Trẻ em trước những chiếc bẫy trong game và mạng xã hội

Không phải người chơi cùng nào cũng là bạn, không phải món quà trên mạng nào cũng miễn phí

Sau một thời gian chơi game trực tuyến, một học sinh làm quen với tài khoản thường xuyên hỗ trợ mình vượt qua các thử thách. Người này tặng vật phẩm, nạp tiền vào game, hỏi han chuyện học tập và tỏ ra rất tâm lý. Từ trò chuyện trong game, hai bên chuyển sang một ứng dụng nhắn tin riêng.

Ban đầu chỉ là những câu hỏi thông thường. Sau đó, người lạ đề nghị em cung cấp số điện thoại, tên trường, địa chỉ nhà, ảnh cá nhân và giữ bí mật mối quan hệ với cha mẹ. Khi em muốn dừng liên lạc, đối tượng dùng những thông tin, hình ảnh đã có để đe dọa, buộc em tiếp tục thực hiện yêu cầu.

Đây là một trong nhiều kịch bản có thể xảy ra khi trẻ em tham gia game và mạng xã hội mà chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng tự bảo vệ. Đằng sau một nhân vật hoạt hình, tài khoản có ảnh đại diện thân thiện hay giọng nói có vẻ cùng trang lứa có thể là một người hoàn toàn khác.

Game và mạng xã hội không mặc nhiên là xấu. Khi được sử dụng phù hợp, chúng có thể hỗ trợ trẻ học tập, sáng tạo, giải trí và kết nối bạn bè. Vấn đề nằm ở việc trẻ có nhận diện được nguy cơ, biết từ chối yêu cầu bất thường và tìm đến người lớn khi gặp sự cố hay không.

Kết quả khảo sát được Bộ Công an công bố tháng 11/2025 cho thấy 100% trong số 2.775 trẻ em tham gia cung cấp thông tin cho biết từng gặp ít nhất một dạng rủi ro trên môi trường mạng. Khoảng 53% gặp nội dung xấu, phản cảm hoặc không phù hợp; khoảng 40% từng bị lừa đảo, xúc phạm hoặc đe dọa.

Những con số này cho thấy bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không còn là vấn đề của riêng từng gia đình mà cần sự tham gia của gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và toàn xã hội.

1. Vì sao trẻ em dễ trở thành mục tiêu?

Trẻ em và thanh thiếu niên thường có nhu cầu kết bạn, được công nhận, thể hiện bản thân và khám phá những điều mới. Trong game, sự hỗ trợ của một người chơi giỏi, một món quà hoặc lời mời vào nhóm mạnh dễ tạo cảm giác tin cậy. Trên mạng xã hội, lượt thích, bình luận và tin nhắn quan tâm cũng có thể khiến trẻ nhanh chóng mở lòng.

Kẻ xấu thường khai thác những đặc điểm này để tiếp cận trẻ:

- Tạo tài khoản có ảnh đại diện, sở thích và cách nói chuyện gần gũi với lứa tuổi;

- Giả làm học sinh cùng trường hoặc người chơi cùng độ tuổi;

- Tặng vật phẩm, mã quà tặng hoặc hỗ trợ nạp tiền để tạo cảm giác mắc nợ;

- Khen ngợi ngoại hình, kỹ năng chơi game hoặc khả năng sáng tạo của trẻ;

- Lắng nghe mâu thuẫn giữa trẻ với gia đình, thầy cô rồi tự đặt mình vào vị trí “người duy nhất hiểu em”;

- Yêu cầu chuyển sang phòng chat riêng, xóa lịch sử trò chuyện hoặc giữ bí mật;

- Từng bước đưa ra những yêu cầu ngày càng vượt quá giới hạn.

Nguy hiểm hơn, trẻ có thể không dám kể lại sự việc vì sợ bị cha mẹ mắng, tịch thu điện thoại hoặc cấm chơi game. Chính tâm lý im lặng này giúp đối tượng tiếp tục thao túng.

2. Những chiếc bẫy phổ biến trong game và mạng xã hội

Bẫy “tặng quà miễn phí”

Các nội dung như “nhận trang phục miễn phí”, “tặng kim cương”, “nạp game giá rẻ”, “trúng tài khoản hiếm” thường được dùng để dụ trẻ bấm vào đường link hoặc đăng nhập trên trang giả.

Khi trẻ nhập tên tài khoản, mật khẩu hoặc mã xác thực, kẻ gian có thể chiếm tài khoản game và tiếp tục lợi dụng tài khoản đó để lừa bạn bè của trẻ.

Một số đối tượng còn yêu cầu trẻ dùng điện thoại của cha mẹ để quét mã, chuyển khoản hoặc đọc mã OTP với lý do “xác nhận nhận quà”. Trẻ cần hiểu rằng mã OTP, mật khẩu và mã khôi phục không phải là thông tin để đổi lấy quà tặng.

Bẫy mua bán tài khoản, vật phẩm ngoài hệ thống

Trẻ có thể được mời mua tài khoản giá rẻ, trao đổi vật phẩm hoặc nhận “cày thuê” qua mạng xã hội. Đối tượng thường yêu cầu chuyển tiền trước, cung cấp mật khẩu hoặc giao tài khoản để kiểm tra.

Sau khi nhận tiền hoặc chiếm được tài khoản, người bán cắt đứt liên lạc. Cũng có trường hợp đối tượng trả lại tài khoản trong thời gian ngắn rồi sử dụng thông tin khôi phục để lấy lại sau khi đã nhận đủ tiền.

Mọi giao dịch ngoài cơ chế chính thức của trò chơi đều tiềm ẩn rủi ro và thường không được nền tảng bảo vệ khi xảy ra tranh chấp.

Bẫy ứng dụng “hack game”, “mod game”

Các tệp được quảng cáo có khả năng nhận vật phẩm miễn phí, tăng điểm, mở khóa tính năng hoặc giúp chiến thắng có thể chứa mã độc.

Sau khi cài đặt, ứng dụng có thể yêu cầu quyền đọc tin nhắn, xem thông báo, truy cập ảnh, điều khiển màn hình hoặc thu thập mật khẩu. Không chỉ tài khoản của trẻ, thư điện tử, mạng xã hội và tài khoản tài chính được đăng nhập trên cùng thiết bị cũng có thể bị đe dọa.

Bẫy làm quen, thao túng tình cảm

Đối tượng thường không đưa ra yêu cầu xấu ngay từ đầu. Chúng có thể dành nhiều tuần hoặc nhiều tháng để trò chuyện, tạo sự tin tưởng, tặng quà và khiến trẻ phụ thuộc về cảm xúc.

Sau đó, người này đề nghị trẻ gọi video riêng, gửi ảnh cá nhân, tiết lộ bí mật hoặc gặp mặt trực tiếp. Khi có được hình ảnh hoặc thông tin riêng tư, đối tượng quay sang đe dọa phát tán để buộc trẻ gửi thêm nội dung, chuyển tiền hoặc tiếp tục làm theo yêu cầu.

Tháng 5/2025, Bộ Công an cảnh báo về tình trạng các đối tượng lợi dụng mạng xã hội, phòng chat và game trực tuyến để tiếp cận trẻ em. Một vụ việc được nêu trong cảnh báo liên quan đến thiếu niên 16 tuổi bị người quen qua game dùng tài khoản game làm điều kiện để yêu cầu gửi nội dung riêng tư, sau đó sử dụng chính nội dung đó để đe dọa và tống tiền.

Trẻ cần được nhắc rằng hình ảnh gửi riêng vẫn có thể bị chụp lại, ghi màn hình, sao chép hoặc phát tán. Không có chế độ “tự xóa” nào bảo đảm nội dung chắc chắn biến mất khỏi thiết bị của người nhận.

Bẫy giả mạo bạn bè hoặc người nổi tiếng

Kẻ gian có thể sao chép hình ảnh, tên và nội dung của một người mà trẻ biết để tạo tài khoản giả. Chúng cũng có thể tự nhận là người nổi tiếng, tuyển thủ game, người quản lý cộng đồng hoặc đại diện nhãn hàng.

Sau khi tạo lòng tin, đối tượng đề nghị trẻ nộp “phí nhận quà”, cung cấp thông tin tài khoản, tham gia nhóm kín hoặc quay video theo yêu cầu.

Ảnh đại diện, số người theo dõi và dấu hiệu nổi tiếng không đủ để chứng minh danh tính thật của người đang trò chuyện.

Bẫy “việc nhẹ, lương cao”

Thanh thiếu niên có thể được mời làm cộng tác viên, livestream, thử game, quản trị nhóm hoặc thực hiện nhiệm vụ trực tuyến với mức thu nhập hấp dẫn. Đối tượng yêu cầu trẻ giữ bí mật, tự ý rời nhà hoặc đến một địa điểm để “phỏng vấn”.

Ngày 09/7/2026, Bộ Công an thông tin về việc Công an xã Đoàn Kết, tỉnh Sơn La kịp thời ngăn chặn một thiếu nữ bị dụ dỗ rời địa phương sau khi được giới thiệu công việc có mức lương từ 10 đến 40 triệu đồng mỗi tháng qua mạng xã hội. Cơ quan Công an cảnh báo những lời mời này có thể dẫn đến cưỡng bức lao động, bóc lột, mua bán người hoặc xâm hại.

Trẻ em, thanh thiếu niên không được tự ý gặp người tuyển dụng hoặc rời khỏi địa phương khi chưa được gia đình xác minh và đồng ý.

Bẫy bắt nạt và thử thách nguy hiểm

Bắt nạt trực tuyến có thể diễn ra dưới nhiều hình thức như lập nhóm tẩy chay, tung tin sai sự thật, ghép ảnh, phát tán bí mật, bình luận xúc phạm hoặc đe dọa.

Một số “thử thách” còn khuyến khích trẻ thực hiện hành vi nguy hiểm, quay lại rồi đăng lên mạng để được công nhận. Áp lực từ bạn bè và mong muốn nhận lượt tương tác có thể khiến trẻ làm những việc mà bình thường các em sẽ từ chối.

Không nên xem bắt nạt trực tuyến là “chuyện trẻ con”. Nội dung trên mạng có thể lan truyền nhanh, tồn tại lâu và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, học tập cũng như các mối quan hệ của trẻ.

Bẫy cá cược núp bóng trò chơi

Một số trang, nhóm hoặc ứng dụng sử dụng hình ảnh giống trò chơi thông thường nhưng yêu cầu người tham gia nạp tiền để dự đoán kết quả, mở thưởng hoặc đổi điểm thành tiền.

Ban đầu, trẻ có thể được cho thắng một khoản nhỏ. Sau đó, hệ thống khuyến khích nạp thêm, vay tiền hoặc mượn tài khoản của người thân để tiếp tục tham gia.

Cha mẹ cần phân biệt hoạt động giải trí trong game với hành vi đặt cược bằng tiền hoặc tài sản. Không để trẻ tự do sử dụng phương thức thanh toán đã liên kết trên thiết bị.

3. Dấu hiệu cho thấy trẻ có thể đang gặp nguy hiểm

Cha mẹ, người chăm sóc và giáo viên cần lưu ý khi trẻ có những biểu hiện như:

- Đột ngột thu mình, lo lắng hoặc sợ hãi mỗi khi có tin nhắn;

- Thức khuya để trò chuyện, luôn giữ điện thoại bên mình và hoảng hốt khi người lớn đến gần;

- Xóa lịch sử trò chuyện hoặc chuyển sang dùng nhiều tài khoản bí mật;

- Xin tiền, mượn điện thoại hoặc tìm cách sử dụng tài khoản ngân hàng của cha mẹ;

- Có vật phẩm, tài khoản game hoặc quà tặng không rõ nguồn gốc;

- Thường xuyên nhắc đến một “người bạn” chưa từng gặp ngoài đời;

- Muốn bỏ học, bỏ nhà hoặc đi làm xa theo lời mời trên mạng;

- Kết quả học tập, giấc ngủ và sinh hoạt thay đổi rõ rệt;

- Bị đe dọa, chế giễu hoặc tẩy chay trong nhóm lớp;

- Nói những câu thể hiện tuyệt vọng, xấu hổ hoặc sợ bí mật bị phát tán.

Những dấu hiệu trên không tự động chứng minh trẻ đang bị xâm hại. Tuy nhiên, đó là lý do để người lớn bình tĩnh trò chuyện, tìm hiểu và hỗ trợ thay vì vội vàng kết luận hoặc trách phạt.

4. Năm nguyên tắc trẻ cần ghi nhớ

Không chia sẻ thông tin riêng tư

Không cung cấp cho người lạ họ tên đầy đủ, ngày sinh, tên trường, lớp học, địa chỉ nhà, lịch trình, vị trí trực tiếp, mật khẩu, OTP hoặc hình ảnh giấy tờ.

Trẻ cũng không nên đăng ảnh có thể làm lộ đồng phục, biển số nhà, lịch học hoặc địa điểm thường xuyên lui tới.

Không gửi hình ảnh riêng tư

Không gửi ảnh, video nhạy cảm cho bất kỳ ai, kể cả người tự nhận là bạn thân hoặc người yêu. Không thực hiện yêu cầu gọi video trong tình huống khiến bản thân cảm thấy không thoải mái.

Nếu đã lỡ gửi, trẻ cần nói ngay với cha mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy. Tiếp tục làm theo yêu cầu của đối tượng không khiến nguy cơ chấm dứt mà thường làm sự việc nghiêm trọng hơn.

Không tự ý chuyển tiền, nạp tiền hoặc cung cấp tài khoản

Không sử dụng tiền, thẻ hoặc điện thoại của cha mẹ để mua vật phẩm, nhận quà hay thực hiện nhiệm vụ khi chưa được đồng ý.

Không giao mật khẩu tài khoản cho người tự nhận có thể “nâng cấp”, “cày thuê” hoặc “khôi phục tài khoản”.

Không gặp người quen qua mạng một mình

Nếu có lý do chính đáng cần gặp, trẻ phải thông báo với cha mẹ, xác minh danh tính và có người lớn đi cùng tại địa điểm công cộng. Tuyệt đối không tự ý đi theo người lạ, lên xe hoặc rời khỏi địa phương.

Khi thấy bất an, phải nói ra

Nếu bị đe dọa, dụ dỗ, bắt nạt hoặc yêu cầu giữ bí mật với gia đình, trẻ cần dừng trao đổi và tìm ngay người lớn đáng tin cậy.

Trẻ không có lỗi vì đã tin nhầm hoặc lỡ bấm vào đường link. Điều quan trọng nhất là nói ra càng sớm càng tốt để được bảo vệ.

5. Cha mẹ không nên chỉ dùng biện pháp “cấm”

Khi phát hiện con gặp sự cố, phản ứng đầu tiên của nhiều phụ huynh là thu điện thoại, cấm chơi game hoặc trách trẻ “không biết nghe lời”. Điều này có thể khiến trẻ càng sợ hãi và che giấu những sự việc xảy ra sau đó.

UNICEF khuyến nghị cha mẹ nên tìm hiểu và cùng tham gia thế giới trò chơi của con, để trẻ giới thiệu cách chơi, bạn chơi và những điều trẻ yêu thích. Sự quan tâm này giúp tạo ra đối thoại cởi mở và khiến trẻ tin rằng mình có thể tìm đến cha mẹ khi gặp điều đáng lo ngại, thay vì sợ bị mắng hoặc bị cấm hoàn toàn.

Cha mẹ cần:

- Thống nhất quy tắc sử dụng thiết bị phù hợp với độ tuổi;

- Cùng con kiểm tra cài đặt quyền riêng tư của game và mạng xã hội;

- Giới hạn người có thể gửi tin nhắn, xem thông tin hoặc mời trẻ tham gia nhóm;

- Tắt quyền chia sẻ vị trí khi không cần thiết;

- Thiết lập xác nhận của cha mẹ đối với giao dịch trực tuyến;

- Không lưu phương thức thanh toán trên thiết bị mà trẻ được tự do sử dụng;

- Kiểm tra xếp hạng độ tuổi và chức năng trò chuyện của trò chơi;

- Khuyến khích trẻ chỉ chơi với bạn bè đã biết ngoài đời khi có thể;

- Định kỳ rà soát danh sách bạn bè và ứng dụng được cài đặt;

- Dạy trẻ chặn, báo cáo tài khoản và lưu bằng chứng khi gặp nội dung nguy hiểm;

- Làm gương trong việc bảo vệ thông tin cá nhân và ứng xử văn minh trên mạng.

Việc giám sát cần phù hợp với độ tuổi, tôn trọng quyền riêng tư và được giải thích rõ ràng. Mục tiêu không phải theo dõi mọi cuộc trò chuyện mà là giúp trẻ hình thành khả năng tự bảo vệ khi dần trưởng thành.

6. Khi trẻ bị đe dọa hoặc xâm hại trên mạng

Gia đình cần thực hiện theo thứ tự:

Bình tĩnh và bảo đảm an toàn cho trẻ

Không trách mắng, không đặt câu hỏi mang tính buộc tội và không yêu cầu trẻ tự giải quyết với đối tượng. Hãy nói rõ rằng việc trẻ kể lại là đúng và gia đình sẽ cùng xử lý.

Nếu trẻ đã được hẹn gặp, bị yêu cầu rời nhà hoặc hiện không xác định được vị trí, gia đình phải thông báo ngay cho cơ quan Công an.

Dừng việc thực hiện yêu cầu

Không gửi thêm hình ảnh, không chuyển tiền và không tiếp tục làm theo lời đe dọa. Không tự mình hẹn gặp hoặc thách thức đối tượng.

Lưu giữ thông tin liên quan

Ghi lại tên tài khoản, đường link trang cá nhân, nội dung tin nhắn, thời gian, số điện thoại và thông tin giao dịch. Không chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu trước khi đã lưu lại những thông tin cần thiết.

Không đăng công khai hoặc chuyển tiếp hình ảnh riêng tư của trẻ, kể cả với mục đích cảnh báo, vì việc phát tán thêm có thể tiếp tục gây tổn hại.

Bảo vệ tài khoản và thiết bị

Nếu trẻ đã cung cấp mật khẩu, cần đổi mật khẩu trên thiết bị an toàn, đăng xuất các phiên lạ và bật xác thực nhiều lớp. Nếu đã cài ứng dụng không rõ nguồn gốc, không tiếp tục sử dụng thiết bị cho giao dịch tài chính trước khi được kiểm tra.

Báo cáo và đề nghị hỗ trợ

Sử dụng chức năng chặn, báo cáo của nền tảng; thông báo cho nhà trường nếu vụ việc liên quan đến học sinh; trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất khi có dấu hiệu dụ dỗ, đe dọa, tống tiền, chiếm đoạt tài sản hoặc xâm hại trẻ em.

Ngoài việc xử lý tài khoản và chứng cứ, gia đình cần quan tâm đến trạng thái tâm lý của trẻ. Không để trẻ một mình đối mặt với cảm giác sợ hãi, xấu hổ hoặc bị cô lập.

7. Trách nhiệm không thuộc riêng gia đình

Nhà trường cần thường xuyên trang bị kỹ năng an toàn số, xây dựng kênh tiếp nhận kín đáo và xử lý hành vi bắt nạt trực tuyến mà không công khai danh tính nạn nhân.

Doanh nghiệp cung cấp game và mạng xã hội phải phát triển công cụ bảo vệ theo độ tuổi, kiểm soát việc liên hệ giữa người lạ với trẻ, xử lý nhanh nội dung xâm hại và tạo cơ chế báo cáo dễ sử dụng.

Cộng đồng không chia sẻ lại hình ảnh, video hoặc thông tin nhận dạng của trẻ bị hại. Việc tò mò, bình luận và phát tán lại có thể gây thêm tổn thương và cản trở quá trình xử lý.

8. Khuyến cáo của Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao

Để bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ trong game và mạng xã hội, cần ghi nhớ:

1. Không xem tài khoản trên mạng là danh tính đã được xác thực;

2. Không tin vào quà tặng, vật phẩm hoặc tài khoản game miễn phí kèm điều kiện cung cấp thông tin;

3. Không chia sẻ mật khẩu, OTP, vị trí, lịch trình và hình ảnh riêng tư;

4. Không cài ứng dụng “hack game”, “mod game” hoặc phần mềm ngoài nguồn chính thức;

5. Không tự ý gặp người quen qua mạng hoặc rời khỏi địa phương theo lời mời việc làm;

6. Cha mẹ cần đồng hành, trò chuyện và thiết lập quy tắc cùng con, không chỉ kiểm soát hoặc cấm đoán;

7. Khi trẻ kể lại sự cố, người lớn phải bình tĩnh, bảo vệ và không đổ lỗi;

8. Dừng mọi giao dịch, lưu giữ thông tin, báo cáo nền tảng và trình báo cơ quan Công an khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật;

9. Không chia sẻ lại nội dung riêng tư của trẻ dưới bất kỳ hình thức nào;

10. Mỗi trẻ cần biết ít nhất một người lớn đáng tin cậy mà mình có thể tìm đến khi gặp nguy hiểm trên mạng.

Trẻ em có quyền học tập, vui chơi, sáng tạo và kết nối trong môi trường số an toàn. Để thực hiện quyền đó, trẻ cần kỹ năng tự bảo vệ; cha mẹ cần sự thấu hiểu; nhà trường cần kênh hỗ trợ; nền tảng cần trách nhiệm và cơ quan chức năng cần được thông tin kịp thời khi có dấu hiệu vi phạm.

Một đứa trẻ dám nói ra sự việc là một đứa trẻ đang tìm kiếm sự giúp đỡ. Cách người lớn lắng nghe và phản ứng trong thời điểm ấy có thể quyết định việc trẻ tiếp tục im lặng hay được bảo vệ an toàn./.

Minh Long