Một bức ảnh riêng tư có thể trở thành công cụ tống tiền

“Chỉ gửi cho mình xem thôi, mình sẽ không cho ai biết.”

“Nếu không gửi thêm, tôi sẽ đăng ảnh lên mạng.”

“Chuyển tiền ngay, nếu không bạn bè và gia đình sẽ nhận được những hình ảnh này.”

Từ một cuộc trò chuyện tưởng như riêng tư, trẻ em có thể bị đẩy vào tình trạng hoảng loạn chỉ trong thời gian ngắn. Một bức ảnh, đoạn video hoặc cuộc gọi có hình ảnh có thể bị đối tượng lưu lại, cắt ghép rồi sử dụng để đe dọa, ép buộc trẻ gửi thêm nội dung, chuyển tiền hoặc thực hiện những yêu cầu khác.

Hành vi này thường được gọi là tống tiền bằng hình ảnh riêng tư hoặc tống tiền tình dục trên mạng. Nạn nhân có thể là trẻ em gái hoặc trẻ em trai, học sinh ít tuổi hoặc thanh thiếu niên. Đối tượng thực hiện có thể là người lạ, người yêu cũ, bạn bè, người quen hoặc một tài khoản giả mạo chưa từng gặp ngoài đời.

Điều cần khẳng định ngay từ đầu là: việc trẻ từng tin tưởng, trò chuyện hoặc gửi hình ảnh cho ai đó không cho phép người đó đe dọa, ép buộc hay phát tán nội dung. Người sử dụng hình ảnh để khống chế trẻ mới là người phải chịu trách nhiệm về hành vi xâm hại.

Chiếc bẫy thường bắt đầu từ sự tin tưởng

Tống tiền bằng hình ảnh riêng tư hiếm khi bắt đầu bằng lời đe dọa. Đối tượng thường dành thời gian làm quen, khen ngợi và tạo cảm giác thân mật. Chúng có thể giả làm người cùng tuổi, sử dụng ảnh đại diện đẹp, tài khoản có nhiều bạn bè hoặc nói rằng có cùng sở thích với trẻ.

Sau một thời gian trò chuyện, đối tượng đề nghị chuyển sang ứng dụng có tính riêng tư cao hơn, gọi video hoặc gửi ảnh cho nhau để “chứng minh sự tin tưởng”. Có trường hợp đối tượng gửi trước một hình ảnh lấy từ trên mạng để khiến trẻ cảm thấy an tâm và làm theo.

Một số đối tượng sử dụng thủ đoạn khác như:

- Giả danh người tuyển chọn người mẫu, diễn viên hoặc cộng tác viên hình ảnh;

- Rủ trẻ tham gia cuộc thi, nhóm kín hoặc chương trình “kiểm tra ngoại hình”;

- Kết bạn trong trò chơi trực tuyến rồi tặng vật phẩm, tiền hoặc thẻ điện thoại;

- Chiếm quyền tài khoản, truy cập trái phép kho ảnh hoặc dữ liệu lưu trữ;

- Bí mật ghi lại cuộc gọi có hình ảnh;

- Lấy ảnh công khai của trẻ để cắt ghép, chỉnh sửa hoặc tạo nội dung giả bằng trí tuệ nhân tạo;

- Giả vờ yêu đương, hứa hẹn giữ bí mật rồi sử dụng chính nội dung trẻ đã gửi để đe dọa.

Khi đã có được hình ảnh hoặc video, đối tượng lập tức thay đổi thái độ. Những lời quan tâm được thay bằng yêu cầu, sức ép và đe dọa. Chúng thường đặt ra thời hạn rất ngắn để trẻ không kịp suy nghĩ hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ.

Vì sao trẻ dễ rơi vào trạng thái bị khống chế?

Công cụ lớn nhất của đối tượng không phải là bức ảnh, mà là cảm giác xấu hổ và sợ hãi của nạn nhân.

Trẻ có thể lo sợ cha mẹ biết chuyện sẽ trách mắng, bạn bè chế giễu, nhà trường kỷ luật hoặc hình ảnh bị phát tán rộng rãi. Đối tượng hiểu rõ tâm lý đó nên thường xuyên nói rằng:

• “Nếu kể với người lớn, mọi chuyện sẽ tồi tệ hơn”;

• “Không ai giúp được đâu”;

• “Gia đình sẽ không tha thứ cho bạn”;

• “Chỉ cần làm theo yêu cầu này, tôi sẽ xóa hết”;

• “Nếu chặn tài khoản, tôi sẽ gửi ảnh cho tất cả mọi người”.

Trong trạng thái hoảng loạn, trẻ có thể gửi thêm hình ảnh, vay tiền, lấy tiền của gia đình, chuyển khoản nhiều lần hoặc tự tách khỏi người thân. Mỗi lần trẻ làm theo, đối tượng lại có thêm điều kiện để tiếp tục khống chế.

Thực tế, việc đáp ứng yêu cầu không bảo đảm nội dung sẽ được xóa. Trái lại, đối tượng có thể nhận thấy nạn nhân dễ bị điều khiển và tiếp tục đòi hỏi nhiều hơn.

Hình ảnh bị sử dụng để đe dọa có thể là thật hoặc giả

Không phải mọi trường hợp đều bắt nguồn từ việc nạn nhân chủ động gửi hình ảnh riêng tư. Nội dung dùng để đe dọa có thể được tạo ra từ:

- Ảnh nạn nhân từng gửi trong một mối quan hệ tin tưởng;

- Ảnh hoặc video bị lấy từ thiết bị, tài khoản hoặc kho lưu trữ;

- Hình ảnh bị bí mật ghi lại trong cuộc gọi;

- Ảnh công khai trên mạng xã hội được cắt ghép;

- Nội dung giả do trí tuệ nhân tạo tạo ra;

- Hình ảnh của người khác nhưng được gắn tên, tài khoản hoặc thông tin của nạn nhân.

Dù hình ảnh là thật hay giả, hành vi sử dụng nó để làm nhục, đe dọa hoặc ép buộc người khác vẫn gây tổn thương nghiêm trọng. Nạn nhân không cần phải chờ đến khi nội dung bị đăng công khai mới tìm kiếm sự giúp đỡ. Ngay khi xuất hiện lời đe dọa, gia đình và cơ quan chức năng cần được thông báo.

Những dấu hiệu cảnh báo trẻ đang bị tống tiền

Cha mẹ và giáo viên cần chú ý nếu trẻ có những biểu hiện như:

- Hoảng sợ mỗi khi nhận cuộc gọi hoặc tin nhắn;

- Liên tục kiểm tra điện thoại, sau đó xóa nội dung trò chuyện;

- Đột ngột khóa hoặc ngừng sử dụng tài khoản mạng xã hội;

- Hỏi vay tiền, bán đồ cá nhân hoặc lấy tiền mà không giải thích rõ;

- Mất ngủ, bỏ ăn, học tập sa sút hoặc né tránh giao tiếp;

- Nói rằng mình đã gây ra “một lỗi không thể sửa chữa”;

- Sợ đến trường hoặc gặp bạn bè;

- Nhận được nhiều lời mời kết bạn, bình luận hoặc tin nhắn từ tài khoản lạ;

- Có biểu hiện tuyệt vọng, tự trách hoặc muốn bỏ đi;

- Yêu cầu gia đình chuyển tiền gấp nhưng không nói rõ lý do.

Những biểu hiện này không đồng nghĩa chắc chắn trẻ đang bị tống tiền. Tuy nhiên, người lớn cần chủ động tiếp cận bằng thái độ bình tĩnh, không tra hỏi và không vội kết luận.

Nếu đang bị đe dọa, trẻ cần làm gì?

1. Dừng làm theo yêu cầu

Không gửi thêm ảnh, video, thông tin cá nhân hoặc mật khẩu. Không thực hiện thêm cuộc gọi có hình ảnh. Không tự ý chuyển tiền hoặc tìm cách thương lượng với đối tượng.

Việc làm theo một yêu cầu thường không chấm dứt sự đe dọa mà có thể dẫn tới những yêu cầu tiếp theo.

2. Không vội xóa toàn bộ tin nhắn

Tin nhắn, tên tài khoản, số điện thoại, đường dẫn, thời gian liên lạc và thông tin chuyển tiền có thể là chứng cứ quan trọng. Trẻ không nên xóa tài khoản hoặc xóa cuộc trò chuyện trước khi người lớn và cơ quan chức năng hướng dẫn cách lưu giữ.

3. Lưu chứng cứ nhưng không tiếp tục phát tán nội dung

Có thể chụp màn hình thông tin tài khoản, lời đe dọa, yêu cầu chuyển tiền, số tài khoản nhận tiền và đường dẫn bài đăng.

Đối với hình ảnh nhạy cảm của trẻ em, không gửi cho nhiều người, không đăng lên hội, nhóm để nhờ xác minh và không tạo thêm các bản sao không cần thiết. Hãy để người lớn đáng tin cậy và cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn cách xử lý phù hợp.

4. Nói ngay với người lớn đáng tin cậy

Trẻ cần thông báo cho cha mẹ, người thân, giáo viên hoặc một người lớn có thể bảo vệ mình. Nếu người đầu tiên chưa lắng nghe, trẻ cần tiếp tục tìm đến người khác.

Nói ra không làm sự việc tồi tệ hơn. Sự im lặng mới tạo điều kiện để đối tượng tiếp tục khống chế.

5. Chặn và báo cáo tài khoản sau khi lưu thông tin cần thiết

Sử dụng chức năng báo cáo nội dung xâm hại, giả mạo, quấy rối hoặc đe dọa của nền tảng. Sau đó chặn tài khoản để hạn chế đối tượng tiếp tục tiếp cận.

Cần lưu ý đối tượng có thể tạo tài khoản mới. Vì vậy, trẻ nên tạm thời hạn chế tin nhắn từ người lạ và siết chặt chế độ riêng tư.

6. Bảo vệ lại các tài khoản liên quan

Đổi mật khẩu tài khoản mạng xã hội, thư điện tử và kho lưu trữ; đăng xuất khỏi thiết bị lạ; bật xác thực hai lớp; kiểm tra ứng dụng được cấp quyền truy cập ảnh, camera và micro.

Không sử dụng lại một mật khẩu cho nhiều tài khoản.

7. Liên hệ cơ quan hỗ trợ

Trẻ em, gia đình hoặc người phát hiện vụ việc có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, hoạt động 24/7 và hoàn toàn miễn phí; đồng thời liên hệ cơ quan Công an gần nhất khi có dấu hiệu đe dọa, cưỡng ép, tống tiền hoặc phát tán hình ảnh riêng tư.

Nếu đối tượng yêu cầu trẻ rời khỏi nhà, đến địa điểm vắng người hoặc trẻ đang có nguy cơ bị tổn hại trực tiếp, gia đình cần báo ngay cho cơ quan Công an, không tự mình đến gặp hoặc đối đầu với đối tượng.

Nếu hình ảnh đã bị phát tán thì phải làm gì?

Việc nội dung đã xuất hiện trên mạng không có nghĩa là không thể xử lý. Nạn nhân và gia đình cần:

- Ghi nhận đường dẫn, tên tài khoản, thời điểm và nền tảng đăng tải;

- Sử dụng chức năng báo cáo, yêu cầu gỡ bỏ nội dung xâm phạm;

- Đề nghị người quen không tải xuống, bình luận hoặc tiếp tục chia sẻ;

- Thông báo cho nhà trường nếu nội dung đang lan truyền trong học sinh;

- Giữ kín danh tính, thông tin cá nhân và đời sống riêng tư của trẻ;

- Liên hệ cơ quan chức năng để được hướng dẫn xác minh, ngăn chặn và xử lý;

- Hỗ trợ tâm lý cho trẻ, tránh để trẻ phải đọc lại bình luận hoặc tự theo dõi mức độ phát tán.

Người biết sự việc không nên tìm kiếm, tải xuống hoặc chuyển tiếp hình ảnh với lý do tò mò. Mỗi lượt lưu, chia sẻ hoặc bình luận có thể khiến nội dung tiếp tục lan truyền và gây thêm tổn thương cho nạn nhân.

Cha mẹ cần phản ứng thế nào khi con cầu cứu?

Câu nói đầu tiên của cha mẹ có thể quyết định trẻ tiếp tục hợp tác hay khép mình lại. Thay vì hỏi: “Tại sao con lại làm như vậy?”, hãy bắt đầu bằng:

• “Cảm ơn con đã nói ra.”

• “Bây giờ con đang an toàn.”

• “Cha mẹ sẽ cùng con giải quyết.”

• “Con không phải đối mặt với chuyện này một mình.”

Cha mẹ không nên:

- Mắng, đánh hoặc làm nhục trẻ;

- Gọi trẻ là hư hỏng, thiếu suy nghĩ;

- Ép trẻ kể đi kể lại sự việc trước nhiều người;

- Tự ý xem và chuyển tiếp nội dung nhạy cảm;

- Đăng bài công khai để tìm đối tượng;

- Vội chuyển tiền theo yêu cầu;

- Chủ động đe dọa hoặc hẹn gặp đối tượng;

- Công khai sự việc với họ hàng, hàng xóm hoặc hội phụ huynh.

Việc cần làm là bảo đảm an toàn cho trẻ, lưu chứng cứ, ngăn chặn liên lạc, báo cáo nền tảng và liên hệ cơ quan chức năng. Đồng thời, cha mẹ cần theo dõi trạng thái tâm lý của con. Nếu trẻ mất ngủ kéo dài, hoảng loạn, tự làm tổn thương hoặc có suy nghĩ tiêu cực, cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn kịp thời.

Bạn bè có thể giúp chặn vòng phát tán

Khi nhận được hình ảnh riêng tư hoặc nội dung bôi nhọ một bạn học, học sinh cần:

- Không mở rộng việc chia sẻ;

- Không lưu về thiết bị;

- Không bình luận, chế giễu hoặc hỏi nạn nhân về nội dung;

- Báo cáo bài đăng, tài khoản hoặc nhóm phát tán;

- Thông báo kín đáo cho giáo viên hoặc người lớn đáng tin cậy;

- Động viên nạn nhân tìm kiếm sự giúp đỡ;

- Không tự điều tra, đối đầu hoặc dọa trả thù người phát tán.

Im lặng trước hành vi xâm hại không phải là bảo vệ bạn. Tuy nhiên, việc hỗ trợ phải được thực hiện kín đáo, không khiến câu chuyện tiếp tục lan rộng.

Nhà trường cần bảo vệ nạn nhân, không biến vụ việc thành lời cảnh cáo công khai

Khi phát hiện học sinh bị tống tiền hoặc phát tán hình ảnh riêng tư, nhà trường cần nhanh chóng ngăn chặn việc chia sẻ trong học sinh; bảo vệ danh tính và đời sống riêng tư của trẻ; phối hợp với gia đình, cơ quan chức năng và đơn vị chuyên môn.

Không nên yêu cầu nạn nhân đứng trước lớp giải thích, công khai toàn bộ sự việc trong cuộc họp hoặc sử dụng hình ảnh của vụ việc làm tài liệu tuyên truyền khi chưa bảo đảm quyền lợi của trẻ.

Việc giáo dục, nhắc nhở học sinh cần tập trung vào trách nhiệm không lưu giữ, không phát tán, không chế giễu và phải báo cho người lớn khi phát hiện nội dung xâm hại.

Xấu hổ thuộc về người xâm hại, không thuộc về nạn nhân

Một bức ảnh không quyết định giá trị của một đứa trẻ. Một phút tin tưởng sai người không làm mất đi quyền được tôn trọng, bảo vệ và giúp đỡ của các em.

Đối tượng tống tiền thường cố khiến nạn nhân tin rằng im lặng là lựa chọn duy nhất. Nhưng khi trẻ nói ra, sức mạnh khống chế của đối tượng bắt đầu suy giảm. Gia đình, nhà trường và cơ quan chức năng có thể cùng bảo vệ trẻ, ngăn chặn nội dung tiếp tục phát tán và xử lý người vi phạm.

Điều quan trọng nhất người lớn cần truyền đạt cho trẻ là: dù hình ảnh đã được gửi, lời đe dọa đã xuất hiện hay sự việc đã kéo dài, trẻ vẫn có thể dừng lại ngay lúc này, tìm kiếm sự giúp đỡ và được bảo vệ./.

Minh Long