Chuyển đổi số trong Công an nhân dân: Không chỉ là bỏ giấy, dùng máy tính

Khi nói đến chuyển đổi số, nhiều người thường nghĩ đơn giản là thay hồ sơ giấy bằng tệp điện tử, sử dụng máy tính để soạn thảo văn bản hoặc đưa một số thủ tục hành chính lên mạng. Tuy nhiên, đó mới chỉ là những bước ban đầu. Trong Công an nhân dân, chuyển đổi số là quá trình thay đổi toàn diện từ tư duy, phương thức chỉ huy, điều hành đến quy trình công tác, quản lý dữ liệu, đấu tranh phòng, chống tội phạm và phục vụ Nhân dân.

Ảnh minh họa.

Chuyển đổi số bắt đầu từ thay đổi nhận thức

Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc mọi mặt của đời sống xã hội. Người dân ngày càng quen với việc thanh toán không dùng tiền mặt, thực hiện thủ tục trực tuyến, sử dụng giấy tờ điện tử và tiếp nhận dịch vụ ngay trên điện thoại thông minh.

Cùng với những tiện ích đó, không gian mạng cũng trở thành môi trường để các đối tượng thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, đánh bạc, mua bán dữ liệu cá nhân, phát tán mã độc và nhiều loại tội phạm khác. Phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, có thể diễn ra trên nhiều địa bàn, sử dụng tài khoản ẩn danh và nhanh chóng xóa dấu vết.

Thực tiễn này đòi hỏi lực lượng Công an nhân dân không chỉ ứng dụng thêm thiết bị, phần mềm mà còn phải thay đổi phương thức hoạt động để đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự trong môi trường số.

Ngày 03/6/2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Tiếp đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là một đột phá quan trọng hàng đầu; đồng thời nhấn mạnh đây là cuộc cách mạng sâu sắc, toàn diện, cần được thực hiện lâu dài, đồng bộ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Trong lực lượng Công an nhân dân, Bộ trưởng Bộ Công an đã ban hành Quyết định số 2612/QĐ-BCA ngày 20/4/2021 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số trong Công an nhân dân đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Giai đoạn tiếp theo đặt ra yêu cầu xây dựng đơn vị số, chỉ huy số, cán bộ số và thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn bộ các mặt công tác Công an.

Không phải cứ đưa giấy tờ lên máy tính là đã chuyển đổi số

Để hiểu đúng về chuyển đổi số, cần phân biệt giữa số hóa, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi phương thức hoạt động.

Số hóa là việc chuyển tài liệu, hồ sơ từ dạng giấy sang dạng điện tử. Một văn bản được quét thành tệp PDF hay một quyển sổ được nhập vào máy tính là sản phẩm của quá trình số hóa. Đây là công việc cần thiết nhưng chưa làm thay đổi căn bản cách thức xử lý công việc.

Ứng dụng công nghệ thông tin là sử dụng phần mềm, thư điện tử, hệ thống quản lý văn bản hoặc các thiết bị kỹ thuật để hỗ trợ công việc đang thực hiện. Nếu một quy trình gồm nhiều bước thủ công được đưa nguyên trạng lên máy tính, người thực hiện vẫn phải nhập lại thông tin nhiều lần, in hồ sơ để ký hoặc vừa làm trên phần mềm, vừa ghi chép bằng sổ giấy thì hiệu quả mang lại còn hạn chế.

Chuyển đổi số chỉ thực sự diễn ra khi quy trình công tác được nghiên cứu, thiết kế lại trên cơ sở dữ liệu và công nghệ. Thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu được khai thác theo đúng thẩm quyền, hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại; hồ sơ được tiếp nhận, luân chuyển, theo dõi và trả kết quả trên môi trường điện tử; lãnh đạo có thể nắm tình hình thông qua dữ liệu được cập nhật kịp thời; cán bộ giảm thao tác lặp lại để dành nhiều thời gian hơn cho công tác chuyên môn và bám sát địa bàn.

Ví dụ, nếu người dân nộp hồ sơ trực tuyến nhưng sau đó vẫn phải đến cơ quan Công an để kê khai lại toàn bộ thông tin, nộp thêm nhiều bản sao giấy thì đó chưa phải là một quy trình số hoàn chỉnh. Ngược lại, khi thông tin được xác thực từ cơ sở dữ liệu, hồ sơ có thể theo dõi trạng thái xử lý, kết quả được trả đúng thời hạn và người dân không phải đi lại nhiều lần thì công nghệ đã tạo ra sự thay đổi thực chất.

Như vậy, mục tiêu của chuyển đổi số không phải là tạo thêm nhiều phần mềm, biểu mẫu hoặc thao tác mới, mà là giảm những khâu trung gian không cần thiết, nâng cao chất lượng xử lý công việc và phục vụ người dân thuận lợi hơn.

Lực lượng Công an có vai trò kép trong tiến trình chuyển đổi số

Trong chuyển đổi số quốc gia, lực lượng Công an nhân dân thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ quan trọng.

Trước hết, lực lượng Công an phải chuyển đổi số trong chính hoạt động của mình. Điều này bao gồm đổi mới công tác chỉ huy, điều hành; xây dựng, chuẩn hóa và khai thác các cơ sở dữ liệu; cải cách thủ tục hành chính; nâng cao năng lực phân tích, dự báo; ứng dụng công nghệ vào quản lý nhà nước về an ninh, trật tự và đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Bên cạnh đó, lực lượng Công an còn có trách nhiệm bảo vệ tiến trình chuyển đổi số của đất nước. Khi hoạt động quản lý, giao dịch và cung cấp dịch vụ ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, nền tảng số, việc bảo đảm an ninh mạng, an toàn hệ thống thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân trở thành điều kiện không thể thiếu.

Một hệ thống hoạt động nhanh nhưng không an toàn có thể làm phát sinh nguy cơ lộ lọt thông tin, bị chiếm quyền điều khiển hoặc bị lợi dụng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Vì vậy, chuyển đổi số trong Công an nhân dân phải luôn gắn liền với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật công tác, dữ liệu cá nhân và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Công nghệ có thể hỗ trợ tổng hợp thông tin, phát hiện mối liên hệ và cảnh báo nguy cơ, nhưng không thay thế trách nhiệm của cán bộ. Mọi kết quả do hệ thống hoặc trí tuệ nhân tạo hỗ trợ đều cần được kiểm tra, đánh giá và sử dụng đúng quy định. Quyết định nghiệp vụ, quyết định hành chính và trách nhiệm pháp lý vẫn thuộc về người có thẩm quyền.

Lấy người dân làm trung tâm, không để công nghệ trở thành rào cản

Chuyển đổi số trong Công an nhân dân chỉ có ý nghĩa khi tạo ra lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp.

Thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử, ứng dụng VNeID và các dịch vụ công trực tuyến, nhiều thông tin có thể được đối chiếu, xác thực và sử dụng lại theo quy định. Người dân từng bước giảm việc kê khai trùng lặp, giảm giấy tờ phải mang theo và có thể thực hiện một số thủ tục mà không bị giới hạn bởi thời gian, khoảng cách địa lý.

Tuy nhiên, không phải người dân nào cũng có thiết bị phù hợp hoặc thành thạo công nghệ. Người cao tuổi, người khuyết tật, người sinh sống tại khu vực còn khó khăn và những người ít có điều kiện tiếp cận Internet có thể gặp trở ngại khi sử dụng dịch vụ số.

Do đó, chuyển đổi số không đồng nghĩa với việc chỉ cung cấp một phần mềm rồi để người dân tự tìm hiểu. Cán bộ Công an, nhất là Công an cấp xã, cần hướng dẫn rõ ràng, kiên trì và lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp với từng nhóm người dân. Quy trình số phải dễ sử dụng, minh bạch, an toàn; đồng thời duy trì phương án hỗ trợ đối với những trường hợp chưa thể tự thực hiện trên môi trường điện tử.

Chuyển đổi số phải đi vào từng công việc cụ thể

Tại Công an tỉnh Tây Ninh, nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thực hiện Đề án 06 đang được cụ thể hóa trên các nhóm công tác về tham mưu, hạ tầng, dữ liệu, nguồn lực, an ninh và an toàn.

Công an tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động như sử dụng phần mềm quản lý văn bản và điều hành; phát triển lịch công tác, lịch trực điện tử; giảm văn bản, báo cáo không cần thiết; tăng cường họp trực tuyến; xây dựng mô hình làm việc không giấy tờ; tổ chức bồi dưỡng năng lực số cho cán bộ, chiến sĩ; hướng dẫn người dân sử dụng VNeID và tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.

Riêng Phòng Tham mưu Công an tỉnh đã tham mưu Ban Chỉ đạo 57 Công an tỉnh xác định 147 nhiệm vụ trọng tâm thuộc 5 nhóm đột phá, đồng thời hướng tới chuyển trạng thái làm việc từ thủ công sang số hóa, thông minh và chủ động hơn.

Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu từ một hệ thống lớn hoặc một công nghệ phức tạp. Việc rút ngắn một quy trình, loại bỏ một báo cáo trùng lặp, cập nhật dữ liệu chính xác, sử dụng thành thạo một nền tảng số hay hướng dẫn thêm một người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến đều góp phần tạo nên sự chuyển đổi trong thực tế.

Mỗi cán bộ, chiến sĩ và người dân đều có vai trò trong chuyển đổi số

Đối với cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân, chuyển đổi số trước hết là sự thay đổi trong nhận thức và thói quen công tác. Mỗi cán bộ cần chủ động học tập, nâng cao kỹ năng số; sử dụng đúng các hệ thống được phép; cập nhật dữ liệu đầy đủ, chính xác; bảo vệ tài khoản và thiết bị công vụ; không tự ý đưa tài liệu, thông tin công tác lên những nền tảng không được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Đối với người dân, việc cung cấp thông tin chính xác, sử dụng các kênh dịch vụ chính thức, bảo vệ tài khoản định danh điện tử và kịp thời phản ánh những khó khăn trong quá trình thực hiện thủ tục sẽ giúp các dịch vụ số ngày càng hoàn thiện.

Chuyển đổi số trong Công an nhân dân vì vậy không được đánh giá bằng số lượng máy tính, phần mềm hay hồ sơ đã quét, mà bằng những thay đổi thực chất: quy trình được rút ngắn, dữ liệu chính xác hơn, công tác chỉ huy kịp thời hơn, cán bộ làm việc hiệu quả hơn và người dân được phục vụ thuận lợi, an toàn hơn./.

Minh Long