TỈNH TÂY NINH Thứ Năm, 23/07/2026 Thông báo Giám đốc Công an tỉnh tiếp công dân trực tuyến, người dân có thể đăng ký theo quy định pháp luật tại địa điểm tiếp công dân của Công an tỉnh và Địa điểm tiếp công dân của Công an cấp xã kể từ ngày 01/7/2026.

An ninh trật tự

Deepfake và lừa đảo ai — Công nghệ cao đe dọa dữ liệu của bạn

21:37 20/06/2026

Ảnh minh họa

Điện thoại reo. Bạn nhấc máy, thấy màn hình hiện tên em gái mình. Bấm nghe, video call hiện lên khuôn mặt em đang khóc nức nở: "Anh ơi em bị tai nạn, đang ở bệnh viện, cần tiền gấp lắm, anh chuyển cho em 20 triệu đi!" Giọng nói, khuôn mặt, cách khóc — tất cả đều giống em gái bạn đến từng chi tiết. Bạn sẽ làm gì? Nếu bạn chuyển tiền ngay lập tức, bạn vừa trở thành nạn nhân của một vụ lừa đảo sử dụng công nghệ deepfake. Deepfake — ghép từ "deep learning" (học sâu) và "fake" (giả) — là công nghệ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra video, hình ảnh hoặc âm thanh giả mạo đến mức khó phân biệt thật giả.

Với chỉ vài giây ghi âm giọng nói hoặc vài đoạn video ngắn từ mạng xã hội, AI có thể tạo ra một "bản sao kỹ thuật số" gần như hoàn hảo của bất kỳ ai. Giọng nói giả có thể được tạo ra từ chỉ 3-5 giây ghi âm. Khuôn mặt giả có thể được ghép từ những bức ảnh selfie bạn đăng trên Facebook. Và khi kết hợp cả hai — bạn có một cuộc gọi video deepfake hoàn chỉnh.

Ảnh minh họa

Trên thế giới, vụ việc chấn động nhất là vụ lừa đảo 25 triệu USD (tương đương hơn 600 tỷ đồng) nhắm vào tập đoàn kỹ thuật Arup tại Hong Kong vào đầu năm 2024. Một nhân viên của Arup nhận được email từ người tự xưng là giám đốc tài chính (CFO) của công ty tại Anh, yêu cầu thực hiện một giao dịch tài chính bí mật. Nghi ngờ, nhân viên này yêu cầu một cuộc gọi video để xác nhận. Kẻ gian đã dàn dựng một cuộc gọi video deepfake với hình ảnh và giọng nói của nhiều lãnh đạo cấp cao trong công ty — và nhân viên đó đã chuyển 25 triệu USD. Một con số không tưởng, nhưng có thật.

Tại Việt Nam, tình hình cũng không kém phần nghiêm trọng. Theo Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), từ đầu năm 2025 đã ghi nhận hàng trăm vụ lừa đảo sử dụng công nghệ deepfake, chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng. Một trong những thủ đoạn phổ biến là giả danh cán bộ Công an, Viện kiểm sát gọi video call cho người dân, đặc biệt nhắm vào học sinh, sinh viên và phụ huynh, yêu cầu "làm việc" và chuyển tiền để phục vụ điều tra. Một thủ đoạn khác đang gia tăng mạnh là deepfake tống tiền. Kẻ gian gọi video call cho nạn nhân, quay lại khuôn mặt của họ, sau đó dùng AI ghép mặt đó vào các video nhạy cảm. Sau đó, chúng gửi video đã chỉnh sửa cho nạn nhân và yêu cầu chuyển tiền nếu không muốn bị phát tán. Một nạn nhân tại Hà Nội vào tháng 10/2025 đã bị yêu cầu chuyển 20 triệu đồng sau khi nhận cuộc gọi video từ một tài khoản Telegram giả mạo bạn thân. May mắn, nạn nhân đã không chuyển tiền và trình báo Công an. Vì sao deepfake nguy hiểm đến vậy? Câu trả lời nằm ở dữ liệu cá nhân bị đánh cắp. Để tạo ra một video deepfake thuyết phục, kẻ gian cần hình ảnh khuôn mặt, giọng nói, và các đặc điểm nhận dạng của nạn nhân. Tất cả những thứ này đều có sẵn trên mạng xã hội: ảnh selfie, video story, giọng nói trong các clip livestream. Mỗi bức ảnh bạn đăng, mỗi video bạn chia sẻ đều là "nguyên liệu" cho deepfake. Đây là lý do tại sao bảo vệ dữ liệu cá nhân — đặc biệt là dữ liệu sinh trắc học — lại quan trọng đến vậy.

Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 (Luật 91/2025/QH15), dữ liệu sinh trắc học (khuôn mặt, giọng nói, vân tay) thuộc nhóm dữ liệu nhạy cảm, được bảo vệ ở mức cao nhất. Việc thu thập, xử lý dữ liệu sinh trắc học mà không có sự đồng ý rõ ràng của chủ thể là vi phạm pháp luật, có thể bị phạt tới 3 tỷ đồng đối với tổ chức và 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân. Nghị định 13/2023/NĐ-CP cũng quy định rõ các biện pháp bảo vệ dữ liệu sinh trắc học và chế tài xử phạt khi vi phạm. Làm thế nào để nhận biết deepfake?

Các chuyên gia an ninh mạng chỉ ra một số dấu hiệu: nhân vật trong video ít chớp mắt hoặc chớp mắt bất thường; giọng nói có cảm giác hơi "máy móc", thiếu cảm xúc tự nhiên; chuyển động môi không khớp hoàn toàn với âm thanh; ánh sáng trên khuôn mặt không đồng nhất với môi trường xung quanh. Tuy nhiên, khi công nghệ AI ngày càng phát triển, những dấu hiệu này ngày càng khó phát hiện. Có những video deepfake hiện nay đã đạt đến mức mà mắt thường không thể phân biệt được. Vì vậy, cách bảo vệ duy nhất không phải là nhận biết deepfake, mà là thay đổi thói quen.

Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Tây Ninh khuyến cáo:

Khi nhận được bất kỳ cuộc gọi nào - dù là video call - yêu cầu chuyển tiền gấp, hãy cúp máy và gọi lại cho người đó qua số điện thoại bạn đã biết trước đó. Đừng tin vào cuộc gọi đến, dù nó hiển thị đúng tên và khuôn mặt. Thiết lập một "mật mã gia đình", một từ hoặc cụm từ bí mật mà chỉ các thành viên trong gia đình biết và yêu cầu người gọi xác nhận mật mã đó trước khi làm bất cứ điều gì.

Và trên hết: hãy hạn chế đăng tải hình ảnh, video, giọng nói của bản thân và người thân lên mạng xã hội. Mỗi bức ảnh bạn đăng có thể là một "viên gạch" cho kẻ gian xây dựng nên bản sao kỹ thuật số của bạn. Cúp máy và gọi lại xác minh — đó là cách bảo vệ duy nhất!

Văn Hiếu