Chuyển đổi số không chỉ là công nghệ đó là cách phục vụ người dân tốt hơn

Trong nhiều năm, khi nhắc đến chuyển đổi số, người ta thường nghĩ trước hết đến máy tính, phần mềm, dữ liệu lớn hay trí tuệ nhân tạo. Nhưng đến năm 2026, cách nhìn đó đã không còn đầy đủ. Một hệ thống hiện đại nhưng người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, một cơ sở dữ liệu lớn nhưng chưa được kết nối, một dịch vụ công trực tuyến nhưng khó sử dụng thì chưa thể xem là chuyển đổi số thành công. Giá trị cuối cùng của chuyển đổi số phải được đo bằng hiệu quả công việc, chất lượng phục vụ và mức độ thuận tiện, an toàn mà người dân thực sự nhận được.

Ảnh. Trao giải cuộc thi sáng tạo video ngắn tuyên truyền phòng, chống ma túy trong học đường

Theo Quyết định số 505/QĐ-TTg ngày 22/4/2022 của Thủ tướng Chính phủ, ngày 10/10 hằng năm được chọn là Ngày Chuyển đổi số quốc gia. Năm 2026, chủ đề được xác định là “Chuyển đổi số quốc gia: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia”. Cách đặt vấn đề này cho thấy chuyển đổi số đang bước sang một giai đoạn mới: không còn dừng ở xây dựng hệ thống, mà phải tạo ra kết quả cụ thể, có thể kiểm chứng và đo lường được.

Nếu trước đây câu hỏi đặt ra là “đã có phần mềm hay chưa”, thì hiện nay câu hỏi cần thiết hơn là “phần mềm đó đã giúp giảm bao nhiêu thủ tục?”. Nếu trước đây chú trọng số lượng dữ liệu được số hóa, thì nay điều quan trọng là dữ liệu ấy có chính xác, có được kết nối và khai thác hiệu quả hay không. Nếu trước đây chuyển đổi số được xem là nhiệm vụ của bộ phận công nghệ thông tin, thì nay đó phải là phương thức làm việc của toàn bộ cơ quan, đơn vị.

Từ “có dữ liệu” đến “dữ liệu phục vụ”

Dữ liệu đang ngày càng trở thành một nguồn lực đặc biệt quan trọng trong quản trị quốc gia. Tuy nhiên, giá trị của dữ liệu không nằm ở số lượng hồ sơ được lưu trữ, mà ở khả năng biến dữ liệu thành công cụ phục vụ quản lý và phục vụ người dân. Một người dân đã cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước thì những dữ liệu đã được xác thực, được pháp luật cho phép khai thác cần được tái sử dụng để hạn chế yêu cầu kê khai lại. Một thủ tục được thực hiện trên môi trường số phải hướng tới giảm thời gian chờ đợi, giảm chi phí đi lại, giảm giấy tờ và giảm những thao tác không cần thiết.

Đó cũng là hướng phát triển của hệ sinh thái định danh điện tử hiện nay. Theo Quyết định số 940/QĐ-TTg ngày 26/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, VNeID được định hướng phát triển thành siêu ứng dụng, đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh thái số quốc gia, gắn với các dịch vụ và tiện ích thiết yếu, bảo đảm thuận tiện, an toàn và tiết kiệm thời gian, chi phí. Đây là một bước chuyển đáng chú ý: từ một công cụ xác thực danh tính sang một nền tảng kết nối công dân với nhiều dịch vụ số trong đời sống.

Nhưng một nền tảng chỉ thực sự thành công khi người dân thấy dễ sử dụng. Vì vậy, chuyển đổi số cần đi cùng nguyên tắc “thiết kế từ nhu cầu của người dùng”. Những thao tác rườm rà, giao diện khó hiểu, yêu cầu nhập lại nhiều thông tin hay quy trình trực tuyến nhưng vẫn phải bổ sung hồ sơ giấy đều cần tiếp tục được rà soát, cải tiến.

Chuyển đổi số phải gắn với trách nhiệm và an toàn

Càng nhiều hoạt động được thực hiện trên môi trường số, vấn đề an ninh, an toàn thông tin càng trở nên quan trọng. Ngày 10/12/2025, Quốc hội ban hành Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Luật quy định về an ninh mạng, bảo vệ an ninh mạng; đồng thời xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Đây là cơ sở pháp lý mới, quan trọng trong bối cảnh hoạt động kinh tế, hành chính, giao tiếp và cung cấp dịch vụ ngày càng dịch chuyển lên không gian mạng.

Điều đó đặt ra một yêu cầu rất rõ: chuyển đổi số không thể tách rời an toàn số. Mỗi cán bộ khi khai thác dữ liệu phải tuân thủ đúng thẩm quyền và mục đích sử dụng. Mỗi cơ quan phải có trách nhiệm bảo vệ hệ thống, tài khoản, thiết bị và thông tin được giao quản lý. Mỗi người dân cũng cần hình thành thói quen số an toàn: không cung cấp mã OTP; không chia sẻ mật khẩu; không cài đặt ứng dụng từ đường dẫn không rõ nguồn gốc; không chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi tự xưng cơ quan nhà nước; kiểm tra kỹ thông tin trước khi thực hiện giao dịch.

Trong môi trường số, sự tiện lợi và rủi ro luôn song hành. Công nghệ càng phát triển thì thủ đoạn giả mạo, lừa đảo, chiếm đoạt dữ liệu cũng có thể ngày càng tinh vi. Vì vậy, một công dân số không chỉ là người biết sử dụng ứng dụng, mà còn phải là người biết nhận diện rủi ro và biết bảo vệ mình.

Kỹ năng số phải trở thành kỹ năng làm việc hằng ngày

Một trong những thách thức lớn nhất của chuyển đổi số không nằm ở thiết bị, mà nằm ở năng lực con người. Máy móc có thể được đầu tư nhanh, phần mềm có thể được triển khai trong thời gian ngắn, nhưng thay đổi thói quen làm việc và hình thành năng lực số cần một quá trình bền bỉ. Chính vì thế, việc phổ cập kỹ năng số cho cán bộ, công chức, viên chức và người dân đang trở thành nhiệm vụ quan trọng.

Ngày 22/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 14/CT-TTg về đẩy mạnh bồi dưỡng và đánh giá kiến thức, kỹ năng số đối với cán bộ, công chức, viên chức. Theo mục tiêu đặt ra, đến hết năm 2026, 100% cán bộ, công chức, viên chức phải có hiểu biết về chuyển đổi số, kiến thức và kỹ năng số cơ bản, sử dụng tốt các nền tảng, dịch vụ số phục vụ công việc. Con số 100% không nên được nhìn như một chỉ tiêu để hoàn thành trên giấy; điều quan trọng hơn là sau đào tạo, cán bộ có thực sự giảm được thao tác thủ công, biết khai thác dữ liệu và biết hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ số hay không.

Phong trào “Bình dân học vụ số” vì thế mang ý nghĩa rất thực tế. Trong giai đoạn trước, “bình dân học vụ” giúp người dân biết đọc, biết viết; còn trong kỷ nguyên số, “bình dân học vụ số” hướng đến giúp mỗi người biết sử dụng công nghệ, biết khai thác dịch vụ số và biết tự bảo vệ mình trong môi trường mạng. Đó không phải là câu chuyện của riêng người trẻ. Người cao tuổi, người lao động, người dân ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa đều cần được hỗ trợ để tiếp cận công nghệ theo cách đơn giản, dễ hiểu và thiết thực nhất.

Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi giảm được khoảng cách giữa chính quyền và người dân

Một trong những giá trị lớn nhất của chuyển đổi số là làm cho hoạt động quản lý nhà nước trở nên gần dân hơn. Trước đây, khoảng cách giữa người dân và cơ quan nhà nước thường được đo bằng quãng đường từ nhà đến trụ sở. Trong môi trường số, khoảng cách đó có thể được rút ngắn chỉ còn bằng một thiết bị kết nối Internet. Người dân có thể tra cứu thông tin, nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ, nhận kết quả và phản ánh kiến nghị mà không nhất thiết phải đến trực tiếp.

Nhưng để đạt được điều đó, dịch vụ công trực tuyến phải thật sự dễ dùng. Một quy trình điện tử không nên chỉ là bản sao của quy trình giấy. Chuyển đổi số đúng nghĩa phải là dịp để loại bỏ những bước trung gian không cần thiết, chuẩn hóa thông tin và kết nối dữ liệu. Đối với cơ quan nhà nước, sự thành công của một hệ thống số không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng tài khoản đăng ký hoặc số lượt truy cập, mà cần được đánh giá bằng những câu hỏi thiết thực hơn: thời gian giải quyết thủ tục đã giảm bao nhiêu, số lần phải đi lại đã giảm chưa, người dân có ít phải bổ sung hồ sơ hơn không và mức độ hài lòng tăng như thế nào.

Mỗi cán bộ phải là một mắt xích của quá trình chuyển đổi số

Chuyển đổi số trong một cơ quan không thể thành công nếu chỉ có bộ phận công nghệ làm việc. Người trực tiếp tiếp nhận hồ sơ cần biết sử dụng hệ thống. Người quản lý cần biết khai thác dữ liệu để chỉ đạo. Người làm công tác tuyên truyền cần hiểu công nghệ để hướng dẫn người dân đúng cách. Người sử dụng thiết bị phải tuân thủ quy định về an toàn thông tin.

Điều đó đòi hỏi mỗi cán bộ phải thay đổi từ những việc nhỏ nhất: ưu tiên xử lý công việc trên môi trường điện tử khi đủ điều kiện; sử dụng đúng nền tảng được cơ quan cho phép; không dùng tài khoản cá nhân tùy tiện để lưu trữ tài liệu công việc; kiểm tra tính chính xác của dữ liệu trước khi cập nhật; chủ động học tập kỹ năng số mới. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, cán bộ cũng cần biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ nhưng không được phụ thuộc hoàn toàn vào AI. Nội dung do AI tạo ra phải được kiểm tra, đối chiếu và chịu trách nhiệm trước khi sử dụng.

Chuyển đổi số phải được nhìn từ kết quả cuối cùng

Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10 không nên chỉ dừng ở khẩu hiệu, hội nghị hay hoạt động hưởng ứng. Đây phải là dịp để mỗi cơ quan tự đặt ra những câu hỏi cụ thể: có bao nhiêu quy trình có thể rút ngắn, bao nhiêu dữ liệu đang bị nhập lặp, bao nhiêu hồ sơ có thể giải quyết trực tuyến hoàn toàn, bao nhiêu người dân vẫn gặp khó khi sử dụng dịch vụ số và bao nhiêu cán bộ vẫn còn thói quen in giấy những tài liệu có thể xử lý điện tử? Chỉ khi trả lời được những câu hỏi đó, chuyển đổi số mới đi từ phong trào vào thực chất.

Chủ đề Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 nhấn mạnh việc đi từ kiến trúc, nền tảng và dữ liệu đến kết quả thực chất. Đây cũng chính là yêu cầu của giai đoạn mới: công nghệ không phải đích đến; công nghệ là công cụ để tạo ra một nền quản trị hiệu quả hơn, một nền kinh tế năng động hơn và một xã hội thuận tiện, an toàn hơn.

Một hồ sơ được giải quyết nhanh hơn, một người dân không phải kê khai lại thông tin đã có, một cán bộ giảm được thao tác thủ công, một vụ lừa đảo được ngăn chặn nhờ kỹ năng số – tất cả đều là những kết quả cụ thể của chuyển đổi số. Khi mỗi người đều nhận thấy công nghệ giúp công việc đơn giản hơn, cuộc sống thuận tiện hơn và môi trường số an toàn hơn, khi đó chuyển đổi số mới thực sự trở thành một phần tự nhiên của đời sống xã hội.

Cơ sở cai nghiện số 02 trực thuộc Phòng PC04 đã xây dựng 01 mô hình sáng kiến áp dụng chuyển đổi số, công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác tuyên truyền, hỗ trợ tư vấn và quản lý người cai nghiện ma túy tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 02 tỉnh Tây Ninh. Đơn vị chủ động triển khai ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong các hoạt động công tác tuyên truyền của đơn vị (đơn vị đã sản xuất 03 video, 03 ảnh infographic có ứng dụng AI và đăng tải, tuyên truyền trên trên mạng xã hội Facebook của đơn vị và facebook, zalo của CBCS). Đơn vị đã tham mưu tổ chức thành công Cuộc thi sáng tạo Video ngắn tuyên truyền phòng chống ma túy trong học đường năm 2026 (Kế hoạch phối hợp số 100/KHPH-CA-GD&ĐT, ngày 06/3/2026), qua đó đã có 58 video ngắn, sáng tạo gửi về tham gia và đăng tải 58 video để tuyên truyền phòng chống ma túy trên mạng xã hội Facebook của đơn vị. Bên cạnh đó, đơn vị tăng cường ứng dụng thiết bị khoa học công nghệ trong công tác chuyên môn nghiệp vụ của đơn vị (sử dụng hệ thống AI camera ANTT, thiết bị xác minh di động để xác minh phương tiện, đối tượng liên quan ma túy, ứng dụng các thiết bị chuyên ngành hiện đại, triển khai thực hiện hiệu quả Dự án “Ứng dụng KHCN trong phòng chống ma túy” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Tây Ninh./.

Khắc Trọng