Thủ đoạn mua bán ma túy qua mạng xã hội

Cùng với sự phát triển của Internet, mạng xã hội và các ứng dụng nhắn tin, tội phạm ma túy ngày càng thay đổi phương thức, thủ đoạn hoạt động. Nếu trước đây các giao dịch ma túy thường diễn ra trực tiếp, lén lút tại những địa điểm phức tạp về an ninh, trật tự, thì hiện nay, nhiều đối tượng đã chuyển sang lợi dụng không gian mạng để tiếp cận người mua, thỏa thuận giao dịch, thanh toán và tổ chức giao nhận ma túy. Đây là một trong những thủ đoạn mới, tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, đấu tranh, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ tác động xấu đến thanh thiếu niên và người sử dụng mạng xã hội.

Mạng xã hội vốn là môi trường để trao đổi thông tin, kết nối bạn bè, học tập, làm việc và giải trí. Tuy nhiên, các đối tượng phạm tội đã lợi dụng chính đặc điểm mở, nhanh, tiện lợi và khó kiểm soát của môi trường này để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Chúng có thể sử dụng Facebook, Zalo, Telegram, TikTok, Instagram hoặc các nền tảng khác để đăng tải thông tin trá hình, kết bạn, lôi kéo, mời chào, đưa người có nhu cầu vào các nhóm kín, sau đó trao đổi bằng tiếng lóng, ký hiệu riêng hoặc hình ảnh ẩn dụ nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng và cộng đồng.

Một thủ đoạn thường gặp là sử dụng tài khoản ảo, sim rác, thông tin cá nhân giả hoặc tài khoản được mua bán, thuê mượn trên mạng. Các tài khoản này thường không có thông tin rõ ràng, ảnh đại diện không phải ảnh thật, ít hoạt động công khai hoặc chỉ đăng tải những nội dung mang tính gợi ý, úp mở. Khi có người quan tâm, đối tượng sẽ chuyển sang nhắn tin riêng, yêu cầu trao đổi qua ứng dụng khác, vào nhóm kín hoặc sử dụng các tính năng xóa tin nhắn, ẩn cuộc trò chuyện, tự hủy nội dung sau một thời gian nhất định. Mục đích là hạn chế dấu vết, che giấu nhân thân và gây khó khăn cho quá trình xác minh.

Trong quá trình mua bán, các đối tượng thường không sử dụng tên gọi trực tiếp của ma túy mà thay bằng tiếng lóng, ký hiệu, biểu tượng hoặc những cụm từ có vẻ bình thường. Chúng có thể gọi ma túy bằng những tên như “hàng”, “đồ”, “kẹo”, “nước vui”, “tem”, “cỏ”, “chill”, “bay”, “set”, “combo” hoặc các từ ngữ biến đổi theo từng nhóm, từng thời điểm. Việc sử dụng tiếng lóng không chỉ nhằm qua mặt lực lượng chức năng, mà còn khiến người ngoài, đặc biệt là phụ huynh, giáo viên, người thân khó nhận biết nội dung trao đổi thực sự.

Sau khi đã tiếp cận được người mua, các đối tượng thường thỏa thuận giá cả, số lượng, địa điểm giao nhận, cách thức thanh toán hoàn toàn qua tin nhắn hoặc cuộc gọi Internet. Nhiều trường hợp, người mua và người bán không hề gặp mặt trực tiếp. Tiền được chuyển qua tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc qua trung gian. Tên người nhận tiền có thể không trùng với người bán; tài khoản nhận tiền có thể được thuê, mượn hoặc đứng tên người khác. Đây là cách các đối tượng cố tình tạo nhiều lớp trung gian để che giấu dòng tiền và vai trò của từng người trong đường dây.

Đáng chú ý, các đối tượng còn lợi dụng dịch vụ giao hàng, chuyển phát nhanh, xe công nghệ hoặc người vận chuyển thuê để giao nhận ma túy. Ma túy có thể được ngụy trang trong các gói hàng thông thường như bánh kẹo, trà, mỹ phẩm, linh kiện điện tử, đồ lưu niệm, quần áo hoặc thực phẩm. Gói hàng thường được dán kín, ghi thông tin mơ hồ, yêu cầu giao nhanh, giao tại điểm hẹn, gửi tại quầy, gửi qua nhiều chặng hoặc thay đổi địa chỉ nhận vào phút cuối. Có trường hợp người giao hàng không biết bên trong là ma túy, nhưng cũng có trường hợp người vận chuyển biết hoặc có căn cứ để biết mà vẫn thực hiện vì lợi ích vật chất. Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Bộ Công an từng cảnh báo các đối tượng thường không “xuất đầu lộ diện”, không giao dịch trực tiếp, mà đóng gói, ngụy trang ma túy dưới dạng hàng hóa thông thường rồi chuyển qua các dịch vụ vận chuyển để tránh bị theo dõi, bắt quả tang.

Một thủ đoạn khác là tạo vỏ bọc “giải trí”, “thư giãn”, “trải nghiệm” để lôi kéo người sử dụng mạng, nhất là thanh thiếu niên. Các bài đăng có thể không nêu rõ là ma túy, mà sử dụng hình ảnh bắt mắt, lời mời gọi mang tính tò mò như “đồ vui”, “hàng chill”, “tiệc kín”, “combo bay”, “trải nghiệm cảm giác mới”. Ban đầu, đối tượng có thể mời dùng thử, bán với giá rẻ, cho nợ tiền hoặc rủ tham gia nhóm để “giao lưu”. Khi người sử dụng đã lệ thuộc hoặc bị lôi kéo sâu hơn, chúng tiếp tục dụ dỗ mua bán, giới thiệu khách, vận chuyển, giữ hộ hoặc tham gia tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.

Thực tế công tác đấu tranh thời gian qua cho thấy nhiều đường dây mua bán ma túy đã lợi dụng mạng xã hội, tài khoản ảo, chuyển khoản ngân hàng và thuê người giao hàng để hoạt động. Một số vụ án được cơ quan chức năng phát hiện cho thấy các đối tượng sử dụng Zalo ảo, mạng xã hội, chuyển khoản và người giao ma túy nhằm đối phó với lực lượng chức năng; có vụ xử lý hàng chục đối tượng liên quan trong đường dây mua bán, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Bộ Công an cũng đã cảnh báo thủ đoạn mua bán cần sa qua mạng xã hội, trong đó đối tượng nhận gói hàng chứa cần sa được gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh. Những vụ việc này cho thấy tội phạm ma túy trên không gian mạng không còn là nguy cơ xa vời, mà đã trở thành vấn đề hiện hữu, cần được nhận diện và phòng ngừa từ sớm.

Người dân cần lưu ý một số dấu hiệu nghi vấn khi sử dụng mạng xã hội. Đó là các tài khoản lạ thường xuyên đăng nội dung úp mở về “hàng”, “đồ”, “kẹo”, “nước vui”, “chill”, “bay”; các hội nhóm kín yêu cầu thành viên che giấu thông tin, không chụp màn hình, không chia sẻ ra ngoài; các lời mời mua sản phẩm không rõ nguồn gốc, có tác dụng “tỉnh táo”, “hưng phấn”, “thư giãn mạnh”, “không gây nghiện”; các yêu cầu chuyển tiền đến tài khoản không rõ chủ sở hữu; các đề nghị nhận hàng, giữ hàng, giao hàng hộ nhưng không cho biết rõ bên trong là gì. Khi gặp những dấu hiệu này, người dân cần nâng cao cảnh giác, không tò mò liên hệ, không tham gia thử, không chuyển tiếp thông tin và không thực hiện bất kỳ giao dịch nào.

Đối với thanh thiếu niên, cần hiểu rằng trên không gian mạng, không phải lời mời kết bạn nào cũng vô hại, không phải nhóm kín nào cũng là nơi giải trí lành mạnh, không phải sản phẩm được gọi bằng tên lạ hoặc bao bì đẹp mắt đều an toàn. Các đối tượng phạm tội thường đánh vào tâm lý tò mò, muốn thể hiện bản thân, thích trải nghiệm điều mới, ngại chia sẻ với gia đình hoặc thiếu hiểu biết pháp luật của người trẻ. Vì vậy, mỗi học sinh, sinh viên, đoàn viên, thanh niên cần chủ động trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, biết từ chối các lời mời bất thường và kịp thời thông tin cho gia đình, nhà trường, cơ quan Công an khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn.

Đối với phụ huynh, giáo viên và người thân, cần quan tâm đến các biểu hiện bất thường trong việc sử dụng mạng xã hội của con em. Việc thường xuyên tham gia nhóm kín, dùng nhiều tài khoản lạ, thay đổi mật khẩu đột ngột, che giấu điện thoại, nhận nhiều bưu phẩm không rõ nguồn gốc, phát sinh khoản tiền bất thường, sử dụng tiếng lóng khó hiểu hoặc có biểu hiện thay đổi về tâm lý, sức khỏe, sinh hoạt là những dấu hiệu cần được chú ý. Sự quan tâm kịp thời, đúng cách của gia đình và nhà trường có thể giúp ngăn chặn nguy cơ từ sớm, tránh để các em bị lôi kéo vào hành vi vi phạm pháp luật.

Về mặt pháp lý, cần khẳng định rằng mua bán ma túy qua mạng xã hội vẫn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Không gian mạng chỉ là phương thức, công cụ để các đối tượng thực hiện hành vi; không làm thay đổi bản chất nguy hiểm của tội phạm ma túy. Tùy tính chất, mức độ, vai trò và hậu quả, người thực hiện hành vi mua bán, tàng trữ, vận chuyển, tổ chức sử dụng, môi giới, giúp sức, che giấu hoặc tiếp tay cho tội phạm ma túy đều có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. Việc sử dụng tài khoản ảo, tin nhắn tự xóa, chuyển khoản qua trung gian hoặc giao hàng không tiếp xúc không phải là cách để tránh trách nhiệm pháp lý.

Khi phát hiện tài khoản, nhóm chat, bài đăng, tin nhắn, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, đơn hàng hoặc cá nhân có dấu hiệu liên quan đến hoạt động mua bán ma túy trên mạng xã hội, người dân cần bình tĩnh, không tương tác sâu, không đặt mua thử, không bình luận kích động, không chia sẻ công khai làm lộ thông tin. Cần lưu giữ các dữ liệu ban đầu như ảnh chụp màn hình, đường dẫn tài khoản, tên nhóm, số điện thoại, thông tin chuyển khoản, mã vận đơn, địa chỉ giao nhận nếu có, sau đó báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được tiếp nhận, xác minh, xử lý theo quy định.

Phòng ngừa tội phạm ma túy qua mạng xã hội đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, cảnh giác trước các lời mời gọi bất thường và chủ động tố giác hành vi vi phạm. Mỗi gia đình cần đồng hành với con em trong môi trường số. Mỗi cơ quan, trường học, doanh nghiệp, tổ chức đoàn thể cần tăng cường tuyên truyền, nhắc nhở, trang bị kỹ năng nhận diện thủ đoạn mới của tội phạm ma túy. Khi cộng đồng cùng cảnh giác, cùng phát hiện, cùng thông tin cho lực lượng chức năng, không gian mạng sẽ bớt đi những “khoảng tối” để tội phạm ma túy lợi dụng hoạt động./.

Minh Long