói rằng “chỉ đùa thôi”;

- Lưu giữ, chỉnh sửa hoặc chia sẻ hình ảnh của người khác để mua vui;

- Tham gia những nhóm chuyên bàn tán, cô lập một học sinh;

- Tỏ ra thích thú khi bài đăng xúc phạm nhận được nhiều tương tác;

- Xóa nội dung hoặc che giấu hoạt động khi người lớn đến gần;

- Cho rằng nạn nhân “đáng bị như vậy”;

- Dùng địa vị trong lớp, khả năng công nghệ hoặc số lượng người theo dõi để gây sức ép.

Khi phát hiện con tham gia bắt nạt, cha mẹ cần yêu cầu trẻ dừng hành vi, gỡ bỏ nội dung và chịu trách nhiệm phù hợp. Tuy nhiên, việc giáo dục không nên chỉ dừng ở mắng phạt. Trẻ cần hiểu hậu quả do mình gây ra, học cách tôn trọng ranh giới và biết ứng xử có trách nhiệm trên mạng.

Trẻ cần làm gì khi bị bắt nạt trên mạng?

Giữ bình tĩnh và không đáp trả bằng hành vi tương tự

Phản ứng tức giận, chửi lại hoặc kêu gọi bạn bè trả đũa có thể khiến sự việc phức tạp hơn. Trẻ có quyền bảo vệ mình nhưng không nên biến mình thành người tiếp tục gây tổn thương.

Lưu lại chứng cứ

Chụp màn hình bài đăng, tin nhắn, bình luận, tên tài khoản, đường dẫn và thời gian xảy ra sự việc. Nếu nội dung xuất hiện trong nhóm kín, cần ghi nhận tên nhóm và người tham gia.

Không nên chỉ chụp riêng câu xúc phạm mà bỏ qua thông tin nhận diện tài khoản và bối cảnh liên quan.

Không tiếp tục phát tán nội dung

Không chia sẻ lại bài viết xúc phạm với mục đích giải thích hoặc nhờ nhiều người xem. Nếu nội dung có hình ảnh riêng tư, cần hạn chế tối đa việc tạo thêm bản sao.

Chặn và báo cáo tài khoản

Sau khi lưu chứng cứ, sử dụng công cụ chặn và báo cáo của nền tảng. Có thể điều chỉnh tài khoản về chế độ riêng tư, giới hạn bình luận, tin nhắn và quyền gắn thẻ.

Nói với người lớn đáng tin cậy

Trẻ nên thông báo cho cha mẹ, giáo viên hoặc người thân. Nếu người đầu tiên chưa hiểu hoặc cho rằng đó chỉ là chuyện nhỏ, trẻ cần tìm đến một người lớn khác.

Việc cầu cứu không phải là yếu đuối. Bắt nạt có sự tham gia của nhiều người thường vượt quá khả năng tự giải quyết của một đứa trẻ.

Tạm rời khỏi luồng nội dung gây tổn thương

Trẻ có thể tắt thông báo, tạm ngừng đọc bình luận hoặc nhờ người lớn hỗ trợ quản lý tài khoản. Đây không phải là bỏ cuộc mà là cách bảo vệ sức khỏe tinh thần trong lúc sự việc được xử lý.

Liên hệ cơ quan chức năng khi có dấu hiệu nghiêm trọng

Nếu có hành vi đe dọa tính mạng, tống tiền, phát tán hình ảnh riêng tư, công khai địa chỉ, theo dõi, giả mạo hoặc lôi kéo trẻ đến địa điểm nguy hiểm, gia đình cần liên hệ cơ quan Công an gần nhất.

Trẻ em và người dân cũng có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, hoạt động 24/7 và hoàn toàn miễn phí.

Người chứng kiến không nên đứng ngoài

Trong nhiều vụ bắt nạt mạng, số người trực tiếp tạo nội dung không nhiều nhưng số người xem, thích, bình luận và chia sẻ lại rất lớn. Phản ứng của người chứng kiến có thể làm hành vi bắt nạt mạnh lên hoặc nhanh chóng dừng lại.

Khi phát hiện một bạn bị bắt nạt, học sinh cần:

- Không thích, bình luận cổ vũ hoặc tiếp tục chia sẻ;

- Báo cáo bài đăng, tài khoản hoặc nhóm vi phạm;

- Nhắn tin riêng hỏi thăm, động viên nạn nhân;

- Khuyên bạn lưu chứng cứ và tìm người lớn hỗ trợ;

- Thông báo kín đáo cho giáo viên hoặc phụ huynh;

- Yêu cầu người đăng dừng lại nếu có thể thực hiện một cách an toàn;

- Không tự đứng ra tổ chức tấn công, công khai thông tin hay trả thù người gây bắt nạt.

Một tin nhắn “Mình tin bạn, mình sẽ cùng bạn tìm người giúp đỡ” có thể mang ý nghĩa rất lớn đối với một đứa trẻ đang cảm thấy bị cô lập.

Cha mẹ cần đồng hành thế nào?

Khi con kể mình bị bắt nạt, cha mẹ cần lắng nghe toàn bộ câu chuyện trước khi đưa ra nhận xét. Không nên nói:

• “Có thế mà cũng buồn.”

• “Tắt điện thoại là xong.”

• “Chắc con phải làm gì thì bạn mới đối xử như vậy.”

• “Tại con đăng ảnh lên mạng nên mới xảy ra chuyện.”

Những câu nói này có thể khiến trẻ cảm thấy bị bỏ rơi và không tiếp tục chia sẻ.

Cha mẹ nên:

- Cảm ơn con vì đã tin tưởng nói ra;

- Khẳng định hành vi bắt nạt là không thể chấp nhận;

- Kiểm tra mức độ an toàn về thể chất và tinh thần của con;

- Cùng con lưu chứng cứ, báo cáo và chặn tài khoản;

- Phối hợp với giáo viên, nhà trường hoặc phụ huynh liên quan;

- Không đăng công khai vụ việc lên mạng để kêu gọi cộng đồng tấn công người gây bắt nạt;

- Không ép con phải đối chất hoặc xin lỗi công khai khi chưa sẵn sàng;

- Tiếp tục theo dõi tâm lý của trẻ sau khi nội dung đã được gỡ bỏ.

Việc thu điện thoại ngay lập tức có thể khiến trẻ hiểu rằng chính mình đang bị trừng phạt vì đã cầu cứu. Nếu cần điều chỉnh thời gian sử dụng thiết bị, cha mẹ nên trao đổi rõ ràng và thực hiện cùng con.

Nhà trường phải xử lý cả hành vi trên mạng và hậu quả ngoài đời

Một vụ bắt nạt xảy ra trên mạng có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến môi trường học đường. Vì vậy, nhà trường không nên từ chối xử lý chỉ vì bài đăng được thực hiện ngoài giờ học hoặc trên tài khoản cá nhân.

Khi tiếp nhận phản ánh, nhà trường cần:

- Bảo đảm an toàn và giữ kín thông tin của học sinh bị ảnh hưởng;

- Ghi nhận đầy đủ chứng cứ và diễn biến;

- Ngăn chặn việc tiếp tục chia sẻ trong học sinh;

- Làm việc riêng với các bên, tránh đối chất đông người;

- Xác định rõ người tạo nội dung, người phát tán và người cổ vũ;

- Phối hợp với phụ huynh và cơ quan chức năng khi cần thiết;

- Hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân;

- Giáo dục, áp dụng biện pháp phù hợp với học sinh thực hiện hành vi;

- Theo dõi nguy cơ trả đũa sau khi vụ việc được xử lý.

Không nên bắt nạn nhân đứng trước lớp kể lại sự việc, công khai tên trong cuộc họp hoặc tổ chức xin lỗi mang tính hình thức khiến trẻ tiếp tục xấu hổ.

Đối với trẻ thực hiện hành vi bắt nạt, nhà trường cần yêu cầu chấm dứt, gỡ bỏ nội dung và chịu trách nhiệm. Đồng thời, cần tìm hiểu nguyên nhân, giáo dục sự đồng cảm và giúp trẻ thay đổi hành vi, tránh chỉ gắn nhãn các em là “học sinh xấu”.

Xây dựng văn hóa ứng xử có trách nhiệm trên mạng

Phòng ngừa bắt nạt mạng không chỉ là dạy trẻ cách chặn tài khoản. Điều quan trọng hơn là hình thành thói quen suy nghĩ trước khi đăng, bình luận hoặc chia sẻ.

Trước khi đưa một nội dung lên mạng, mỗi người nên tự hỏi:

- Nội dung này có đúng sự thật không?

- Người trong ảnh hoặc câu chuyện đã đồng ý chưa?

- Nếu nội dung nói về mình, mình sẽ cảm thấy thế nào?

- Việc đăng tải có giúp giải quyết vấn đề hay chỉ làm người khác tổn thương?

- Mình có sẵn sàng chịu trách nhiệm nếu nội dung lan rộng?

Không gian mạng sẽ trở nên an toàn hơn khi mỗi người hiểu rằng phía sau một tài khoản là một con người thật, có danh dự, cảm xúc và quyền được tôn trọng.

Đừng để trẻ một mình đối diện với đám đông

Bắt nạt trên mạng có thể bắt đầu từ một bài đăng, nhưng hậu quả không chỉ nằm trong chiếc điện thoại. Tổn thương có thể theo trẻ đến trường, về nhà và kéo dài ngay cả sau khi nội dung đã bị xóa.

Trẻ bị bắt nạt cần được bảo vệ, lắng nghe và hỗ trợ phục hồi. Trẻ tham gia bắt nạt cần được yêu cầu chịu trách nhiệm và giáo dục để thay đổi. Người chứng kiến cần hiểu rằng không chia sẻ, biết báo cáo và lên tiếng đúng cách chính là góp phần ngăn chặn hành vi xâm hại.

Khi gia đình không xem nhẹ, nhà trường không né tránh và bạn bè không tiếp tay, bắt nạt trên mạng sẽ không còn cơ hội phát triển thành một đám đông gây tổn thương cho trẻ./.

Minh Long