Năng lực số gắn với trách nhiệm, kỷ luật và hiệu quả phục vụ Nhân dân

Hạ tầng, dữ liệu và công nghệ là những điều kiện quan trọng, nhưng con người mới là yếu tố quyết định chất lượng chuyển đổi số. Trong Công an nhân dân, "cán bộ số" không nhất thiết phải là chuyên gia công nghệ. Đó trước hết là người cán bộ có nhận thức đúng, biết sử dụng công nghệ đúng mục đích, quản lý dữ liệu có trách nhiệm, giữ vững kỷ luật bảo mật và vận dụng công cụ số để hoàn thành nhiệm vụ, phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Ảnh minh họa.

Con người là yếu tố quyết định của chuyển đổi số

Một hệ thống hiện đại không thể tự làm thay đổi chất lượng công tác nếu người sử dụng vẫn giữ nguyên tư duy, thói quen và phương pháp làm việc cũ. Phần mềm có thể giúp luân chuyển hồ sơ nhanh hơn, dữ liệu có thể hỗ trợ phân tích tình hình chính xác hơn, trí tuệ nhân tạo có thể rút ngắn thời gian tổng hợp thông tin; tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào năng lực, ý thức trách nhiệm và cách thức sử dụng của mỗi cán bộ, chiến sĩ.

Trong giai đoạn 2025 - 2030, Bộ Công an xác định việc xây dựng đơn vị số, chỉ huy số và cán bộ số là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chuyển đổi số toàn diện trong lực lượng Công an nhân dân. Ba yếu tố này có quan hệ chặt chẽ với nhau: đơn vị chỉ có thể vận hành theo phương thức số khi người lãnh đạo biết chỉ huy, điều hành dựa trên dữ liệu và từng cán bộ có đủ kỹ năng để làm việc an toàn, hiệu quả trên môi trường số.

Vì vậy, xây dựng cán bộ số không phải là nhiệm vụ riêng của lực lượng làm công nghệ thông tin hoặc an ninh mạng. Đây là yêu cầu chung đối với cán bộ làm công tác tham mưu, quản lý hành chính, điều tra, hồ sơ, hậu cần, kỹ thuật, tuyên truyền và mọi lĩnh vực công tác khác trong Công an nhân dân.

“Cán bộ số” không đồng nghĩa với chuyên gia công nghệ

Nói đến “cán bộ số”, có người cho rằng phải biết lập trình, vận hành hệ thống phức tạp hoặc sử dụng thành thạo mọi công nghệ mới. Cách hiểu này chưa đầy đủ. Mỗi vị trí công tác có yêu cầu chuyên môn khác nhau; do đó, năng lực số trước hết phải phù hợp với chức trách, nhiệm vụ được giao.

Một cán bộ trực tiếp tiếp nhận hồ sơ cần biết khai thác đúng thông tin, hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công và bảo vệ dữ liệu trong quá trình xử lý. Cán bộ tham mưu cần biết tổ chức dữ liệu, sử dụng công cụ hỗ trợ tổng hợp và trình bày thông tin rõ ràng để phục vụ lãnh đạo ra quyết định. Cán bộ làm công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm cần nhận diện được dấu vết điện tử, hiểu những nguy cơ trên không gian mạng và sử dụng công cụ chuyên môn theo đúng thẩm quyền, quy trình.

Điểm chung không nằm ở việc ai sử dụng nhiều phần mềm hơn, mà ở khả năng lựa chọn và vận dụng đúng công cụ để giải quyết công việc cụ thể, đồng thời chịu trách nhiệm về dữ liệu, kết quả và quyết định của mình.

Năm yêu cầu cơ bản đối với một cán bộ số

Một là, có nhận thức đúng về chuyển đổi số.

Cán bộ cần hiểu chuyển đổi số là thay đổi phương thức làm việc để nâng cao hiệu quả, không phải tạo thêm thủ tục hoặc thực hiện phong trào theo hình thức. Khi tiếp cận một nền tảng mới, câu hỏi cần đặt ra không chỉ là sử dụng như thế nào, mà còn là công cụ đó giúp giảm bước nào, nâng cao độ chính xác ra sao và mang lại lợi ích gì cho công tác, cho người dân.

Hai là, làm việc thành thạo trên môi trường số.

Mỗi cán bộ cần sử dụng được thiết bị, phần mềm và nền tảng số phục vụ trực tiếp cho vị trí công tác; biết tra cứu, tiếp nhận, xử lý, lưu trữ và chia sẻ thông tin theo đúng quy trình. Thành thạo không có nghĩa là thao tác thật nhanh, mà là thao tác chính xác, biết xử lý tình huống phát sinh và không để công nghệ làm gián đoạn nhiệm vụ.

Ba là, hình thành tư duy dữ liệu.

Dữ liệu chỉ có giá trị khi được cập nhật đúng, đủ, thống nhất và có thể khai thác theo thẩm quyền. Một sai sót nhỏ trong nhập liệu có thể ảnh hưởng đến nhiều khâu xử lý phía sau. Vì vậy, cán bộ số phải coi việc kiểm tra, chuẩn hóa và bảo đảm chất lượng dữ liệu là một phần của trách nhiệm công vụ, không phải công việc phụ giao cho bộ phận kỹ thuật.

Bốn là, giữ vững kỷ luật và an toàn số.

Cán bộ phải biết bảo vệ tài khoản, thiết bị và dữ liệu; chỉ sử dụng hệ thống, phần mềm được cơ quan có thẩm quyền cho phép; không tùy tiện chuyển tài liệu công tác qua ứng dụng cá nhân; không cung cấp mật khẩu, mã xác thực; kịp thời báo cáo khi phát hiện dấu hiệu mất an toàn. Tốc độ xử lý công việc không thể đánh đổi bằng nguy cơ lộ lọt bí mật nhà nước, bí mật công tác hoặc dữ liệu cá nhân.

Năm là, có khả năng hướng dẫn và hỗ trợ người dân.

Cán bộ số không chỉ làm tốt công việc của mình mà còn phải giải thích được cho người dân hiểu, hướng dẫn được người dân sử dụng dịch vụ số an toàn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với Công an cấp xã, nơi trực tiếp tiếp xúc với người cao tuổi, người ít có điều kiện sử dụng công nghệ và những nhóm còn gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.

Biết sử dụng công nghệ chưa đủ, phải sử dụng đúng và có trách nhiệm

Trong môi trường số, một thao tác có thể tạo ra tác động rộng và để lại dấu vết lâu dài. Việc gửi nhầm tệp, chia sẻ sai quyền truy cập, nhập dữ liệu thiếu kiểm tra hoặc sử dụng công cụ không rõ nguồn gốc đều có thể làm phát sinh rủi ro cho cá nhân, đơn vị và người dân.

Đối với các công cụ trí tuệ nhân tạo, cán bộ có thể nghiên cứu, sử dụng để hỗ trợ một số công việc phù hợp khi được phép, nhưng phải kiểm tra lại nội dung, nguồn thông tin và căn cứ pháp lý. Kết quả do máy tạo ra không mặc nhiên là đúng, không thay thế hoạt động thẩm định và không làm thay đổi trách nhiệm của người ký, người tham mưu hoặc người ra quyết định. Tài liệu có nội dung thuộc phạm vi bí mật nhà nước, bí mật công tác, dữ liệu cá nhân hoặc thông tin chưa được phép công bố không được đưa lên nền tảng công cộng để xử lý.

Kỹ năng số vì vậy luôn phải đi cùng bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ, ý thức chấp hành pháp luật và kỷ luật của lực lượng Công an nhân dân.

Học tập thường xuyên để không bị tụt lại phía sau

Công nghệ thay đổi rất nhanh. Một kỹ năng phù hợp hôm nay có thể trở nên lạc hậu sau một thời gian ngắn. Do đó, năng lực số không thể hình thành chỉ qua một lớp tập huấn hoặc một lần kiểm tra, mà cần được cập nhật thường xuyên thông qua tự học, thực hành và vận dụng vào nhiệm vụ cụ thể.

Năm 2026, Công an tỉnh Tây Ninh phối hợp Học viện Kỹ thuật và Công nghệ An ninh tổ chức các lớp bồi dưỡng đáp ứng khung năng lực số cơ bản trong Công an nhân dân. Theo kế hoạch, 5 lớp dành cho 3.532 cán bộ, chiến sĩ không giữ chức vụ được tổ chức kết hợp trực tiếp và trực tuyến; trước đó, 3 lớp dành cho 1.300 lãnh đạo, chỉ huy đã được triển khai. Nội dung bồi dưỡng tập trung vào sử dụng thiết bị, phần mềm; quản lý và khai thác dữ liệu; tương tác trực tuyến; an toàn thông tin; nhận diện hành vi vi phạm trên không gian mạng và các quy định pháp lý liên quan đến nội dung số, danh tính số, dữ liệu số.

Giá trị của những lớp bồi dưỡng không chỉ nằm ở việc hoàn thành chương trình, mà ở khả năng chuyển kiến thức thành thay đổi trong công việc: xử lý hồ sơ nhanh hơn, nhập dữ liệu chính xác hơn, phát hiện rủi ro sớm hơn và hướng dẫn người dân rõ ràng hơn. Việc học cần hướng đến hiệu quả thực chất, không thực hiện để đối phó hoặc chỉ để hoàn thành chỉ tiêu.

Cán bộ số được hình thành từ công việc hằng ngày

Chuyển đổi số không nhất thiết bắt đầu bằng một đề án lớn. Đối với từng cán bộ, sự thay đổi có thể bắt đầu từ việc sắp xếp hồ sơ điện tử khoa học; cập nhật dữ liệu đúng thời hạn; sử dụng báo cáo số thay cho việc tổng hợp thủ công; chủ động tra cứu căn cứ pháp lý; kiểm tra kỹ người nhận trước khi gửi tài liệu; hướng dẫn một người dân thực hiện thành công thủ tục trực tuyến; hoặc đề xuất loại bỏ một bước công việc không còn cần thiết.

Thực tiễn tại Công an xã Mộc Hóa, tỉnh Tây Ninh cho thấy những sáng kiến như chuyển báo cáo định kỳ từ văn bản sang số liệu, xây dựng chương trình công tác tuần điện tử, nghiên cứu ứng dụng công cụ hỗ trợ phân tích và tổ chức giao ban trên phần mềm quản lý văn bản có thể góp phần giảm thời gian hành chính, tạo điều kiện để cán bộ bám sát địa bàn hơn. Đây là cách tiếp cận từ nhu cầu thực tế, lấy hiệu quả công việc làm điểm xuất phát.

Từ cán bộ số đến đơn vị số

Nỗ lực của mỗi cán bộ rất quan trọng nhưng chưa đủ. Để hình thành đội ngũ cán bộ số, người đứng đầu đơn vị phải trực tiếp chỉ đạo, xác định rõ công việc cần chuyển đổi, bảo đảm hạ tầng và hệ thống phù hợp, phân công trách nhiệm cụ thể, tổ chức bồi dưỡng và kịp thời tháo gỡ khó khăn.

Đơn vị cũng cần tạo môi trường khuyến khích sáng kiến, chấp nhận việc cán bộ phải có thời gian làm quen với phương thức mới, đồng thời kiên quyết khắc phục tình trạng làm song song nhiều quy trình không cần thiết. Việc đánh giá kết quả chuyển đổi số phải gắn với chất lượng nhiệm vụ, thời gian xử lý, độ chính xác của dữ liệu, mức độ an toàn và phản hồi thực tế của người dân, doanh nghiệp.

Khi mỗi cán bộ có đủ năng lực và trách nhiệm số, người chỉ huy có thể điều hành trên cơ sở dữ liệu, còn đơn vị có thể vận hành thống nhất trên môi trường số. Năng lực số của từng cán bộ vì vậy là nền tảng trực tiếp hình thành năng lực số của toàn lực lượng.

Thước đo cuối cùng là hiệu quả công tác và chất lượng phục vụ

“Cán bộ số” không phải là một danh hiệu để tự nhận và cũng không được đo bằng số chứng chỉ đã có. Thước đo phù hợp hơn là cán bộ có giải quyết công việc nhanh hơn nhưng vẫn đúng quy định hay không; dữ liệu do mình phụ trách có chính xác, kịp thời hay không; có bảo vệ an toàn thông tin hay không; có đề xuất được cách làm hiệu quả hơn hay không; và người dân có được hướng dẫn thuận lợi, dễ hiểu hơn hay không.

Trong tiến trình chuyển đổi số của Công an nhân dân, công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi, nhưng yêu cầu về bản lĩnh, trách nhiệm và tinh thần phục vụ Nhân dân của người cán bộ Công an vẫn không thay đổi. Năng lực số chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng đúng pháp luật, đúng thẩm quyền và tạo ra kết quả cụ thể trong thực tiễn công tác./.

Minh Long