Phòng ngừa xâm hại trẻ em: Trách nhiệm không của riêng ai

Mỗi trẻ em đều có quyền được sống an toàn, được tôn trọng và được bảo vệ. Theo Luật Trẻ em 2016, trẻ em có quyền được bảo vệ thân thể, danh dự và nhân phẩm. Không ai được phép xâm phạm cơ thể hoặc ép buộc các em làm điều khiến các em sợ hãi, khó chịu. Tuy nhiên, trên thực tế, môi trường an toàn của trẻ em vẫn tiềm ẩn nguy cơ từ nhiều phía, đòi hỏi sự chung tay quyết liệt của toàn xã hội.

Ảnh: Cán bộ Phòng Cảnh sát Hình sự, Công an tỉnh Tây Ninh tuyên truyền về phòng, chống tội phạm hình sự cho các em học sinh. 

Thượng tá Nguyễn Thanh Cao, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Hình sự Công an Tây Ninh cho biết: “Đối với công tác phòng ngừa xâm hại trẻ em, người dân cần phân biệt giữa bạo lực trẻ em và xâm hại tình dục trẻ em. Trong đó, bạo lực trẻ em đôi khi chỉ bắt đầu từ những mâu thuẫn rất nhỏ trong giao tiếp hàng ngày như: tranh chấp nhau đồ đạc, nói xấu nhau, tung ảnh của nhau trên mạng xã hội, hiểu nhầm nhau, đọc trộm tin nhắn của nhau cũng có thể dẫn đến bạo lực. Bên cạnh đó, bạo lực trẻ em còn có thể xuất phát từ những bất ổn tâm lý trong gia đình. Một đứa trẻ sống trong hoàn cảnh bố mẹ thường xuyên cãi vã, đánh chửi nhau, thậm chí chúng thường xuyên bị đánh đập cũng là một trong những nguyên nhân dẫn tới hành vi bạo lực. Ngoài ra, các em còn bị ảnh hưởng bởi những hành vi bạo lực từ mạng xã hội”.

Bạo lực đối với trẻ em là các hành vi như: lăng nhục, chửi mắng, xúc phạm nhân phẩm, danh dự hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý, gây tổn thương về tinh thần, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ; hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc có hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng của trẻ em; đối xử tồi tệ, bắt nhịn ăn, nhịn uống, bắt làm những việc trái đạo đức xã hội; hay cưỡng ép lao động quá sức, quá thời gian quy định, làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm. Những hành vi bạo lực có thể để lại những di chứng nghiêm trọng kéo dài suốt cuộc đời của trẻ trên nhiều khía cạnh: gây đau đớn, thương tích, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển cơ thể; học hành giảm sút, chậm phát triển trí tuệ; thụ động, ngại giao tiếp, rối loạn hành vi, hung hăng, cư xử bạo lực với người khác; mặc cảm, tự ti, mất lòng tin, thờ ơ, né tránh.

Đối với tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trực tiếp xâm phạm đến thể chất, ảnh hưởng đến sự phát triển tâm sinh lý bình thường của các em, nạn nhân bị xâm hại tình dục thường bị mặc cảm, tự ti, nhút nhát, ngại tiếp xúc với mọi người xung quanh, để lại những hậu quả, tổn hại lâu dài, cho chính các em. Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em không chỉ diễn ra ngoài xã hội mà còn diễn ra trong gia đình (cha ruột hiếp dâm con ruột, cha dượng hiếp dâm con riêng của vợ), nơi tổ ấm được coi là nơi an toàn nhất của các em.

Thượng tá Nguyễn Thanh Cao, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Hình sự Công an Tây Ninh thông tin: “Trong những năm gần đây, tội phạm xâm hại tình dục trẻ em có xu hướng gia tăng, theo số liệu thống kê từ năm 2023 đến nay, loại tội phạm này chiếm khoảng 90% các vụ xâm hại trẻ em nói chung. Tuy nhiên do phần lớn nạn nhân và đối tượng có mối quan hệ quen biết, thân thích, loại tội phạm này thường chỉ có nạn nhân và đối tượng biết, chứng cứ vụ việc không nhiều, nên công tác phòng ngừa, điều tra đối với loại tội phạm này còn gặp nhiều khó khăn.

Qua phân tích các vụ việc, cơ quan chức năng chỉ ra các thủ đoạn tinh vi mà kẻ xấu thường sử dụng. Thượng tá Nguyễn Thanh Cao, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Hình sự Công an Tây Ninh nói: “Ở ngoài đời thực, đối tượng thường cho quà, cho tiền để làm quen; rủ đi chơi riêng, vào nơi vắng người; giả vờ quan tâm, chăm sóc để tạo lòng tin; đe dọa, uy hiếp tinh thần để trẻ em không dám kể với ai. Về các thủ đoạn trên không gian mạng, đối tượng thường làm quen qua mạng xã hội, trò chơi trực tuyến; giả danh người cùng độ tuổi để nói chuyện thân mật; gạ gửi hình ảnh, video riêng tư; lưu giữ hình ảnh rồi đe dọa phát tán để ép buộc, tống tiền”.

Trước những nguy cơ rình rập, cơ quan chức năng gợi ý quy tắc 5 ngón tay giúp các em biết giữ khoảng cách an toàn với từng nhóm người. Theo đó, ngón cái là những người thân ruột thịt gần gũi nhất như ông bà, cha mẹ, anh chị em ruột, những người này có thể thể hiện tình cảm phù hợp với em. Ngón trỏ là họ hàng, thầy cô, người quen thân, chỉ nên chào hỏi, bắt tay hoặc giao tiếp lịch sự, đúng mực. Ngón giữa là người quen biết sơ, cần giữ khoảng cách an toàn. Ngón áp út là người lạ gặp lần đầu, không đi theo, không nhận quà. Ngón út là người lạ trên mạng, không trò chuyện riêng tư, không chia sẻ thông tin cá nhân.Nếu bất kỳ ai trong các nhóm trên có hành vi khiến trẻ em khó chịu hoặc xâm phạm vùng riêng tư, các em có quyền nói ‘không’.

Đối với quy tắc vùng an toàn - Cơ thể của em là của em. Vùng riêng tư là những bộ phận trên cơ thể được che kín. Không ai được phép chạm vào những vùng này, trừ trường hợp cha mẹ chăm sóc hoặc bác sĩ khám bệnh khi có người lớn đi cùng. Vùng an toàn về không gian là những nơi khiến em cảm thấy yên tâm. Do đó các em không nên ở một mình trong phòng kín với người lạ, không gặp riêng người quen trên mạng khi chưa có sự đồng ý và giám sát của cha mẹ.

Phòng tránh xâm hại tình dục và bạo lực trẻ em cần sự phối hợp chặt chẽ từ nhiều phía, trách nhiệm chung tay gắn kết chặt chẽ từ Gia đình - Nhà trường - Cộng đồng. Theo Phòng Cảnh sát Hình sự, Công an tỉnh Tây Ninh, các gia đình cần giáo dục giới tính cho trẻ từ sớm, dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ; luôn lắng nghe và tin tưởng trẻ; giám sát chặt chẽ, hạn chế để trẻ ở một mình với người lạ hoặc những người không đáng tin cậy; nắm rõ các quy định của pháp luật về bảo vệ trẻ em để biết cách xử lý khi có sự việc xảy ra.

Nhà trường và cộng đồng cần tăng cường giáo dục giới tính và kỹ năng sống, lồng ghép các bài học về phòng chống xâm hại vào chương trình học, tổ chức các buổi nói chuyện, sinh hoạt để tuyên truyền, hướng dẫn cho các em; đảm bảo trường học là nơi an toàn cho trẻ, có hệ thống giám sát chặt chẽ và quy trình xử lý rõ ràng khi có dấu hiệu xâm hại. Nâng cao nhận thức cộng đồng, tổ chức các chiến dịch truyền thông, phát tờ rơi để nâng cao trách nhiệm của người dân về vấn đề bạo lực và xâm hại trẻ em.

Tuyết Nhung