Những điểm mới nổi bật của Luật Giám định Tư pháp (sửa đổi) năm 2025 trong Công an nhân dân

Ngày 05/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Giám định tư pháp (sửa đổi) số 105/2025/QH15, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/05/2026. Luật gồm 06 Chương, 45 Điều, sửa đổi, bổ sung 34 Điều, bổ sung mới 09 Điều, giữ nguyên 03 Điều và lược bỏ 11 Điều so với Luật năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020). Luật được ban hành nhằm thể chế hóa kịp thời quan điểm, chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 27-NQ/TW, Kết luận 119-KL/TW và Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị. Việc ban hành Luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với lực lượng Công an nhân dân (CAND) trong việc chuẩn hóa lực lượng Kỹ thuật hình sự và Pháp y, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tố tụng hình sự, phục vụ có hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Ảnh minh họa.

TRỌNG TÂM 08 ĐIỂM MỚI ĐỘT PHÁ CÁN BỘ, CHIẾN SĨ CAND CẦN NẮM VỮNG

1. Chuẩn hóa tiêu chuẩn và bắt buộc bồi dưỡng nghiệp vụ hằng năm. Cắt giảm thủ tục hành chính: Bỏ tiêu chuẩn "có sức khỏe" tại Điều 10 đối với Giám định viên tư pháp (GĐTP) và Điều 13 đối với người giám định theo vụ việc để cá nhân tự bảo đảm. Bắt buộc đào tạo, bồi dưỡng: Bổ sung tiêu chuẩn bắt buộc người được đề nghị bổ nhiệm GĐTP phải "Đã qua khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp". Nghĩa vụ học tập hằng năm: GĐTP và người giám định theo vụ việc có nghĩa vụ bắt buộc tham gia lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ GĐTP hằng năm. Thẩm quyền bổ nhiệm: Bộ trưởng Bộ Công an có thẩm quyền trực tiếp bổ nhiệm, miễn nhiệm GĐTP thuộc quản lý của Bộ Công an (bao gồm cả lĩnh vực kỹ thuật hình sự và pháp y tại Viện Khoa học hình sự và Phòng Kỹ thuật hình sự Công an địa phương.

2. Tăng cường bảo vệ pháp lý và quy định cơ chế miễn trừ trách nhiệm. Miễn trừ trách nhiệm pháp lý: Điều 24 bổ sung quyền được xem xét miễn trừ trách nhiệm pháp lý cho người giám định khi đưa ra kết luận, trừ trường hợp cố ý làm sai lệch kết luận giám định. Quy định này giúp giải tỏa tâm lý e ngại, lo sợ trách nhiệm của cán bộ thực hiện giám định. Bảo vệ an toàn: Bổ sung quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của bản thân, người thân thích và uy tín của tổ chức. Chế độ thù lao, bồi dưỡng: Quy định rõ quyền hưởng chế độ bồi dưỡng giám định, chế độ tham dự phiên tòa do Tòa án chi trả. 

3. Mở rộng thẩm quyền Pháp y cho Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh. Theo khoản 4 Điều 17, Tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (Phòng Kỹ thuật hình sự) chính thức được thực hiện giám định pháp y tử thi và giám định pháp y thương tích. Quy định này tạo hành lang pháp lý vững chắc cho Công an địa phương chủ động, phục vụ kịp thời công tác điều tra ban đầu ngay tại cơ sở, giảm thiểu tình trạng chờ đợi hoặc kéo dài thời hạn tố tụng. 

4. Phân cấp rõ ràng trong tiếp nhận trưng cầu giữa Viện Khoa học hình sự và Phòng Kỹ thuật hình sự. Điều 28 quy định phân cấp tiếp nhận để khắc phục tình trạng quá tải ở cấp Trung ương. Viện Khoa học hình sự chỉ tiếp nhận và thực hiện giám định trong các trường hợp: Do cơ quan tiến hành tố tụng ở Trung ương trưng cầu. Vụ việc liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố, có tính chất phức tạp vượt quá khả năng của địa phương. Giám định lại vụ việc mà địa phương đã thực hiện. Viện Khoa học hình sự có văn bản thông báo đồng ý tiếp nhận.

5. Rút ngắn thời hạn giám định tối đa phục vụ thời hạn điều tra hình sự. Rút ngắn thời hạn: Điều 30 điều chỉnh rút ngắn thời hạn giám định tối đa từ 04 tháng xuống còn 03 tháng đối với vụ việc phức tạp hoặc khối lượng công việc lớn để bảo đảm phù hợp với thời hạn điều tra theo Bộ luật Tố tụng hình sự. Siết chặt thời gian bổ sung hồ sơ: Người giám định phải đề nghị bổ sung hồ sơ trong 24 giờ kể từ khi phát hiện; cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm bổ sung trong 05 ngày làm việc.

6. Đẩy mạnh chuyển đổi số, áp dụng chữ ký số và dữ liệu điện tử. Gửi nhận văn bản điện tử: Cho phép gửi, nhận hồ sơ trưng cầu, yêu cầu giám định bằng văn bản điện tử. Ghi nhận quá trình giám định bằng phương tiện kỹ thuật: Điều 34 cho phép sử dụng phương tiện kỹ thuật (như camera ghi hình) để lưu giữ quá trình thực hiện giám định dưới dạng dữ liệu điện tử. Chữ ký số & Hồ sơ điện tử: Chính thức quy định việc sử dụng chữ ký số trong Kết luận giám định tư pháp (Điều 35) và lưu trữ hồ sơ giám định dưới dạng điện tử (Điều 37).

7. Minh bạch các hành vi bị nghiêm cấm & Quản lý Văn phòng GĐTP. Phân định rõ hành vi cấm: Điều 9 tách riêng hành vi bị nghiêm cấm đối với từng nhóm chủ thể (người trưng cầu, người giám định, tổ chức giám định, tổ chức/cá nhân khác). Nghiêm cấm lạm dụng trưng cầu: Cấm hành vi lạm dụng trưng cầu giám định tư pháp trong tố tụng hình sự để thay thế công tác điều tra, thực hiện nghĩa vụ chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng. Giới hạn đối với Văn phòng GĐTP tư nhân: Văn phòng GĐTP được thành lập ở một số chuyên ngành kỹ thuật hình sự (tài liệu, KTS&ĐT, dấu vết đường vân), nhưng không được thực hiện giám định trong tố tụng hình sự (trừ trường hợp đặc biệt do người trưng cầu trưng cầu).

8. Bổ sung chế định Đình chỉ giám định & Tiêu chí xử lý kết luận mâu thuẫn. Đình chỉ giám định: Bổ sung Điều 36 quy định về việc đình chỉ thực hiện giám định khi không còn cần thiết, tránh lãng phí thời gian, nhân lực và chi phí công vụ. Tiêu chí đánh giá kết luận mâu thuẫn: Điều 35 bổ sung 04 tiêu chí đánh giá khi có các kết luận giám định khác nhau về cùng một nội dung: (1) Trình độ chuyên môn người giám định; (2) Phương pháp, quy trình giám định; (3) Trang thiết bị sử dụng; (4) Tính độc lập, khách quan trong quá trình giám định. Hội đồng giám định cấp tỉnh: Điều 33 bổ sung thẩm quyền của Chủ tịch UBND tỉnh quyết định thành lập Hội đồng giám định để thực hiện giám định lại lần thứ hai. 

Hoài Sang