Phụ huynh cần làm gì để bảo vệ con em trước cám dỗ trên mạng?

Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội, điện thoại thông minh và Internet đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của thanh thiếu niên. Các em sử dụng mạng để học tập, giải trí, kết bạn, trao đổi thông tin, tham gia các hoạt động cộng đồng và thể hiện bản thân. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, không gian mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ, trong đó có việc tội phạm ma túy lợi dụng mạng xã hội, nhóm kín, ứng dụng nhắn tin, trò chơi trực tuyến, dịch vụ giao hàng và thanh toán điện tử để tiếp cận, lôi kéo thanh thiếu niên.

Trước thực tế đó, vai trò của phụ huynh ngày càng trở nên quan trọng. Gia đình là môi trường đầu tiên và gần gũi nhất giúp trẻ hình thành nhận thức, kỹ năng sống, ý thức chấp hành pháp luật và khả năng tự bảo vệ trước cám dỗ. Nếu cha mẹ chủ quan, phó mặc hoàn toàn việc sử dụng mạng của con cho nhà trường hoặc cho rằng “con chỉ lên mạng để học và giải trí”, nguy cơ phát hiện muộn sẽ tăng lên. Ngược lại, nếu phụ huynh quan tâm đúng cách, đồng hành thường xuyên, nắm bắt tâm lý và trang bị kỹ năng cần thiết, nhiều nguy cơ có thể được nhận diện, ngăn chặn từ sớm.

Điều đầu tiên phụ huynh cần làm là thay đổi nhận thức. Ma túy hiện nay không chỉ xuất hiện ở những nơi phức tạp ngoài xã hội, mà có thể tiếp cận con em qua điện thoại, tài khoản mạng xã hội, nhóm chat, lời mời kết bạn, quảng cáo trá hình hoặc gói hàng được gửi đến tận nhà. Các đối tượng phạm tội có thể sử dụng tài khoản ảo, hình ảnh giả, lời nói thân thiện, tiếng lóng, biểu tượng, sản phẩm ngụy trang dưới dạng bánh kẹo, đồ uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu hoặc “đồ giải trí” để đánh lừa người trẻ. Vì vậy, bảo vệ con em trước ma túy không thể chỉ dừng ở việc dặn “không được chơi với người xấu”, mà phải hướng dẫn các em nhận diện nguy cơ cụ thể trên môi trường mạng.

Phụ huynh cần dành thời gian trò chuyện với con về việc sử dụng mạng xã hội. Việc trò chuyện nên diễn ra thường xuyên, tự nhiên, không chỉ khi đã có sự việc bất thường. Cha mẹ có thể hỏi con đang sử dụng những nền tảng nào, thường theo dõi nội dung gì, tham gia nhóm nào, có từng gặp lời mời kết bạn lạ hay không, có ai từng rủ rê dùng thử sản phẩm lạ, nhận hàng hộ, chuyển tiền hộ hoặc tham gia nhóm kín hay không. Cách hỏi cần nhẹ nhàng, tôn trọng, tránh biến cuộc trò chuyện thành sự tra xét khiến con phòng thủ hoặc che giấu.

Ảnh minh họa.

Một sai lầm thường gặp là phụ huynh chỉ chú ý đến điểm số, giờ giấc học tập mà ít quan tâm đến các mối quan hệ trên mạng của con. Trong khi đó, nhiều nguy cơ lại bắt đầu từ những mối quan hệ ảo: một người bạn mới quen qua mạng, một nhóm chat giải trí, một lời mời tham gia tiệc, một người tự xưng là “anh chị quen biết”, “người bán hàng”, “người tuyển cộng tác viên”, “người có thể giúp kiếm tiền nhanh”. Phụ huynh cần hướng dẫn con nguyên tắc không tùy tiện kết bạn với người lạ, không chia sẻ thông tin cá nhân, không gửi hình ảnh nhạy cảm, không tham gia nhóm kín không rõ mục đích, không gặp người quen qua mạng nếu chưa thông báo với gia đình.

Cùng với đó, phụ huynh cần trang bị cho con kỹ năng từ chối. Trong nhiều trường hợp, thanh thiếu niên không phải không biết nguy hiểm, nhưng vì nể bạn bè, sợ bị chê cười, sợ bị cô lập hoặc muốn chứng tỏ bản thân nên không dám từ chối. Cha mẹ cần dạy con rằng nói “không” trước lời rủ rê sử dụng chất lạ, thuốc lá điện tử, đồ uống không rõ nguồn gốc, bánh kẹo lạ, “hàng chill”, “đồ vui” là hành động đúng đắn và bản lĩnh. Con cần được hướng dẫn những câu trả lời đơn giản như: “Mình không dùng”, “Mình không nhận đồ không rõ nguồn gốc”, “Mình phải hỏi gia đình trước”, “Việc này không an toàn”, “Mình không tham gia nhóm này”. Khi trẻ đã có sẵn cách phản ứng, các em sẽ tự tin hơn trong tình huống thực tế.

Phụ huynh cũng cần đặc biệt cảnh giác với các lời mời kiếm tiền nhanh trên mạng. Một số đối tượng có thể lợi dụng thanh thiếu niên để nhận hàng, giữ hàng, giao hàng, chuyển khoản, mở tài khoản ngân hàng, cho mượn tài khoản, cho mượn căn cước công dân, đăng ký sim điện thoại hoặc giới thiệu người mua. Những việc tưởng như đơn giản này có thể liên quan đến hoạt động mua bán, vận chuyển, tàng trữ hoặc che giấu tội phạm ma túy. Cha mẹ cần giải thích rõ cho con rằng không được nhận hàng hộ, giữ đồ hộ, chuyển tiền hộ, giao hàng hộ cho người lạ hoặc người quen qua mạng khi không biết rõ nội dung, nguồn gốc, mục đích. Lợi ích nhỏ trước mắt có thể kéo theo hậu quả pháp lý rất nghiêm trọng.

Một nội dung quan trọng khác là quản lý việc sử dụng thiết bị điện tử. Quản lý không có nghĩa là cấm đoán tuyệt đối hoặc xâm phạm thô bạo đời tư của con, mà là thiết lập nguyên tắc phù hợp với độ tuổi. Gia đình nên thống nhất thời gian sử dụng điện thoại, máy tính; không sử dụng thiết bị quá khuya; không mang điện thoại vào phòng ngủ nếu chưa cần thiết; không cài đặt ứng dụng lạ; không tham gia nhóm kín độc hại; không mua hàng trực tuyến từ nguồn không rõ ràng. Đối với trẻ nhỏ, phụ huynh có thể sử dụng các công cụ kiểm soát phù hợp, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là sự tin cậy, đối thoại và giáo dục nhận thức.

Phụ huynh cần quan sát những thay đổi bất thường của con em. Các dấu hiệu cần chú ý gồm: thường xuyên thức khuya để nhắn tin; che giấu màn hình khi người lớn đến gần; sử dụng nhiều tài khoản mạng xã hội lạ; tham gia các nhóm kín không rõ nội dung; dùng tiếng lóng khó hiểu; nhận nhiều bưu phẩm không rõ nguồn gốc; có khoản tiền chuyển đi, nhận vào bất thường; thường xuyên ra ngoài vào giờ không phù hợp; thay đổi nhóm bạn; học tập sa sút; tâm lý thất thường; mệt mỏi, mất ngủ, kích động, lơ mơ hoặc xa lánh gia đình. Những dấu hiệu này không đồng nghĩa chắc chắn con em liên quan đến ma túy, nhưng là cơ sở để phụ huynh quan tâm, tìm hiểu và can thiệp kịp thời.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, phụ huynh cần bình tĩnh. Việc la mắng, đánh đập, xúc phạm, công khai sự việc trước người khác hoặc kiểm soát cực đoan có thể khiến con sợ hãi, chống đối, che giấu sâu hơn. Cha mẹ nên lựa chọn thời điểm phù hợp để trao đổi riêng, lắng nghe con giải thích, thể hiện thái độ quan tâm và mong muốn giúp đỡ. Nếu phát hiện sản phẩm lạ, tin nhắn nghi vấn, gói hàng bất thường, tài khoản đáng ngờ hoặc dấu hiệu liên quan đến ma túy, phụ huynh không nên tự ý xử lý theo cảm tính, không liên hệ thách thức đối tượng nghi vấn, không đăng tải công khai lên mạng xã hội. Cần lưu giữ thông tin ban đầu và báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn.

Đối với các sản phẩm như bánh kẹo, đồ uống, tinh dầu, thuốc lá điện tử, pod, vape, thảo mộc, bột pha uống hoặc hàng “xách tay” không rõ nguồn gốc, phụ huynh cần nhắc con tuyệt đối không sử dụng thử. Trường hợp con em đã sử dụng và có biểu hiện bất thường về sức khỏe như chóng mặt, buồn nôn, lơ mơ, kích động, hoảng loạn, mất kiểm soát, tim đập nhanh, mệt mỏi, ngủ li bì hoặc có biểu hiện khác thường về tâm thần, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Đồng thời, nếu nghi ngờ sản phẩm có liên quan đến ma túy, cần cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng để xác minh, xử lý.

Phụ huynh cũng cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường. Không nên xem việc giáo dục phòng, chống ma túy chỉ là trách nhiệm của giáo viên, cũng không nên cho rằng đây là chuyện riêng của gia đình. Khi gia đình và nhà trường thường xuyên trao đổi, các dấu hiệu bất thường sẽ được phát hiện sớm hơn. Cha mẹ cần quan tâm đến bạn bè của con, môi trường học tập, hoạt động ngoại khóa, các nhóm mạng xã hội liên quan đến lớp, trường, câu lạc bộ. Nếu nhà trường tổ chức tuyên truyền, sinh hoạt chuyên đề về phòng, chống ma túy, phụ huynh cần ủng hộ, phối hợp và tiếp tục nhắc lại nội dung đó trong gia đình.

Một yếu tố không thể thiếu là xây dựng đời sống tinh thần lành mạnh cho con em. Thanh thiếu niên dễ bị lôi kéo hơn khi thiếu sự quan tâm, thiếu nơi chia sẻ, áp lực học tập kéo dài, mâu thuẫn gia đình, cô đơn, tự ti hoặc muốn tìm cảm giác mới. Cha mẹ cần quan tâm đến cảm xúc của con, tạo điều kiện cho con tham gia thể thao, văn hóa, nghệ thuật, hoạt động đoàn thể, kỹ năng sống và các mối quan hệ tích cực. Khi trẻ có môi trường lành mạnh để phát triển, có người lớn tin cậy để chia sẻ, khả năng bị cám dỗ bởi những lời rủ rê trên mạng sẽ giảm đi.

Về phương diện pháp luật, phụ huynh cần giáo dục con em hiểu rằng các hành vi liên quan đến ma túy đều có thể bị xử lý nghiêm. Không chỉ người bán ma túy mới vi phạm; người mua, tàng trữ, vận chuyển, tổ chức sử dụng, môi giới, lôi kéo, giúp sức, giữ hộ, giao hàng hộ, chuyển tiền hộ hoặc che giấu hành vi phạm tội cũng có thể bị xem xét trách nhiệm tùy theo tính chất, mức độ và vai trò cụ thể. Việc trao đổi qua mạng, sử dụng tài khoản ảo, tin nhắn tự xóa, chuyển khoản trung gian hoặc giao hàng không tiếp xúc không làm mất đi dấu vết vi phạm. Trên không gian mạng, dữ liệu điện tử có thể trở thành chứng cứ phục vụ xác minh, điều tra, xử lý.

Phụ huynh cần trở thành người đồng hành đáng tin cậy của con trong môi trường số. Đồng hành không phải là kiểm soát mọi hành động, mà là giúp con hiểu đúng, biết sợ điều nguy hiểm, biết từ chối, biết tìm đến người lớn khi gặp vấn đề và biết chịu trách nhiệm với hành vi của mình. Một lời hỏi han đúng lúc, một cuộc trò chuyện kiên nhẫn, một sự quan tâm chân thành có thể giúp con tránh xa lời rủ rê nguy hiểm.

Bảo vệ con em trước cám dỗ ma túy trên không gian mạng là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì của mỗi gia đình. Trong bối cảnh tội phạm ma túy ngày càng tinh vi, cha mẹ không thể đứng ngoài đời sống số của con. Khi phụ huynh hiểu biết hơn, gần gũi hơn, lắng nghe nhiều hơn và phối hợp chặt chẽ hơn với nhà trường, cơ quan chức năng, mỗi gia đình sẽ trở thành một “lá chắn” quan trọng, giúp thanh thiếu niên tránh xa ma túy, sử dụng mạng xã hội an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm./.

Minh Long.