Thanh thiếu niên là mục tiêu của tội phạm ma túy trên không gian mạng

Thanh thiếu niên là lực lượng trẻ, năng động, nhanh chóng tiếp cận công nghệ, sử dụng mạng xã hội thường xuyên để học tập, giải trí, giao lưu, kết bạn và thể hiện bản thân. Đây là điều kiện thuận lợi để các em mở rộng hiểu biết, phát triển kỹ năng, tiếp cận tri thức mới. Tuy nhiên, cũng chính môi trường mạng với nhiều thông tin khó kiểm chứng, nhiều mối quan hệ ảo và nhiều nội dung độc hại đang bị tội phạm ma túy lợi dụng để tiếp cận, lôi kéo, dụ dỗ thanh thiếu niên.

Nếu như trước đây, nguy cơ ma túy thường được nhận diện thông qua những địa điểm phức tạp ngoài xã hội, thì hiện nay, nguy cơ đó có thể xuất hiện ngay trên điện thoại, máy tính bảng, tài khoản mạng xã hội hoặc nhóm chat của người trẻ. Chỉ cần một lời mời kết bạn từ tài khoản lạ, một nhóm kín có nội dung “giải trí”, một tin nhắn rủ rê “thử cho biết”, một lời quảng cáo “không gây nghiện”, “chỉ để vui”, “giúp thư giãn”, thanh thiếu niên có thể bị dẫn dắt từng bước vào môi trường nguy hiểm mà ban đầu chính các em cũng không nhận ra.

Các đối tượng phạm tội thường lựa chọn thanh thiếu niên làm mục tiêu vì đây là lứa tuổi có tâm lý tò mò, thích khám phá, muốn khẳng định bản thân, dễ bị tác động bởi bạn bè, thần tượng, trào lưu mạng và cảm xúc nhất thời. Một số em còn thiếu kỹ năng tự bảo vệ, thiếu hiểu biết pháp luật, ngại chia sẻ với cha mẹ, thầy cô khi gặp chuyện khó xử. Lợi dụng những đặc điểm này, tội phạm ma túy có thể tiếp cận bằng cách giả vờ thân thiện, chia sẻ sở thích, tham gia cùng nhóm bạn, rủ rê đi chơi, mời tham gia tiệc hoặc hứa hẹn giúp kiếm tiền nhanh.

Trên không gian mạng, các đối tượng thường không tiếp cận thanh thiếu niên bằng hình ảnh của tội phạm. Chúng có thể xuất hiện dưới vỏ bọc là bạn mới quen, người có cùng sở thích, người bán hàng online, người tổ chức sự kiện, thành viên nhóm giải trí hoặc người hứa hẹn tạo cơ hội kiếm thêm thu nhập. Ban đầu, nội dung trao đổi có thể chỉ là trò chuyện, hỏi han, chia sẻ hình ảnh, mời vào nhóm kín. Sau đó, đối tượng từng bước đưa ra những lời rủ rê như “đi chơi cho vui”, “thử một lần không sao”, “không ai biết đâu”, “cái này nhẹ thôi”, “dùng cho tỉnh táo”, “giúp xả stress”, “giúp vui hơn trong tiệc”.

Một thủ đoạn đáng chú ý là lợi dụng tâm lý muốn kiếm tiền của một số thanh thiếu niên. Các đối tượng có thể tuyển “cộng tác viên”, “người giao hàng”, “người giữ đồ”, “người nhận hàng”, “người chuyển khoản hộ” với lời hứa trả công nhanh, việc nhẹ, không cần kinh nghiệm. Có em nghĩ rằng mình chỉ giúp bạn nhận hộ gói hàng, chuyển giúp ít tiền, giao một món đồ hoặc giới thiệu người mua, nhưng thực chất có thể đang bị lôi kéo vào hành vi liên quan đến ma túy. Khi sự việc bị phát hiện, việc nói “không biết”, “chỉ làm giúp”, “chỉ nhận hộ” không phải lúc nào cũng giúp tránh được trách nhiệm nếu có căn cứ xác định người đó biết hoặc có điều kiện để biết hành vi vi phạm.

Ảnh minh họa.

Tội phạm ma túy cũng lợi dụng các nhóm kín, hội nhóm trên mạng xã hội để tạo cảm giác “cộng đồng riêng” cho người trẻ. Trong các nhóm này, thành viên có thể sử dụng tiếng lóng, biểu tượng, hình ảnh ẩn dụ, chia sẻ nội dung lệch chuẩn, cổ vũ lối sống buông thả, xem việc sử dụng chất kích thích là “sành điệu”, “biết chơi”, “trải nghiệm”. Khi thanh thiếu niên tham gia lâu dài vào môi trường như vậy, nhận thức đúng - sai có thể bị tác động, tâm lý cảnh giác giảm dần, từ chỗ tò mò chuyển sang chấp nhận, từ chỗ đứng ngoài chuyển sang thử, rồi bị lệ thuộc hoặc bị lôi kéo tham gia sâu hơn.

Đáng lo ngại là nhiều loại ma túy hiện nay được ngụy trang dưới dạng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu, thảo mộc, bánh kẹo hoặc sản phẩm giải trí có bao bì bắt mắt. Các sản phẩm này dễ xuất hiện trong các buổi tụ tập, sinh nhật, phòng trọ, quán cà phê, điểm vui chơi hoặc được rao bán kín trên mạng. Với cách gọi mập mờ như “kẹo”, “nước vui”, “đồ chill”, “pod”, “vape”, “hàng thư giãn”, một số em có thể nhầm tưởng đây chỉ là sản phẩm bình thường, không nguy hiểm. Thực tế, hậu quả có thể rất nghiêm trọng, từ ảnh hưởng sức khỏe, rối loạn tâm thần, mất kiểm soát hành vi đến nguy cơ vi phạm pháp luật.

Dấu hiệu thanh thiếu niên có nguy cơ bị tội phạm ma túy tiếp cận trên không gian mạng có thể biểu hiện qua nhiều mặt. Các em có thể thường xuyên nhắn tin với tài khoản lạ, tham gia nhóm kín không rõ mục đích, dùng nhiều tiếng lóng khó hiểu, che giấu điện thoại, thay đổi mật khẩu đột ngột, thức khuya bất thường, nhận nhiều bưu phẩm không rõ nguồn gốc, có khoản tiền chuyển đi hoặc nhận vào không giải thích được. Về tâm lý, các em có thể trở nên cáu gắt, khép kín, né tránh gia đình, học tập sa sút, thay đổi nhóm bạn, thường xuyên xin ra ngoài vào giờ bất thường hoặc có biểu hiện mệt mỏi, mất ngủ, kích động, lơ mơ.

Tuy nhiên, khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường, gia đình và nhà trường cần tiếp cận một cách bình tĩnh, thận trọng. Không nên vội vàng quy kết, xúc phạm, đánh mắng hoặc công khai sự việc làm tổn thương tâm lý của các em. Cách làm phù hợp là lắng nghe, trao đổi, tìm hiểu nguyên nhân, giúp các em hiểu nguy cơ, hậu quả và trách nhiệm pháp lý liên quan đến ma túy. Trong trường hợp có dấu hiệu rõ ràng về việc bị lôi kéo, nhận hàng, chuyển tiền, sử dụng sản phẩm nghi vấn hoặc tham gia nhóm có nội dung liên quan đến ma túy, cần kịp thời phối hợp với nhà trường, chính quyền cơ sở và cơ quan Công an để được hướng dẫn xử lý.

Đối với phụ huynh, việc bảo vệ con em trước tội phạm ma túy trên không gian mạng không chỉ là kiểm tra điện thoại hay cấm sử dụng mạng xã hội. Quan trọng hơn là xây dựng mối quan hệ tin cậy trong gia đình để con em có thể chia sẻ khi gặp lời mời lạ, bị ép buộc, bị dụ dỗ hoặc rơi vào tình huống khó xử. Phụ huynh cần trang bị cho con kỹ năng nhận diện tài khoản lạ, nhóm kín độc hại, lời mời kiếm tiền bất thường, sản phẩm không rõ nguồn gốc và cách từ chối khi bị rủ rê. Cần nhắc các em nguyên tắc: không thử chất lạ, không nhận hàng hộ, không chuyển tiền hộ, không giữ đồ hộ, không tham gia nhóm kín có nội dung mập mờ, không gặp người quen qua mạng ở nơi vắng hoặc không thông báo cho người thân.

Đối với nhà trường, cần coi giáo dục phòng, chống ma túy trên không gian mạng là nội dung thường xuyên, không chỉ tuyên truyền theo phong trào. Các buổi sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động đoàn, đội, hội, tư vấn học đường cần lồng ghép những tình huống gần gũi với học sinh, sinh viên: lời mời vào nhóm kín, bạn rủ thử thuốc lá điện tử, người lạ nhờ nhận hàng, lời quảng cáo “đồ vui”, lời hứa kiếm tiền nhanh. Khi được đặt vào tình huống cụ thể, các em sẽ dễ hiểu, dễ nhớ và biết cách ứng xử hơn so với việc chỉ nghe khuyến cáo chung chung.

Đối với tổ chức đoàn thể, khu dân cư, cơ sở kinh doanh dịch vụ Internet, nhà trọ, quán giải trí, cần tăng cường phối hợp trong quản lý, tuyên truyền, phát hiện nguy cơ. Chủ nhà trọ, chủ cơ sở lưu trú, chủ quán cà phê, quán karaoke, quán game, cơ sở kinh doanh thuốc lá điện tử cần cảnh giác với các nhóm thanh thiếu niên tụ tập bất thường, sử dụng sản phẩm lạ, giao nhận hàng kín đáo, thường xuyên thay đổi địa điểm hoặc có biểu hiện nghi vấn. Việc phát hiện và báo tin kịp thời có thể giúp ngăn chặn hậu quả trước khi sự việc trở nên nghiêm trọng.

Về phía thanh thiếu niên, mỗi em cần hiểu rằng bản lĩnh không nằm ở việc dám thử điều nguy hiểm, mà nằm ở khả năng biết từ chối, biết bảo vệ mình và biết dừng lại trước cám dỗ. Không nên vì nể bạn bè, sợ bị chê là “không biết chơi”, muốn chứng tỏ bản thân hoặc tò mò nhất thời mà sử dụng chất lạ, nhận hàng lạ, tham gia nhóm lạ. Khi bị rủ rê, ép buộc hoặc phát hiện dấu hiệu liên quan đến ma túy, cần mạnh dạn nói với cha mẹ, thầy cô, người thân tin cậy hoặc báo cho cơ quan Công an. Im lặng, che giấu hoặc tiếp tục tham gia có thể khiến các em bị lún sâu hơn và phải đối mặt với hậu quả nặng nề.

Cần khẳng định rằng mọi hành vi mua bán, tàng trữ, vận chuyển, tổ chức sử dụng, lôi kéo, môi giới, giúp sức hoặc che giấu hoạt động liên quan đến ma túy đều có thể bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Không gian mạng không phải là nơi vô danh, không phải là nơi có thể xóa bỏ trách nhiệm. Tin nhắn, tài khoản, hình ảnh, chuyển khoản, mã vận đơn, lịch sử giao dịch, dữ liệu định vị đều có thể là dấu vết điện tử phục vụ công tác xác minh, điều tra, xử lý.

Thanh thiếu niên là tương lai của gia đình và xã hội, nhưng cũng là nhóm dễ bị tội phạm ma túy nhắm đến trên không gian mạng. Bảo vệ thanh thiếu niên không chỉ là trách nhiệm của cha mẹ hay nhà trường, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi gia đình quan tâm đúng cách, nhà trường giáo dục thường xuyên, đoàn thể đồng hành gần gũi, cơ quan chức năng xử lý nghiêm minh và chính các em được trang bị kỹ năng tự bảo vệ, nguy cơ bị lôi kéo vào ma túy trên không gian mạng sẽ được ngăn chặn từ sớm, từ xa./.

Minh Long