Đừng nghĩ "xóa bài là xong"!

NHỮNG ĐIỂM MỚI NGƯỜI DÂN CẦN LƯU Ý TRONG NGHỊ ĐỊNH 174/2026/NĐ-CP.

Bài 1: Vi phạm trên mạng vẫn bị xử lý bằng chứng cứ điện tử

Từ ngày 01/7/2026, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin chính thức có hiệu lực thi hành.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định là việc tiếp tục khẳng định giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử trong quá trình phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm trên môi trường mạng. Quy định này phù hợp với thực tiễn phát triển của xã hội số, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước, đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Chứng cứ điện tử là gì?

Trong môi trường số, các hành vi vi phạm pháp luật không còn chỉ được ghi nhận bằng giấy tờ, văn bản hoặc vật chứng truyền thống. Thay vào đó, dữ liệu điện tử đang trở thành nguồn chứng cứ quan trọng phục vụ công tác điều tra, xác minh và xử lý vi phạm.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, chứng cứ điện tử có thể bao gồm:

· Ảnh chụp màn hình;

· Video ghi lại nội dung vi phạm;

· Tệp âm thanh;

· Tin nhắn điện tử;

· Thư điện tử (email);

· Nhật ký hệ thống (log);

· Dữ liệu lưu trữ trên máy chủ;

· Dữ liệu trên các nền tảng mạng xã hội;

· Các thông điệp dữ liệu điện tử khác.

Đây đều là những nguồn thông tin có khả năng phản ánh khách quan hành vi vi phạm và có thể được cơ quan chức năng sử dụng trong quá trình xử lý theo quy định của pháp luật.

Không nên nghĩ rằng “xóa bài là xong”

Một trong những quan niệm sai lầm khá phổ biến hiện nay là cho rằng sau khi đăng tải nội dung vi phạm, chỉ cần nhanh chóng xóa bài viết hoặc xóa tài khoản thì sẽ không bị phát hiện hoặc không còn căn cứ để xử lý.

Thực tế hoàn toàn không phải như vậy.

Trong quá trình hoạt động trên môi trường mạng, mọi hành vi đều để lại dấu vết kỹ thuật số. Các dữ liệu này có thể được lưu giữ trên:

· Hệ thống máy chủ của nền tảng mạng xã hội;

· Thiết bị điện tử của người dùng;

· Hệ thống sao lưu dữ liệu;

· Các công cụ giám sát, quản trị hệ thống;

· Thiết bị của người tiếp nhận thông tin.

Ngay cả khi bài viết đã bị xóa, cơ quan chức năng vẫn có thể thu thập, đối chiếu và xác minh thông tin thông qua các nguồn dữ liệu khác nhau để làm rõ hành vi vi phạm.

Do đó, việc xóa bài viết sau khi đăng tải không đồng nghĩa với việc hành vi vi phạm không còn tồn tại hoặc không thể bị xử lý.

Vì sao quy định này có ý nghĩa quan trọng?

Trong những năm gần đây, các hành vi vi phạm trên không gian mạng có xu hướng gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp.

Nhiều đối tượng lợi dụng mạng xã hội để:

· Phát tán tin giả, tin sai sự thật;

· Xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác;

· Giả mạo cơ quan, tổ chức;

· Lừa đảo chiếm đoạt tài sản;

· Kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trái phép;

· Phát tán nội dung vi phạm pháp luật.

Không ít trường hợp sau khi thực hiện hành vi đã nhanh chóng xóa bài viết, đổi tên tài khoản hoặc khóa tài khoản nhằm tránh bị phát hiện.

Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ số và các quy định mới về chứng cứ điện tử, những hành vi này vẫn có thể bị phát hiện và xử lý theo quy định của pháp luật.

Việc thừa nhận và sử dụng chứng cứ điện tử góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với các hành vi vi phạm trên môi trường mạng.

MỘT SỐ VÍ DỤ THỰC TẾ

Trường hợp thứ nhất

Một cá nhân đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng về một vụ việc đang xảy ra tại địa phương, khiến nhiều người hiểu nhầm và chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội.

Sau khi nhận thấy thông tin không chính xác, người này nhanh chóng xóa bài viết. Tuy nhiên, trước thời điểm bị xóa, nội dung đã được nhiều người chụp màn hình, lưu lại và gửi đến cơ quan chức năng.

Những hình ảnh này trở thành căn cứ quan trọng phục vụ việc xác minh, làm rõ hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật.

Trường hợp thứ hai

Một đối tượng sử dụng tài khoản mạng xã hội để đăng tải nội dung xúc phạm danh dự của người khác.

Sau khi bị phản ánh, đối tượng xóa bài viết và khóa tài khoản.

Tuy nhiên, nội dung vi phạm đã được lưu trữ trên hệ thống nền tảng, đồng thời nhiều người dùng đã ghi lại bằng hình ảnh và video.

Cơ quan chức năng vẫn có thể tiến hành xác minh, thu thập chứng cứ điện tử và xử lý theo quy định.

Trường hợp thứ ba

Một đối tượng sử dụng ứng dụng nhắn tin để thực hiện hành vi lừa đảo.

Mặc dù đã xóa toàn bộ nội dung trao đổi sau khi thực hiện hành vi, dữ liệu vẫn có thể được khôi phục hoặc được lưu giữ trên hệ thống, phục vụ quá trình điều tra, xử lý.

Người dân cần làm gì?

Để tránh vi phạm pháp luật trên môi trường mạng, mỗi người dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm trong quá trình sử dụng internet và mạng xã hội.

Cụ thể:

· Kiểm chứng thông tin trước khi đăng tải hoặc chia sẻ;

· Không đăng tải nội dung chưa được xác thực;

· Không xúc phạm, bôi nhọ, vu khống tổ chức, cá nhân;

· Không phát tán thông tin gây hoang mang dư luận;

· Thận trọng khi bình luận hoặc chia sẻ các nội dung nhạy cảm;

· Tuân thủ các quy định của pháp luật khi tham gia môi trường số.

Bên cạnh đó, phụ huynh, nhà trường và các tổ chức đoàn thể cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục kỹ năng sử dụng internet an toàn, có trách nhiệm cho thanh thiếu niên và học sinh.

Việc thừa nhận giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử là xu hướng tất yếu trong thời đại chuyển đổi số. Quy định mới của Nghị định 174/2026/NĐ-CP không chỉ tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý hiệu quả các hành vi vi phạm trên không gian mạng mà còn góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân.

Mỗi cá nhân cần hiểu rằng mọi hành vi trên môi trường mạng đều có thể để lại dấu vết điện tử. Vì vậy, trước khi đăng tải, bình luận hoặc chia sẻ bất kỳ nội dung nào, cần cân nhắc kỹ lưỡng, kiểm chứng thông tin và tuân thủ các quy định của pháp luật, góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh và văn minh.

Hình ảnh kèm theo:

Infographic chứng cứ điện tử.

Minh Long