10 thói quen vàng bảo vệ dữ liệu cá nhân — Hãy hành động ngay

Các bài viết trước đây trong series bài viết "Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân — Quyền lợi và Trách nhiệm", Công an tỉnh Tây Ninh đã đưa ra 09 tiêu đề lớn để người dân, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh có cái nhìn cơ bản và trực quan về Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, bây giờ…là lúc để hành động.

Chỉ 30 phút thiết lập, an toàn cả đời.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân không phải là chuyện của riêng ai, cũng không phải là điều gì đó quá phức tạp. Nó bắt đầu từ những thói quen nhỏ nhất, lặp đi lặp lại mỗi ngày. Bạn không cần phải là chuyên gia công nghệ để làm được điều đó, dưới đây là 10 thói quen vàng Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Tây Ninh khuyến nghị mọi người dân nên thực hành ngay từ hôm nay.

Thói quen đầu tiên và cũng là cơ bản nhất: Mật khẩu mạnh và khác nhau cho mỗi tài khoản.

Đừng dùng "123456", "matkhau" hay ngày sinh của bạn. Một mật khẩu mạnh nên có ít nhất 12 ký tự, bao gồm chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt. Và quan trọng hơn, đừng dùng chung một mật khẩu cho email, Facebook, ngân hàng và TikTok, nếu một tài khoản bị lộ, tất cả sẽ bị lộ theo. Hãy dùng một trình quản lý mật khẩu để nhớ giùm bạn — vừa an toàn, vừa tiện lợi

Thói quen thứ hai: Bật xác thực hai lớp (2FA) cho tất cả tài khoản quan trọng.

Email, ngân hàng, mạng xã hội, bất kỳ nơi nào có chứa thông tin cá nhân hoặc tài chính của bạn đều nên được bảo vệ bằng 2FA. Có thể là mã OTP gửi qua SMS, mã từ ứng dụng xác thực như Google Authenticator, hoặc xác thực sinh trắc học như vân tay, khuôn mặt. Lớp bảo vệ thứ hai này sẽ ngăn chặn kẻ gian ngay cả khi chúng có được mật khẩu của bạn.

Thói quen thứ ba: Cập nhật phần mềm thường xuyên.

Điện thoại, máy tính, ứng dụng, tất cả đều cần được cập nhật. Mỗi bản cập nhật không chỉ mang đến tính năng mới, mà quan trọng hơn là vá các lỗ hổng bảo mật mà tin tặc có thể khai thác. Đừng bấm "Nhắc tôi sau" mãi mãi. Hãy bật cập nhật tự động nếu có thể, hoặc dành 5 phút mỗi tuần để kiểm tra và cập nhật.

Thói quen thứ tư: Kiểm tra quyền ứng dụng định kỳ.

Bạn có bao nhiêu ứng dụng trên điện thoại? Và bao nhiêu trong số đó thực sự cần quyền truy cập vào danh bạ, camera, micrô, vị trí của bạn? Một ứng dụng đèn pin không cần biết bạn đang ở đâu. Một ứng dụng game không cần đọc danh bạ của bạn. Hãy vào phần cài đặt quyền trên điện thoại, rà soát và thu hồi tất cả quyền không cần thiết. Đây là một trong những cách hiệu quả nhất để ngăn chặn ứng dụng thu thập dữ liệu của bạn trái phép.

Thói quen thứ năm: Không chia sẻ thông tin nhạy cảm lên mạng xã hội.

Số điện thoại, địa chỉ nhà, ngày sinh, số CCCD, thông tin tài khoản ngân hàng, những thông tin này không nên xuất hiện trên Facebook, Zalo hay TikTok của bạn. Kể cả khi bạn đang ở chế độ "chỉ bạn bè", bạn cũng không thể kiểm soát được ai trong danh sách bạn bè của mình có thể sao chép và chia sẻ thông tin đó đi đâu. Như chúng tôi đã cảnh báo trong Bài 6 - mạng xã hội không được xin ảnh CCCD, và bạn cũng không nên tự đưa nó lên.

Thói quen thứ sáu: Cẩn trọng với Wifi công cộng.

Wi-Fi miễn phí ở quán cà phê, sân bay, khách sạn rất tiện lợi, nhưng cũng là môi trường lý tưởng để tin tặc đánh cắp thông tin của bạn. Khi kết nối vào một mạng Wifi công cộng, mọi dữ liệu bạn gửi đi, mật khẩu, tin nhắn, thông tin thẻ tín dụng đều có thể bị chặn lại. Giải pháp: Sử dụng VPN (mạng riêng ảo) để mã hóa toàn bộ dữ liệu trước khi gửi đi. Hoặc đơn giản hơn, hãy hạn chế truy cập vào các tài khoản quan trọng khi đang dùng Wifi công cộng.

Thói quen thứ bảy: Cảnh giác với tin nhắn và cuộc gọi lạ.

Đây là thói quen có thể cứu bạn khỏi những vụ lừa đảo tinh vi nhất. Nguyên tắc vàng: Không bấm vào link lạ, không tải file đính kèm từ người gửi không rõ danh tính, không chuyển tiền khi chỉ nghe qua điện thoại. Nếu nhận được cuộc gọi từ người tự xưng là công an, viện kiểm sát, hay nhân viên ngân hàng yêu cầu cung cấp thông tin, hãy cúp máy và gọi lại cho cơ quan chức năng để xác minh. Công an không bao giờ gọi điện yêu cầu bạn chuyển tiền hay cung cấp mật khẩu.

Thói quen thứ tám: Cài đặt và sử dụng ứng dụng NTrust.

Đây là ứng dụng chính thống do Bộ Công an phát triển, cho phép bạn kiểm tra số điện thoại lạ, đường link nghi ngờ, mã QR trước khi tương tác. Chỉ mất vài giây để kiểm tra, nhưng có thể giúp bạn tránh được hàng loạt bẫy lừa đảo. Như chúng tôi đã hướng dẫn chi tiết trong Bài 3, NTrust là "lá chắn số" đầu tiên mà mọi người dân nên có trên điện thoại của mình.

Thói quen thứ chín: Sao lưu dữ liệu quan trọng.

Ảnh gia đình, tài liệu công việc, danh bạ, tất cả đều có thể biến mất trong chớp mắt nếu điện thoại của bạn bị hỏng, mất hoặc bị mã hóa bởi ransomware.

Hãy thiết lập sao lưu tự động lên đám mây (Google Drive, iCloud, OneDrive) hoặc sao lưu vào ổ cứng ngoài định kỳ. Một bản sao lưu tốt là "bảo hiểm" cho dữ liệu của bạn.

Thói quen thứ mười và cũng là quan trọng nhất: Biết cách xử lý khi nghi ngờ bị lộ dữ liệu.

Đừng hoảng loạn, hãy hành động có trình tự, đầu tiên đổi ngay mật khẩu của tài khoản bị nghi ngờ. Thứ hai, báo ngay cho ngân hàng nếu thông tin tài khoản có thể bị lộ. Thứ ba, thu thập bằng chứng (ảnh chụp màn hình, tin nhắn, lịch sử cuộc gọi). Thứ tư, trình báo cơ quan Công an gần nhất. Và cuối cùng, cảnh báo cho bạn bè, người thân để họ không mắc bẫy tương tự.

10 thói quen, nghe có vẻ nhiều, nhưng thực ra chỉ mất khoảng 30 phút để thiết lập ban đầu và vài phút mỗi ngày để duy trì. Đổi lại, bạn có thể yên tâm hơn rất nhiều khi sử dụng internet.

Từ ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 (Luật 91/2025/QH15) đã chính thức có hiệu lực, trao cho bạn quyền được bảo vệ dữ liệu của chính mình. Nhưng luật chỉ là công cụ, người thực thi quan trọng nhất vẫn là bạn.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay, chọn một trong 10 thói quen và thực hành nó. Ngày mai, thêm một thói quen nữa, và đừng quên chia sẻ bài viết này cho người thân, bạn bè, bởi một cộng đồng an toàn bắt đầu từ mỗi cá nhân biết tự bảo vệ mình.

Văn Hiếu