Bắt cóc online - Khi nạn nhân tự biến mình thành “con tin”

Không dây trói, không tiếp xúc trực tiếp nhưng nạn nhân vẫn bị điều khiển bằng nỗi sợ

Một học sinh, sinh viên bất ngờ nhận cuộc gọi từ người tự xưng là cán bộ Công an. Người gọi đọc đúng họ tên, số căn cước hoặc một số thông tin cá nhân, sau đó thông báo nạn nhân có liên quan đến đường dây rửa tiền, ma túy hoặc một vụ án nghiêm trọng.

Để “chứng minh mình trong sạch”, nạn nhân bị yêu cầu cài ứng dụng họp trực tuyến, bật camera, chia sẻ màn hình và giữ liên lạc liên tục. Đối tượng ra lệnh không được kể với gia đình vì “vụ án đang được điều tra bí mật”, rồi buộc nạn nhân rời khỏi nhà, thuê phòng nghỉ, tự cô lập và chuyển tiền vào tài khoản được chỉ định.

Khi đã kiểm soát được nạn nhân, các đối tượng chiếm tài khoản mạng xã hội, buộc nạn nhân quay hình ảnh hoặc video, sau đó liên hệ với gia đình, thông báo con em họ đang bị bắt giữ và yêu cầu chuyển tiền chuộc.

Nạn nhân không bị bắt cóc theo cách thông thường, nhưng đã bị khống chế về tâm lý, bị điều khiển từ xa và tự tách mình khỏi những người có thể giúp đỡ. Đây là thủ đoạn thường được gọi là “bắt cóc online” hoặc “bắt cóc trực tuyến”.

“Bắt cóc online” thực chất là gì?

“Bắt cóc online” là cách gọi phổ biến đối với một dạng lừa đảo, cưỡng ép và tống tiền được thực hiện chủ yếu qua điện thoại, mạng xã hội hoặc ứng dụng trực tuyến.

Trong nhiều vụ việc, tội phạm không trực tiếp tiếp xúc hoặc dùng vũ lực khống chế nạn nhân. Thay vào đó, chúng sử dụng thông tin cá nhân, tài liệu giả, hình ảnh dàn dựng, video call và lời đe dọa để khiến nạn nhân tin rằng mình đang bị điều tra, theo dõi hoặc có nguy cơ bị bắt.

Từ nỗi sợ đó, nạn nhân tự làm theo các yêu cầu như:

- Không liên lạc với cha mẹ, người thân hoặc thầy cô;

- Rời khỏi nơi ở, trường học hoặc ký túc xá;

- Thuê phòng nghỉ hoặc đến một địa điểm vắng người;

- Bật camera để đối tượng giám sát liên tục;

- Cung cấp mật khẩu mạng xã hội và tài khoản ngân hàng;

- Chuyển tiền để “xác minh”, “bảo lãnh” hoặc “chứng minh vô tội”;

- Tự quay hình ảnh, video theo yêu cầu;

- Nhắn tin cho gia đình để vay hoặc xin một khoản tiền lớn.

Mặc dù không có việc bắt giữ trực tiếp, hậu quả vẫn có thể rất nghiêm trọng. Nạn nhân có nguy cơ mất tài sản, bị xâm phạm đời tư, tổn thương tâm lý, bị ép di chuyển đến địa bàn xa lạ hoặc tiếp tục bị tống tiền trong thời gian dài.

Các vụ việc được Bộ Công an thông tin cho thấy đối tượng thường nhắm đến học sinh, sinh viên và người trẻ sống xa gia đình, ít kinh nghiệm xử lý tình huống pháp lý, dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn khi bị cáo buộc liên quan đến vụ án.

Vì sao nạn nhân có thể bị điều khiển chỉ qua một cuộc gọi?

1. Đối tượng giả mạo quyền lực

Kẻ lừa đảo thường tự xưng là cán bộ Công an, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc cơ quan nhà nước. Chúng sử dụng ảnh đại diện, trang phục, phông nền phòng làm việc, giấy tờ giả và ngôn ngữ mang tính nghiệp vụ để tạo cảm giác có thẩm quyền.

Một số đối tượng còn tổ chức cuộc gọi video có nhiều người cùng tham gia, dàn dựng cảnh lấy lời khai, hình ảnh tang vật hoặc người đang bị tạm giữ để làm nạn nhân tin rằng vụ án là có thật.

2. Đối tượng biết một phần thông tin chính xác

Trước khi gọi, chúng có thể đã thu thập họ tên, số điện thoại, trường học, địa chỉ, thông tin gia đình hoặc hình ảnh từ mạng xã hội và các nguồn dữ liệu bị lộ lọt.

Khi đối tượng đọc đúng thông tin, nạn nhân dễ tin rằng chỉ cơ quan chức năng mới có thể biết được những nội dung này.

3. Nạn nhân bị tạo áp lực liên tục

Đối tượng thường không cho nạn nhân có thời gian suy nghĩ. Cuộc gọi được duy trì trong nhiều giờ, liên tục có người đe dọa, chất vấn và yêu cầu làm theo chỉ dẫn.

Khi bị đặt trong trạng thái sợ hãi, mệt mỏi và thiếu thông tin, khả năng đánh giá tình huống của nạn nhân giảm đi rõ rệt.

4. Nạn nhân bị cô lập khỏi nguồn hỗ trợ

Yêu cầu “giữ bí mật” là một mắt xích quan trọng. Đối tượng hiểu rằng chỉ cần nạn nhân kể lại cho cha mẹ, thầy cô hoặc Công an địa phương, kịch bản có thể bị phát hiện.

Vì vậy, chúng đe dọa rằng việc nói cho người khác sẽ làm “lộ bí mật điều tra”, khiến người thân bị liên lụy hoặc làm nạn nhân bị bắt ngay lập tức.

5. Đối tượng kết hợp nỗi sợ với sự xấu hổ

Ngoài cáo buộc liên quan đến ma túy, rửa tiền hoặc tài khoản phạm tội, đối tượng có thể ép nạn nhân cung cấp hình ảnh riêng tư. Sau đó, chúng đe dọa phát tán cho gia đình, bạn bè và nhà trường.

Khi vừa sợ bị xử lý hình sự, vừa sợ mất danh dự, nạn nhân càng khó tìm kiếm sự giúp đỡ.

Cần khẳng định rằng việc trở thành nạn nhân không đồng nghĩa người đó yếu đuối hoặc thiếu hiểu biết. Những kịch bản này được tổ chức có chủ đích, liên tục điều chỉnh theo phản ứng tâm lý và có thể khiến nhiều người mất bình tĩnh nếu chưa từng được cảnh báo.

Một kịch bản “bắt cóc online” thường diễn ra như thế nào?

Giai đoạn 1: Tiếp cận và thu thập thêm thông tin

Đối tượng có thể bắt đầu bằng cuộc gọi giả danh người giao hàng, nhà mạng, ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước. Chúng yêu cầu xác nhận họ tên, địa chỉ, số căn cước hoặc thông tin tài khoản.

Ngay sau đó, một đối tượng khác tự xưng là cán bộ Công an gọi đến, cáo buộc nạn nhân liên quan vụ án.

Giai đoạn 2: Dựng “hồ sơ vụ án”

Đối tượng gửi hình ảnh lệnh bắt, giấy triệu tập, thẻ ngành hoặc tài liệu có tên và ảnh của nạn nhân. Những tài liệu này có thể được cắt ghép hoặc tạo bằng công nghệ.

Nạn nhân được đưa vào cuộc gọi video có bối cảnh giống trụ sở cơ quan chức năng để tăng tính thuyết phục.

Giai đoạn 3: Buộc nạn nhân giữ bí mật

Đối tượng yêu cầu tắt cuộc gọi từ người thân, không kể với thầy cô, không đến Công an địa phương và không thoát khỏi ứng dụng trực tuyến.

Chúng có thể yêu cầu chia sẻ màn hình, bật camera liên tục hoặc cài phần mềm điều khiển từ xa.

Ứng dụng họp trực tuyến và chia sẻ màn hình là những công cụ hợp pháp, nhưng có thể bị tội phạm lợi dụng. Việc người gọi sử dụng một ứng dụng quen thuộc không chứng minh người đó là cán bộ cơ quan nhà nước.

Giai đoạn 4: Cô lập nạn nhân ngoài đời thực

Nạn nhân bị yêu cầu rời khỏi nhà, thuê phòng riêng, đến nơi vắng người hoặc di chuyển sang địa phương khác. Lý do được đưa ra có thể là “phục vụ điều tra”, “bảo vệ an toàn” hoặc “tránh bị đồng phạm phát hiện”.

Đây là thời điểm nguy hiểm vì gia đình không biết nạn nhân đang ở đâu, trong khi đối tượng vẫn giám sát qua mạng.

Giai đoạn 5: Chiếm đoạt tiền và tài khoản

Đối tượng yêu cầu chuyển tiền để kiểm tra nguồn gốc, chứng minh vô tội hoặc bảo lãnh. Nếu nạn nhân không có tiền, chúng hướng dẫn vay người thân, bán tài sản, cầm cố đồ dùng hoặc lấy tiền của gia đình.

Khi có mật khẩu mạng xã hội, chúng có thể giả danh nạn nhân để nhắn tin cho người thân.

Giai đoạn 6: Tống tiền gia đình

Đối tượng gửi hình ảnh nạn nhân trong phòng kín, tin nhắn cầu cứu hoặc video được dàn dựng, sau đó thông báo nạn nhân đã bị bắt cóc và yêu cầu gia đình chuyển tiền chuộc.

Trong một vụ việc được Công an Thành phố Đồng Nai thông tin, nạn nhân bị yêu cầu thuê phòng nghỉ, duy trì cuộc gọi trực tuyến, cung cấp tài khoản Facebook, Zalo; sau đó các đối tượng dùng chính tài khoản của nạn nhân để đe dọa gia đình chuyển tiền.

Những dấu hiệu cảnh báo sớm

Học sinh, sinh viên và người dân cần lập tức cảnh giác khi người gọi:

- Tự xưng là Công an, Viện kiểm sát hoặc Tòa án nhưng chỉ làm việc qua điện thoại, mạng xã hội;

- Thông báo đang có lệnh bắt, lệnh truy nã hoặc cáo buộc liên quan đến vụ án;

- Yêu cầu chuyển tiền để chứng minh vô tội, kiểm tra tài khoản hoặc phục vụ điều tra;

- Yêu cầu giữ bí mật với gia đình, thầy cô và Công an địa phương;

- Buộc cài ứng dụng, chia sẻ màn hình, bật camera liên tục;

- Yêu cầu cung cấp mật khẩu Facebook, Zalo, email hoặc mã OTP;

- Yêu cầu rời khỏi nhà, thuê phòng nghỉ hoặc đến địa điểm vắng người;

- Không cho tắt cuộc gọi hoặc đe dọa sẽ bắt ngay nếu mất kết nối;

- Yêu cầu quay ảnh, video riêng tư;

- Hướng dẫn vay tiền, cầm cố tài sản hoặc lấy tiền của người thân.

Chỉ cần xuất hiện một trong những yêu cầu trên, người dân cần coi đó là dấu hiệu lừa đảo và tìm kiếm sự hỗ trợ ngay.

Nếu đang bị đối tượng khống chế qua mạng, phải làm gì?

1. Ngắt cuộc gọi và kết nối giám sát

Chủ động kết thúc cuộc gọi, tắt ứng dụng họp trực tuyến, dừng chia sẻ màn hình và tạm ngắt kết nối Internet nếu nghi thiết bị đang bị điều khiển.

Không tranh luận kéo dài và không cố “chứng minh mình vô tội” với người gọi.

2. Đi đến nơi an toàn, có người hỗ trợ

Nếu đã rời khỏi nhà, hãy ra khỏi phòng kín và đến quầy lễ tân, cơ quan, trường học, cửa hàng, khu vực đông người hoặc trụ sở Công an gần nhất.

Không tiếp tục di chuyển đến địa điểm do đối tượng chỉ định. Nếu không thể sử dụng điện thoại của mình, hãy nhờ người xung quanh gọi cho gia đình hoặc cơ quan Công an.

3. Báo ngay cho người thân, thầy cô hoặc Công an

Kể đầy đủ sự việc, kể cả khi đã cung cấp thông tin, chuyển tiền hoặc gửi hình ảnh riêng tư. Việc che giấu vì xấu hổ chỉ tạo thêm cơ hội để đối tượng tiếp tục khống chế.

Người bị hại cần được hỗ trợ và bảo vệ; không nên tự trách mình hoặc lo sợ bị xử lý chỉ vì đã nghe theo kẻ giả danh.

4. Không chuyển thêm tiền

Việc chuyển tiền không bảo đảm đối tượng sẽ chấm dứt đe dọa. Sau lần chuyển đầu tiên, chúng thường tiếp tục tạo lý do để yêu cầu thêm.

5. Bảo vệ tài khoản và thiết bị

Sử dụng một thiết bị an toàn khác để đổi mật khẩu email, mạng xã hội và tài khoản ngân hàng; đăng xuất khỏi các phiên lạ và bật xác thực hai lớp.

Liên hệ ngân hàng nếu đã cung cấp thông tin tài chính hoặc phát hiện giao dịch bất thường.

6. Lưu giữ chứng cứ

Giữ lại số điện thoại, tên tài khoản, nội dung tin nhắn, hình ảnh giấy tờ giả, đường link, ứng dụng đã cài, số tài khoản nhận tiền và lịch sử giao dịch.

Không vội khôi phục cài đặt gốc hoặc xóa toàn bộ dữ liệu trên thiết bị trước khi được cơ quan chức năng hướng dẫn, trừ trường hợp cần ngắt kết nối để bảo đảm an toàn tức thời.

Bộ Công an khuyến cáo khi gặp cuộc gọi tự xưng cán bộ Công an, Tòa án hoặc Viện kiểm sát, người dân cần tắt cuộc gọi, trao đổi ngay với gia đình, thầy cô hoặc Công an sở tại; không cài ứng dụng, bấm đường link lạ hay tự cách ly khỏi gia đình và nhà trường.

Gia đình cần làm gì khi nhận tin con em bị “bắt cóc”?

Bình tĩnh nhưng phải coi đây là tình huống khẩn cấp

Không nên vội kết luận chắc chắn là lừa đảo hoặc cho rằng nạn nhân đang hoàn toàn an toàn. Người bị điều khiển từ xa có thể đã di chuyển đến nơi xa lạ, đang hoảng loạn hoặc có nguy cơ tự gây tổn hại.

Báo ngay cho cơ quan Công an

Cung cấp ảnh gần nhất, số điện thoại, phương tiện, trang phục, vị trí cuối cùng, tài khoản mạng xã hội và toàn bộ nội dung yêu cầu chuyển tiền.

Không tự ý đến điểm hẹn, không tổ chức tìm kiếm manh mún và không làm theo hướng dẫn của đối tượng khi chưa trao đổi với cơ quan chức năng.

Không tự ý chuyển tiền chuộc

Việc chuyển tiền có thể khiến đối tượng tiếp tục đòi thêm và làm mất thời gian truy tìm nạn nhân. Gia đình cần thực hiện theo hướng dẫn của lực lượng Công an.

Tìm dấu vết di chuyển hợp pháp, an toàn

Kiểm tra thông tin từ trường học, ký túc xá, bạn bè, nhà xe, cơ sở lưu trú hoặc những địa điểm nạn nhân thường đến; đồng thời chuyển thông tin cho cơ quan Công an để phối hợp.

Không tự ý truy cập trái phép tài khoản của người khác hoặc công khai các thông tin có thể ảnh hưởng việc xác minh.

Không phát tán quá nhiều dữ liệu cá nhân

Khi đăng tin tìm người, gia đình không nên công khai toàn bộ số căn cước, tài khoản, hồ sơ riêng tư hoặc chi tiết kế hoạch tìm kiếm. Đối tượng xấu có thể lợi dụng thông tin này để dựng thêm kịch bản.

Tháng 3/2026, Bộ Công an thông tin một trường hợp đối tượng đã lợi dụng bài đăng tìm trẻ mất liên lạc trên mạng xã hội để giả vờ đang giữ nạn nhân và yêu cầu gia đình chuyển tiền.

Gia đình và nhà trường cần phòng ngừa từ sớm

Thường xuyên giải thích về thủ đoạn giả danh

Học sinh, sinh viên cần biết rằng cơ quan Công an không yêu cầu người dân chuyển tiền để chứng minh vô tội; không yêu cầu tự cô lập, đến nơi vắng người hoặc gửi hình ảnh riêng tư qua mạng.

Tạo môi trường để các em dám chia sẻ

Cha mẹ và thầy cô không nên chỉ căn dặn “đừng để bị lừa” mà cần khẳng định rằng các em có thể tìm kiếm sự giúp đỡ ngay cả khi đã lỡ cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền.

Nỗi sợ bị trách mắng có thể khiến nạn nhân tiếp tục giấu sự việc và chịu sự điều khiển của đối tượng.

Thống nhất cách xác minh trong gia đình

Gia đình nên có một câu hỏi hoặc mật khẩu riêng để sử dụng khi xuất hiện tình huống khẩn cấp. Đồng thời, lưu số liên hệ của giáo viên, bạn cùng phòng, chủ nhà trọ và người thân tại nơi con đang học tập.

Phối hợp với cơ sở lưu trú và khu dân cư

Chủ nhà trọ, ký túc xá, cơ sở lưu trú và lực lượng bảo vệ cần chú ý những trường hợp người trẻ đến thuê phòng trong trạng thái hoảng loạn, liên tục bật video call, bị người khác giám sát hoặc có biểu hiện cần giúp đỡ.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần bình tĩnh tiếp cận, bảo đảm an toàn và thông báo cho cơ quan Công an.

Cơ quan Công an không điều tra qua cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền

Cơ quan Công an khi cần làm việc với người dân sẽ thực hiện theo trình tự, thủ tục pháp luật; gửi giấy mời, giấy triệu tập hoặc phối hợp với Công an địa phương. Cơ quan Công an không yêu cầu người dân:

- Chuyển tiền để chứng minh vô tội;

- Chuyển tiền vào “tài khoản an toàn”;

- Giữ bí mật với gia đình;

- Tự thuê phòng để làm việc trực tuyến;

- Cài ứng dụng không rõ nguồn gốc;

- Cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng;

- Quay hoặc gửi hình ảnh riêng tư.

Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, các đối tượng thực hiện thủ đoạn “bắt cóc online” có thể bị xử lý về hành vi lừa đảo, cưỡng đoạt tài sản, xâm phạm dữ liệu cá nhân hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác.

Khuyến cáo của Công an tỉnh Tây Ninh

Công an tỉnh Tây Ninh đề nghị học sinh, sinh viên, phụ huynh, nhà trường, cơ sở lưu trú và người dân chủ động nhận diện thủ đoạn “bắt cóc online”.

Khi nhận cuộc gọi tự xưng cơ quan chức năng và kèm theo yêu cầu bất thường, cần ghi nhớ:

- Không hoảng sợ và không làm theo lời đe dọa;

- Không chuyển tiền để chứng minh vô tội;

- Không giữ bí mật với gia đình, thầy cô;

- Không cài ứng dụng hoặc chia sẻ màn hình;

- Không rời khỏi nơi an toàn theo chỉ dẫn của người lạ;

- Không gửi hình ảnh, video riêng tư;

- Ngắt liên lạc, tìm người hỗ trợ và đến cơ quan Công an gần nhất;

- Gia đình nhận tin đòi tiền chuộc phải báo Công an ngay, không tự ý chuyển tiền hoặc đến điểm hẹn.

Không gian mạng có thể giúp con người kết nối từ xa, nhưng cũng có thể bị tội phạm lợi dụng để điều khiển nỗi sợ từ xa. Khi một người yêu cầu bạn giữ bí mật, tự cô lập và chỉ được làm theo mệnh lệnh của họ, đó không phải là quy trình làm việc của cơ quan chức năng mà là dấu hiệu rõ ràng của một chiếc bẫy cần được ngăn chặn ngay./. 

Minh Long