Công an cấp xã - Cầu nối đưa chuyển đổi số đến từng người dân

Các cơ sở dữ liệu và nền tảng số có thể được xây dựng ở cấp Trung ương, cấp tỉnh, nhưng hiệu quả cuối cùng phải được thể hiện trong đời sống của từng người dân. Với vị trí gần dân, sát dân và trực tiếp giải quyết nhiều công việc hằng ngày, Công an cấp xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đưa chuyển đổi số từ chủ trương thành tiện ích cụ thể tại cơ sở.

Ảnh minh họa.

Chuyển đổi số phải bắt đầu từ nhu cầu của người dân

Đối với người dân, chuyển đổi số không phải là những khái niệm kỹ thuật phức tạp. Điều người dân quan tâm là có thể nộp hồ sơ thuận tiện hơn hay không; thông tin trên VNeID có chính xác không; khi dữ liệu bị sai thì liên hệ nơi nào; người cao tuổi không biết sử dụng điện thoại thông minh sẽ được ai hỗ trợ; khi gặp một đường link dịch vụ công đáng ngờ thì hỏi ai để kiểm tra.

Những vấn đề đó phần lớn phát sinh tại địa bàn dân cư và cần được giải quyết ngay từ cơ sở. Vì vậy, Công an cấp xã không chỉ là đơn vị sử dụng công nghệ để thực hiện nhiệm vụ, mà còn là lực lượng trực tiếp giúp người dân tiếp cận, hiểu và sử dụng các tiện ích số an toàn.

Trong mô hình Công an địa phương 2 cấp, vai trò của Công an xã, phường ngày càng được mở rộng. Nhiều thủ tục hành chính được phân cấp, đưa về cơ sở nhằm giảm tầng nấc trung gian, giảm thời gian và chi phí đi lại cho người dân.

Theo thông tin của Bộ Công an, việc tổ chức lại thủ tục hành chính hiện nay được thực hiện theo hướng chuyển trọng tâm phục vụ về Công an cấp xã – nơi gần dân, sát dân, thuận tiện cho việc tiếp nhận, hướng dẫn và đối chiếu thông tin ban đầu. Việc phân cấp không phải là buông lỏng quản lý, mà là tổ chức lại quy trình theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và bảo đảm an toàn dữ liệu.

Từ nơi tiếp nhận thủ tục đến điểm hỗ trợ số tại cơ sở

Trước đây, khi nhắc đến Công an cấp xã, người dân thường nghĩ đến việc đăng ký cư trú, khai báo lưu trú, xác nhận thông tin hoặc phản ánh tình hình an ninh, trật tự. Trong môi trường số, phạm vi tương tác giữa người dân với Công an cấp xã đã rộng hơn.

Tại cơ sở, người dân có thể được hướng dẫn thực hiện nhiều công việc như:

- Kích hoạt và sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID;

- Tra cứu, nộp và theo dõi hồ sơ dịch vụ công trực tuyến;

- Thực hiện thủ tục về cư trú, căn cước và định danh điện tử;

- Tiếp cận những thủ tục về đăng ký phương tiện, giấy phép lái xe và các lĩnh vực đã được phân cấp;

- Kiểm tra, đề nghị hướng dẫn khi thông tin cá nhân chưa thống nhất;

- Nhận biết ứng dụng, website hoặc đường dẫn dịch vụ công giả mạo;

- Phản ánh tình hình an ninh, trật tự và cung cấp thông tin liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật.

Danh mục thủ tục được tiếp nhận tại từng đơn vị có thể thay đổi theo quy định, điều kiện cơ sở vật chất và phạm vi phân cấp trong từng thời kỳ. Vì vậy, người dân nên tra cứu thủ tục trên cổng dịch vụ công chính thức hoặc liên hệ Công an cấp xã để được hướng dẫn trước khi đến, tránh tự suy đoán rằng mọi thủ tục đều có thể giải quyết tại bất kỳ đơn vị nào.

Giữ dữ liệu chính xác ngay từ cơ sở

Dữ liệu dân cư là một trong những nền tảng quan trọng của quá trình chuyển đổi số. Thông tin đúng giúp người dân thực hiện dịch vụ công thuận lợi, giảm giấy tờ và hạn chế phải giải trình nhiều lần. Ngược lại, chỉ một sai lệch về họ tên, ngày sinh, số định danh, nơi cư trú hoặc mối quan hệ nhân thân cũng có thể ảnh hưởng đến nhiều thủ tục khác.

Công an cấp xã là lực lượng có điều kiện trực tiếp kiểm tra, đối chiếu và hướng dẫn người dân hoàn thiện thông tin theo quy định. Tuy nhiên, việc điều chỉnh dữ liệu phải dựa trên căn cứ pháp lý và giấy tờ hợp lệ; không thể thay đổi chỉ theo đề nghị bằng lời nói.

Khi phát hiện thông tin trên VNeID hoặc trong hồ sơ hành chính chưa chính xác, người dân cần chủ động liên hệ cơ quan có thẩm quyền, cung cấp tài liệu chứng minh và thực hiện đúng quy trình. Không nên nhờ người không có trách nhiệm “can thiệp hệ thống” hoặc sử dụng dịch vụ quảng cáo trên mạng để chỉnh sửa thông tin.

Đối với cán bộ Công an cấp xã, mỗi lần tiếp nhận, cập nhật hoặc xác minh thông tin đều phải được thực hiện thận trọng. Một dữ liệu được nhập sai ở cơ sở có thể tiếp tục được sử dụng trong nhiều hệ thống khác; ngược lại, một thông tin được làm sạch kịp thời có thể giúp người dân thuận lợi trong nhiều giao dịch sau đó.

Hướng dẫn để người dân tự thực hiện, không làm thay tài khoản

Hỗ trợ chuyển đổi số không chỉ là cài đặt ứng dụng hoặc kích hoạt tài khoản. Mục tiêu quan trọng hơn là giúp người dân biết tự sử dụng VNeID, tự tra cứu thủ tục, tự nộp hồ sơ và tự kiểm tra kết quả khi có nhu cầu.

Trong quá trình hướng dẫn, cán bộ có thể giải thích từng bước, chỉ vị trí chức năng và hỗ trợ kiểm tra thành phần hồ sơ. Tuy nhiên, người dân nên tự nhập mật khẩu, mã OTP và các thông tin bảo mật. Không giao điện thoại đã mở khóa, tài khoản VNeID hoặc tài khoản ngân hàng cho người khác thao tác ngoài sự kiểm soát của mình.

Cán bộ hướng dẫn cũng không được tự ý lưu giữ mật khẩu, mã OTP, hình ảnh giấy tờ hoặc thông tin tài khoản của người dân. Việc hỗ trợ phải bảo đảm đúng phạm vi, đúng mục đích và tôn trọng quyền riêng tư.

Sau khi được hướng dẫn, người dân nên thực hiện lại ít nhất một thao tác, chẳng hạn tự mở giấy tờ tích hợp, tra cứu thông tin cư trú hoặc kiểm tra tình trạng hồ sơ. Khi người dân có thể tự thao tác, hoạt động hỗ trợ mới tạo ra giá trị lâu dài.

Đưa tiện ích số đến tận khu dân cư

Không phải người dân nào cũng có điều kiện đến trụ sở Công an hoặc tự tìm hiểu trên mạng. Người cao tuổi, người khuyết tật, công nhân làm việc theo ca, học sinh, sinh viên, người có hoàn cảnh khó khăn và những người ít tiếp xúc với công nghệ thường cần được hỗ trợ trực tiếp.

Vì vậy, chuyển đổi số tại cơ sở không thể chỉ thực hiện trong giờ hành chính hoặc chờ người dân đến trụ sở. Công an cấp xã cần phối hợp với Tổ công nghệ số cộng đồng, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, đoàn viên, hội viên và chính quyền địa phương để tổ chức các điểm hướng dẫn lưu động tại khu dân cư, trường học, chợ, khu công nghiệp và nhà trọ.

Tại Tây Ninh, đợt cao điểm nâng cao tỷ lệ kích hoạt và sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2 được triển khai từ ngày 01/7 đến hết ngày 31/8/2026. Công an xã, phường phối hợp các lực lượng trực tiếp đến hộ gia đình, tập trung hỗ trợ người cao tuổi, công nhân, học sinh, sinh viên và những người ít tiếp cận công nghệ. Mục tiêu không chỉ là kích hoạt tài khoản, mà còn hướng dẫn người dân sử dụng VNeID trong giải quyết thủ tục hành chính và tiếp cận các tiện ích số.

Việc quan tâm đến nhóm người yếu thế cũng đang được triển khai thành mô hình cụ thể. Tính đến ngày 13/7/2026, có 69 đơn vị Công an cấp xã và 23 phòng nghiệp vụ thuộc Công an tỉnh Tây Ninh xây dựng kế hoạch hỗ trợ nhóm người yếu thế tiếp cận công nghệ, dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số. Kết quả bước đầu được nêu tại Hội nghị đánh giá mô hình “Phát triển công dân số đối với nhóm người yếu thế”.

Những cách làm cụ thể tại Công an cấp xã Tây Ninh

Thực tiễn trên địa bàn tỉnh cho thấy, vai trò cầu nối của Công an cấp xã được thể hiện bằng những công việc rất cụ thể.

Tại xã Mỹ Quý, Công an xã phối hợp Đoàn Thanh niên tổ chức các tổ công tác đến từng khu dân cư, hướng dẫn người dân cài đặt, kích hoạt và sử dụng VNeID, tích hợp giấy tờ và tiếp cận dịch vụ công trực tuyến. Trong ngày ra quân 07/6/2026, lực lượng tham gia đã trực tiếp hỗ trợ 40 trường hợp, trong đó quan tâm người cao tuổi và những người còn hạn chế về kỹ năng công nghệ.

Tại xã Cần Giuộc, cán bộ, chiến sĩ trực tiếp xuống địa bàn hỗ trợ người dân tích hợp thông tin an sinh xã hội trên VNeID; rà soát, tổ chức cấp căn cước cho học sinh thuộc độ tuổi cần thiết, bảo đảm quyền lợi khi tham gia các kỳ thi. Đối với người lớn tuổi, có trường hợp cán bộ phải đến nhiều lần và hướng dẫn từng thao tác nhỏ. Cách làm của Công an xã Cần Giuộc cho thấy chuyển đổi số tại cơ sở trước hết cần sự kiên trì và khả năng giải thích dễ hiểu.

Tại xã Mỹ Hạnh, các tổ công tác đến từng hộ dân tại ấp Bình Thủy 1 để hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến, cập nhật thông tin định danh điện tử và giới thiệu tiện ích của VNeID. Hoạt động có sự phối hợp của Công an xã, lực lượng tại địa phương và học viên Trường Đại học Cảnh sát nhân dân, qua đó vừa hỗ trợ người dân, vừa rèn luyện kỹ năng dân vận và tuyên truyền cho cán bộ trẻ.

Những cách làm này cho thấy Công an cấp xã không chỉ “đưa công nghệ xuống cơ sở”, mà còn phải chuyển nội dung kỹ thuật thành những thao tác dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm người dân.

Cầu nối cảnh báo và bảo vệ người dân trên không gian mạng

Khi dịch vụ công, thanh toán và các giao dịch hành chính chuyển lên môi trường số, nguy cơ giả mạo cơ quan nhà nước cũng gia tăng. Các đối tượng có thể gọi điện tự xưng là cán bộ Công an, yêu cầu người dân cập nhật VNeID, truy cập đường link hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc.

Do gần dân và nắm địa bàn, Công an cấp xã có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền phương thức, thủ đoạn mới; tiếp nhận phản ánh và giúp người dân kiểm tra thông tin trước khi làm theo yêu cầu đáng ngờ.

Người dân cần lưu ý:

- Cơ quan Công an không yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để giải quyết thủ tục;

- Không cung cấp mật khẩu VNeID, mật khẩu ngân hàng hoặc mã OTP qua điện thoại;

- Không cài đặt ứng dụng dịch vụ công từ đường link do người lạ gửi;

- Không cho người tự xưng là cán bộ điều khiển điện thoại từ xa;

- Khi cần cập nhật thông tin, nên thực hiện trên ứng dụng chính thức hoặc trực tiếp liên hệ Công an cấp xã.

Nếu đã cài đặt ứng dụng nghi chứa mã độc hoặc đã cung cấp thông tin ngân hàng, người dân cần liên hệ ngay ngân hàng để khóa tài khoản, đồng thời trình báo cơ quan Công an gần nhất.

Cán bộ ở cơ sở phải có năng lực số thực chất

Muốn hướng dẫn người dân, trước hết mỗi cán bộ Công an cấp xã phải nắm vững quy trình, sử dụng thành thạo thiết bị và hiểu rõ các nguyên tắc bảo vệ dữ liệu.

Năng lực số của cán bộ không chỉ là biết sử dụng máy tính. Cán bộ phải biết khai thác dữ liệu đúng thẩm quyền, nhận diện nguy cơ mất an toàn thông tin, xử lý hồ sơ điện tử, hướng dẫn dịch vụ công và giải thích cho người dân bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

Trong năm 2026, Công an tỉnh Tây Ninh phối hợp Học viện Kỹ thuật và Công nghệ An ninh tổ chức ba lớp bồi dưỡng khung năng lực số cơ bản cho tổng số 1.309 học viên là lãnh đạo, chỉ huy, cán bộ các đơn vị nghiệp vụ, Công an cấp xã và Đồn Công an. Nội dung tập huấn gồm kỹ năng sử dụng thiết bị, phần mềm, quản lý và khai thác dữ liệu, tương tác trực tuyến, bảo đảm an toàn thông tin và nhận biết hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Việc đào tạo phải gắn với công việc cụ thể. Sau tập huấn, cán bộ cần có khả năng giải quyết hồ sơ tốt hơn, hướng dẫn rõ hơn và xử lý tình huống an toàn hơn, thay vì chỉ hoàn thành về mặt số lượng lớp học hoặc chứng nhận.

Người dân cần phối hợp như thế nào?

Để Công an cấp xã thực hiện tốt vai trò cầu nối, mỗi người dân cũng cần chủ động tham gia:

Thứ nhất, kiểm tra và phản ánh kịp thời khi thông tin cá nhân, cư trú hoặc giấy tờ tích hợp có sai lệch.

Thứ hai, sử dụng số điện thoại chính chủ và bảo vệ tài khoản VNeID, mật khẩu, mã OTP của mình.

Thứ ba, ưu tiên thực hiện thủ tục trên cổng dịch vụ công, ứng dụng VNeID và các địa chỉ chính thức được cơ quan nhà nước công bố.

Thứ tư, khi được hướng dẫn, nên cố gắng tự thực hiện lại để hình thành kỹ năng, không phụ thuộc hoàn toàn vào cán bộ hỗ trợ.

Thứ năm, phản ánh những hướng dẫn chưa rõ, yêu cầu cung cấp lại giấy tờ đã có trong hệ thống hoặc dấu hiệu thu phí không đúng quy định.

Thứ sáu, chia sẻ kiến thức đã được hướng dẫn cho người thân, nhất là người cao tuổi và người ít sử dụng công nghệ, nhưng không tự ý giữ tài khoản hoặc thao tác thay khi chưa được đồng ý.

Đánh giá bằng kết quả người dân thực sự nhận được

Hiệu quả chuyển đổi số tại Công an cấp xã không nên chỉ được đánh giá bằng số tài khoản đã kích hoạt hoặc số buổi tuyên truyền đã tổ chức. Những con số đó cần thiết, nhưng chưa phản ánh đầy đủ chất lượng phục vụ.

Kết quả thực chất phải được thể hiện qua việc người dân có tự sử dụng được tài khoản hay không; hồ sơ có được nộp thành công ngay từ lần đầu; thông tin sai có được hướng dẫn xử lý rõ ràng; giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu có được tái sử dụng; thời gian đi lại có giảm; dữ liệu cá nhân có được bảo vệ và người dân có hài lòng với cách phục vụ hay không.

Từ hệ thống số đến cuộc sống còn có một khoảng cách về thiết bị, kỹ năng, thói quen và khả năng tiếp cận. Công an cấp xã chính là lực lượng góp phần thu hẹp khoảng cách đó. Vì vậy, xây dựng Công an cấp xã toàn diện trong giai đoạn hiện nay phải gắn với nâng cao năng lực số, kỷ luật dữ liệu, kỹ năng hướng dẫn và trách nhiệm bảo vệ thông tin cá nhân, để mỗi tiện ích số được người dân sử dụng thuận lợi, đúng quy định và an toàn./.

Minh Long